طالبان که از ۲۴ شهریور قطعی اینترنت فیبر نوری را در ولایت‌های مختلف آغاز کرده، عصر دوشنبه به‌یکباره تمامی شبکه اینترنت را خاموش کرد. «نت‌بلاکس» نهاد مستقل رصد و پایش دسترسی به اینترنت و شبکه‌های مخابراتی در جهان از عصر دوشنبه وضعیت اتصال سراسری را ابتدا ۳۰ درصدِ میزان معمول و ساعتی بعد ۱۴ درصد اعلام کرد و دوشنبه‌شب در آخرین پست شبکه ایکس نوشت: «افغانستان اکنون در میانه خاموشی کامل اینترنت قرار دارد، مقامات طالبان در حال اجرای اقدامات مربوط به «منکرات» هستند؛ از صبح امروز شبکه‌های متعددی به‌تدریج از دسترس خارج شده‌اند و خدمات تلفن نیز در حال حاضر تحت‌تأثیر قرار گرفته است.» رسانه‌های افغانستان خبر داده‌اند شرکت‌های مخابراتی مانند روشن، اتصالات، افغان‌تلی‌کام و افغان‌بی‌سیم موظف به توقف کامل فعالیت‌های خود شده‌اند.

گزارش خبرنگار طلوع‌نیوز از کابل نشان می‌دهد قطع خدمات مخابراتی و اینترنتی بر اقتصاد هم تأثیر داشته و مردم را با چالش مواجه کرده است. خدمات پولی و حواله متوقف شده و صرافی‌ها نمی‌توانند خدماتی به شهروندان ارائه کنند. اینترنت در افغانستان صرفاً ابزار ارتباط و سرگرمی نبود؛ در محدودیت تحصیل دختران و بسته‌بودن مکتب‌ها، راه نجات آنها برای ادامه تحصیل بود. طلوع‌نیوز خبر داده که با اقدام طالبان دانش‌آموزان و دانشجویان با مشکل مواجه شده‌اند. دانشجویان می‌گویند از دیروز نتوانسته‌اند درس‌هایشان را به‌شکل آنلاین ادامه دهند و با ادامه این روند ممکن است اصلاً نتوانند درسشان را ادامه دهند. براساس این گزارش بخشی از شهروندان کابل نگرانی دارند که قطع اینترنت و خدمات مخابراتی در کشور ادامه یابد. بااین‌حال، «اطلاعات روز» به‌نقل از مقامی دیپلماتیک در کابل در گفت‌وگو با روزنامه واشنگتن‌پست نوشته است قطعی اینترنت تا اطلاع ثانوی ادامه خواهد داشت.

اختلال در آسمان و زمین

گزارش‌ها از کابل نشان می‌دهد حتی بخش حمل‌ونقل هوایی و پروازهای میدان هوایی کابل دچار اختلال شدید شده‌اند. «اطلاعات روز» براساس آمار سایت «فلایت رادار ۲۴» خبر داده است که دست‌کم ۱۰ ‏پرواز در میدان هوایی کابل، ازجمله پنج پرواز ورودی و پنج پرواز خروجی در پی ‏قطع اینترنت لغو شده است.‏ نظم مرز بر هم ریخته است. درحالی‌که روزانه بین ۶۰۰ تا ۷۰۰ دستگاه کامیون از پایانه مرزی دوغارون در ایران به‌سمت افغانستان خارج می‌شوند، «اسماعیل پورعابد»، مدیر پایانه مرزی دوغارون، به فارس گفته است از ساعت ۱۹ شب دوشنبه روند خروج و پذیرش ناوگان تجاری از دوغارون به‌سمت گمرک اسلام‌قلعه افغانستان متوقف شده است. «در حال حاضر، دست‌کم ۸۰۰ دستگاه کامیون ایرانی و افغانستانی در پارکینگ‌های مرز دوغارون در انتظار خروج به‌سمت افغانستان هستند که با تداوم قطعی اینترنت، به این رقم افزوده خواهد شد. امکان برقراری ارتباط مجازی و اینترنتی با طرف افغانستانی وجود ندارد و برای چاره‌اندیشی، از طریق هنگ مرزی و مرزبانی درجه یک تایباد به‌دنبال برگزاری ملاقات مرزی با مسئولان کشور مقابل هستیم. البته ورود ناوگان تجاری و کامیون‌های مستقر در افغانستان به مرز دوغارون ایران بدون هیچ مشکلی در جریان است و قطعی اینترنت فقط روند خروج را دچار اختلال کرده است.»

