نوار غزه مدت‌هاست در محاصره اسرائیل قرار دارد و با پیامدهای انسانی عمیقی دست‌و‌پنجه نرم می‌کند. از سال ۲۰۰۷ محدودیت‌های دریایی، زمینی و هوایی جامعه غزه را ایزوله کرده است. سفر ناوگان جهانی صمود به غزه هم اقدامی نمادین بود و هم چالشی ملموس، قابل‌مشاهده و قابل‌توجه برای شکست این محاصره. بااین‌حال، اقدام ۴۶۲ نفر از کنشگران و سیاستمداران برای شکست این محاصره، به‌رغم قرار داشتن کشتی آنها در آب‌های بین‌المللی با چالش روبه‌رو شد.

با وجود تهدیدهای اسرائیل، مسافران مصمم کاروان صمود از جمله «گرتا تونبرگ»، فعال محیط‌زیست سوئدی، «لورنتزو داگوستینو»، روزنامه‌نگار ایتالیایی و همین‌طور نمایندگان پارلمانی و وکلا، سوار بر بیش از ۴۰ کشتی به سفر خود برای رساندن کمک‌های بشردوستانه و شکستن محاصره دریایی غزه ادامه دادند تا اینکه تمام تهدیدها و خطرها به واقعیت تبدیل شد. با نزدیک شدن این کاروان به آب‌های غزه، نیروی دریایی برخی از کشورهایی اروپایی که ناوگان صمود را همراهی می‌کردند، به محافظت نظامی خود پایان دادند. روز جمعه اسرائیل ناوگان صمود را متوقف کرد و برای بار دیگر در تاریخ جهان، مداخله این رژیم در عملیات بشردوستانه به ثبت رسید. تمام سرنشینان این ناوگان از جمله تونبرگ، «ماندلا ماندلا»، نوه نلسون ماندلا، اولین رئیس‌جمهور آفریقای جنوبی و چند نفر از سیاستمداران اروپایی بازداشت شدند. یکی از وزرای راست افراطی اسرائیل در ویدئویی که در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست شد، در مواجهه با کنشگران، اقدام کمک‌رسانی آنها را مسخره و آنها را به حمایت از «تروریسم» متهم کرد. «ایتامار بن‌گویر»، وزیر امنیت داخلی اسرائیل هنگام بازدید از بندر جنوبی «اشدود»، جایی که کنشگران پیش از اخراج نگهداری می‌شدند، گفت تصمیم نتانیاهو برای اخراج کنشگران ناوگان صمود اقدام اشتباهی بود و اصرار داشت آنها درعوض باید در اسرائیل زندانی می‌شدند.

برخوردهای خشن اسرائیل با کنشگران

روزنامه گاردین در گزارشی به‌نقل از یکی از مقامات رسمی این کشور نوشت وزارت امور خارجه سوئد در زندان با تونبرگ ملاقات کرده و گفته است نیروهای اسرائیلی با او رفتار خشنی داشته‌اند. سلول او به ساس تخت‌خوابی آلوده بوده، آب و غذای کافی دریافت نمی‌کرده و او را مجبور کرده‌اند با پرچم‌هایی در دست عکس بگیرد. یکی از مقامات وزارت خارجه سوئد به گاردین می‌گوید: «بنا به گزارش‌ها، یکی دیگر از بازداشت‌شدگان به سفارت دیگری گفته است آنها شاهد بوده‌اند (تونبرگ) مجبور شده هنگام عکس گرفتن پرچم‌ها را در دست بگیرد.»

«ارسین چلیک»، فعال ترک و یکی دیگر از حاضران در ناوگان صمود به خبرگزاری آناتولی گفته است: «آنها مقابل چشم‌هایمان گرتای کوچک را از موهایش گرفتند، کتک زدند و مجبورش کردند پرچم اسرائیل را ببوسد. آنها هر کاری که تصورش را بکنید، با او کردند تا هشداری برای دیگران بفرستند.»‌

 اولین گروه از ۲۶ شهروند ایتالیایی که به کشور خود بازگشتند هم گفتند مقامات اسرائیل رفتار بسیار خشنی با آنها داشته‌اند. ۱۵ نفر از آنها مجبور شدند زمان صدور حکم اخراج قضائی خود منتظر بمانند؛ چون از امضای فرمی که اجازه آزادی داوطلبانه را می‌داد، خودداری کردند. «شاوریو توماسی»، روزنامه‌نگاری که برای وب‌سایت Fanpage کار می‌کند، می‌گوید نیروهای اسرائیلی به سر و کمر او ضربه زدند: «آنها با ما مثل میمون‌های بدترین سیرک‌های دهه  ۱۹۲۰ برخورد کردند.» 

خانواده‌های برخی از کنشگران اهل نیوزیلند که در اسرائیل در بازداشت بودند، به گاردین گفته‌اند این افراد در شرایط بسیار بد و بدون دسترسی به آب یا وکلای قانونی نگه داشته شده‌اند.

کنشگران استرالیایی هم که در اسرائیل در بازداشت قرار داشتند، به مقامات کشور خود از «برخورد تحقیرآمیز و اهانت‌آمیز» اسرائیلی‌ها در یکی از امنیتی‌ترین زندان‌ها خبر دادند. نیروهای اسرائیلی هفت نفر از شهروندان استرالیایی را در صحرای نقب نگهداری می‌کردند. «جولیت لمونت»، یکی از این شهروندان استرالیایی است که می‌گوید پس از آنکه داروهای روزانه‌اش از سوی نیروهای اسرائیلی ضبط شدند، به‌شدت نگران بود که دچار «حمله قلبی» شود. یکی دیگر از کنشگران می‌گوید نیروهای اسرائیلی به صورتش سیلی زده‌اند و پس‌ازآن، طوری برخورد کرده‌اند که بازویش از جا در رفته و او را به زمین کوبیده‌اند.

تونبرگ قرار است تا پایان امروز (دوشنبه) از اسرائیل به آتن فرستاده شود. طبق گزارش‌ها بیشتر بازداشت‌شدگان قرار است پس از آزادی به یونان فرستاده شوند تا از آنجا با پرواز به کشورهای خود بازگردند. ۲۸ شهروند فرانسوی، ۲۷ شهروند یونانی، ۱۵ شهروند ایتالیایی و ۹ شهروند سوئدی از اسرائیل خارج شدند. چندین نفر از اتباع خارجی، از جمله ۲۸ شهروند اسپانیایی همچنان تحت بازداشت نیروهای اسرائیلی قرار دارند.

وزارت خارجه اسرائیل اتهامات مربوط به ممنوعیت دسترسی به وکلای قانونی را رد کرده است. «عدله»، یکی از مراکز حقوقی در اسرائیل که این کنشگران را نمایندگی می‌کند، اعلام کرد برخی از بازداشت‌شدگان اتهام خشونت فیزیکی و آزار و اذیت را مطرح کرده‌اند. برخی دیگر از اتهامات شامل نبود دسترسی به دارو بوده است. وزارت خارجه اسرائیل هم در واکنش، عدله را به «تکرار دروغ‌های آشکار» متهم کرده است.

روند تکراری حمله به کشتی‌های حامل کمک‌های بشردوستانه

رهگیری ناوگان صمود در دریای مدیترانه و در فاصله ۷۰ تا ۸۰ مایل دریایی از ساحل غزه انجام شد؛ جایی که هنوز آب‌های بین‌المللی به‌شمار می‌رود و براساس قوانین بین‌المللی دریانوردی در آب‌های آزاد برای تمام کشتی‌ها به رسمیت شناخته می‌شود. ناوگان صمود در اواخر ماه اوت از اسپانیا در مسیر شرق در دریا به‌راه افتاد و در تونس، ایتالیا و یونان توقف داشت. به‌گفته مسافران، این ناوگان در طول مسیر چندین‌بار از سوی پهپادها مورد آزار و اذیت قرار گرفته است.