در همین حال، مقام‌های پاکستانی گذرگاه مرزی «تورخم» را مسدود کردند. رسانه‌های پاکستان به‌نقل از مقام‌های محلی در ایالت «خیبر پختونخوا» گزارش داده‌اند نبود ارتباطات، روند اداری در سوی افغانستان را مختل کرده و تا فعال شدن دوباره اینترنت،‌ تورخم‌ مسدود خواهد ماند. به‌گفته مقام‌های محلی، تعدادی از مسافرانی که وارد خاک افغانستان شده بودند، به‌دلیل بسته بودن سیستم‌های مرزی قادر به تکمیل مراحل اداری نشدند و دوباره از سوی طالبان به پاکستان بازگردانده شدند.

افغانستان، جدا از جهان

فعالان مدنی، چهره‌های سیاسی و نهادهای حقوق بشری افغانستان درباره انزوای مردم، اختلال در ارتباطات، محدودیت رسانه‌های آزاد و صدای مردم و فشار بیشتر بر زنان هشدار داده‌اند. جبهه آزادی افغانستان از جمله نهادهایی است که اقدام طالبان را «بریدن افغانستان از جهان» و «توهینی بزرگ به شعور و خرد جمعی شهروندان» خوانده است. در بیانیه این نهاد آمده است طالبان با قطع اینترنت، دسترسی شهروندان به آموزش، اطلاعات، خدمات درمانی، منابع اقتصادی، شبکه‌های بانکی و حتی تماس‌های روزمره را مختل کرده و افغانستان را به یک «زندان خاموش و تاریک» مبدل ساخته‌اند.

جبهه آزادی تأکید کرده است: «قطع اینترنت نه‌تنها افغانستان را عملاً از جهان جدا می‌کند، بلکه نشان می‌دهد طالبان چگونه آگاهانه تلاش دارند کوچک‌ترین روزنه‌های آگاهی، اعتراض و سازمان‌یابی اجتماعی را ببندند.»

در این بیانیه آمده است در نبود اینترنت، هزاران کسب‌وکار تعطیل خواهد شد، چرخه خدمات از کار خواهد افتاد و میلیون‌ها نفر بیکار خواهند شد. جبهه آزادی افزوده است: «افغانستان زیر سلطه طالبان بهشت امنی برای تروریستان و سیاه‌چالی از ناامیدی برای مردم عادی شده است. تصمیم طالبان برای قطع اینترنت، حاصل ترکیبی از بی‌کفایتی، ترس از آگاهی عمومی و اختلافات داخلی این گروه بر سر قدرت و ثروت است.»

«رحمت‌الله نبیل»، رئیس پیشین امنیت ملی افغانستان، قطعی سراسری اینترنت و شبکه‌های مخابراتی در کشور را بخشی از راهبرد گروه طالبان برای حفظ قدرت وصف کرده است. او در صفحه خود در شبکه اکس نوشته است: «خاموش کردن مردم یکی از روش‌های پایدار برای تثبیت قدرت از سوی گروه طالبان است. هرجا که دین و ایدئولوژی به ابزار سلطه و حاکمیت بدل شود، سرکوب آزادی‌ها و خاموش کردن مردم به قاعده‌ای پایدار و بی‌پایان برای تثبیت قدرت تبدیل می‌گردد.»

در همین حال، دفتر هیئت معاونت سازمان ملل متحد (یوناما) روز سه‌شنبه، ۸ مهرماه، در بیانیه‌ای اقدام طالبان را نقض حقوق و آزادی‌های بشر خوانده و ‏گفته است قطع اینترنت، جان انسان‌ها را در معرض ‏خطر قرار می‌دهد‎. بیانیه یوناما با اشاره به اینکه قطع ‏دسترسی به اینترنت، افغانستان را از جهان ‏خارج جدا کرده است، درباره‌ پیامدهای این اقدام هشدار داده و گفته است چنین ممنوعیتی عواقب فوری و گسترده‌ای دارد؛ از جمله تأثیر ‏شدید بر عملکرد سیستم‌های حیاتی بانکی و مالی، افزایش ‏انزوای زنان و دختران، محدودیت در دسترسی به خدمات ‏اورژانسی و مراقبت‌های پزشکی، اختلال در بخش هوانوردی و ‏دسترسی به حواله‌ها.‏ یوناما تأکید کرد قطع اینترنت همچنین محدودیت ‏بیشتری بر دسترسی به اطلاعات و آزادی بیان در افغانستان ایجاد ‏می‌کند‎ و از طالبان خواست «‏فوراً و به‌طور کامل» دسترسی سراسری به اینترنت و مخابرات را ‏برقرار کنند‎. دفتر هیئت معاونت سازمان ملل گفته است طبق مأموریت شورای امنیت سازمان ملل، ‏همچنان به‌طور فعال با طالبان در حمایت از مردم افغانستان ‏همکاری می‌کند.‏