در اوایل سال جاری یک کشتی به‌نام Conscience در نزدیکی ساحل مالتا بر اثر انفجارهایی آتش گرفت و در معرض غرق شدن قرار داشت که پس از آنکه یک شناور یدک‌کش به خاموش کردن شعله‌های آتش کمک کرد، کشتی و خدمه آن سالم ماندند. در ماه ژوئن، نیروهای اسرائیلی کشتی «مدلین» را که گرتا تونبورگ و دیگر کنشگران مسافر آن بودند، رهگیری و پس از دستگیری تونبرگ، او را از اسرائیل اخراج کردند. در ماه ژوئیه، کشتی «هانادالا» هم با همین واکنش‌ها روبه‌رو شد. پیش‌ازاین، در سال ۲۰۱۰ یکی از کاروان‌های کمک‌های بشردوستانه موسوم به «ماوی مرمره» با پرچم ترکیه که تلاش می‌کرد به غزه برسد، در دریا رهگیری شد که کشته شدن ۱۰ نفر را در پی داشت. این حادثه بحث‌هایی را درباره قوانین بین‌المللی و امنیت دریایی به راه انداخت.

در شرایطی که رابطه قانونی اسرائیل با غزه در این دوران متغیر بوده است، تحت قوانین بین‌المللی اسرائیل قدرت اشغالگر محسوب می‌شود. نقش قدرت‌های اشغالگر در سال ۱۹۴۹ در کنوانسیون چهارم ژنو تدوین شد و براساس تعهدات قانونی بنا نهاده شد که قدرت‌های متفقین در آلمان و ژاپن در پایان جنگ جهانی دوم برعهده گرفتند. کنوانسیون ژنو چارچوب قانونی روشنی را برای قدرت‌های اشغالگر ترسیم می‌کند. در دهه‌های اخیر، اسرائیل هم از نظر قانونی و هم به‌صورت عملی، قدرت اشغالگر در فلسطین بوده است.

در سال ۲۰۲۴ دیوان بین‌المللی دادگستری حکم داد اشغال سرزمین‌های فلسطینی توسط اسرائیل تحت قوانین بین‌المللی، غیرقانونی است. در شرایطی که اقدامات اسرائیل در غزه باعث شد در اواخر ماه اوت بیش از نیم میلیون نفر از مردم غزه بر اثر گرسنگی گسترده، فقر و مرگ‌های قابل پیشگیری در معرض قحطی قرار گیرند، اما اسرائیل تنها اجازه ورود تعدادی از کامیون‌های امدادی و ارسال کمک‌های هوایی محدودی را تحت نظارت شدید داده است.

توقف ناوگان صمود از سوی اسرائیل واکنش‌هایی را در جهان، از جمله در کشورهای اروپایی مثل اسپانیا، ایتالیا، کلمبیا و آرژانتین، در پی داشت. کارگران و دانشجویان ایتالیایی پس از آنکه بزرگترین اتحادیه این کشور خواستار برگزاری یک روز اعتراض عمومی برای همبستگی با فلسطینی‌ها و کشتی صمود شد، به خیابان‌ها آمدند. هنوز معلوم نیست ارتش اسرائیل کشتی‌های این ناوگان را به صاحبان آن برمی‌گرداند یا نه. در دومین سالگرد حمله حماس به اسرائیل و آغاز جنگ غزه، شهروندان این باریکه در ویرانه‌ای از تل و خاک زندگی می‌کنند. زخم‌های ذهنی و فیزیکی که در طول این جنگ به شهروندان غزه وارد شده، می‌تواند نسلی از آنها را تا سال‌ها تحت‌تأثیر قرار دهد.