چه اتفاقی در حال وقوع است؟

طالبان که پیش‌ازاین هم اعمال فیلترینگ، قطع ارتباط در بعضی مناطق و ایجاد محدودیت‌هایی در شبکه را در سابقه خود داشته است، درباره خاموشی سراسری توضیح روشنی نداده است. مهاجرانی که هنوز در ایران هستند، ارتباطشان را با اقوام خود از دست داده‌اند. «فاطمه»، یکی از زنان افغان ساکن تهران، به «پیام ما» می‌گوید: «از اواخر شهریور به‌سختی می‌توانستم با مادرم صحبت کنم، اینترنت به‌سختی آنتن می‌داد، اما از دوشنبه همه‌چیز قطع شده است. نه می‌شود تماس گرفت، نه پیامی را جواب می‌دهند. نگران آنها هستم.»

خاموشی گسترده، نبود اینترنت و امکان تماس تلفنی علاوه‌بر واکنش‌های گسترده، گمانه‌زنی‌های متعددی را برانگیخته و به شایعات مختلف دامن زده است. روزنامه «۸ صبح» افغانستان دراین‌باره نوشته است: «شماری از کاربران مدعی هستند طالبان در حال جابه‌جایی جنگجویان گروه‌های تروریستی در مناطق تحت کنترل و امن خود هستند. برخی دیگر نیز ادعا کرده‌اند ایالات متحده بار دیگر به پایگاه هوایی بگرام بازگشته است. در همین حال، شهروندان افغانستان در خارج از کشور، پس از ۱۶ ساعت بی‌خبری، همچنان در انتظار بازگشت خدمات اینترنت هستند تا بتوانند با خانواده‌های خود تماس بگیرند. برخی کاربران در واکنش، لابی‌گران طالبان را مورد انتقاد شدید قرار داده و گفته‌اند آنان باید از شرم حمایت از این گروه، بمیرند.»

«گلچهره یفتلی»، روزنامه‌نگار تاجیک، در ایکس نوشته است: «مردم افغانستان در یکی از تاریک‌ترین لحظات تاریخ خود به‌سر می‌برند. با قطع اینترنت، طالبان صدای میلیون‌ها نفر را خفه کرده‌اند. کشوری که پیش‌تر تحت‌تأثیر جنگ، فقر و بی‌عدالتی رنج می‌برد، اکنون از ابتدایی‌ترین حق انسانی خود محروم شده است: حق ارتباط با جهان.»

چنان‌که پایگاه خبری تحلیلی «روایت» نوشته است، «افغان‌بیسیم»، نخستین شرکت مخابراتی افغانستان، در سال ۲۰۰۲ میلادی افتتاح شد و مردم این کشور برای نخستین‌بار طعم وصل‌شدن به جهان را چشیدند. «در مراسم افتتاح، «حامد کرزی»، رئیس‌جمهور وقت، در حضور رسانه‌ها با استفاده از سیم‌کارت افغان‌بیسیم با یکی از خویشاوندانش در پاکستان تماس گرفت و سپس به مردم گفت: افغانستان دیگر نیازی ندارد برای برقراری تماس با اقارب و دوستانشان به پاکستان سفر کند. از آن روز دو دهه گذشت. شرکت‌های مخابراتی دیگر تأسیس شدند و اینترنت وارد زندگی مردم افغانستان شد. در این مدت، افغان‌ها از طریق فضای مجازی نه‌تنها با جهان در ارتباط بودند، بلکه زندگی روزمره‌شان به اینترنت گره خورده بود. با صدور دستور قطع سراسری اینترنت،  مردم دوباره به عصری برگشته‌اند که برای برقراری یک تماس ساده با اقاربشان در بیرون، ناگزیر باید به پاکستان یا کشورهای همسایه سفر کنند.»