پاییزِ کم‌باران از راه می‌رسد

با نزدیک شدن به روزهای نخست پاییز، سازمان هواشناسی کشور اطلاعیه‌هایی در مورد بارش‌های رگباری در برخی استان‌ها، به‌ویژه استان‌های شمالی و شمال‌غربی کشور، صادر کرده است. اما رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی کشور می‌گوید پاییز امسال چندان پرباران نخواهد بود و در بهترین حالت برای اینکه بخشی از مشکلات در سال آبی جدید (۱۴۰۴-۱۴۰۵) جبران شود، باید چشم‌به‌راه زمستان ماند. براساس آنچه او توضیح می‌‌دهد، دو ماه نخست پاییز وضعیت مانند سابق خواهد بود و با عبور از نیمه آذر، کم‌کم به دوره بارش‌های قابل‌توجه وارد می‌شویم.

پاییز گرم

به‌گفته «احد وظیفه»، سال آبی که به پایان رسید (مهر ۱۴۰۳ تا مهر ۱۴۰۴) برخی از استان‌های کشور مانند هرمزگان و سیستان‌وبلوچستان شاهد کاهش ۷۰ درصدی بارش بودند: «پیش‌بینی‌های هواشناسی هم نشان می‌دهد مانند سال گذشته نه‌تنها وضعیت بارش‌ها در پاییز چندان مطلوب نخواهد بود بلکه احتمالاً پاییزی با میانگین دمایی بالاتری را تجربه خواهیم کرد. اما با احتمال ۶۰ درصد می‌توانیم بگوییم که در زمستان وضعیت بارش باران و برف مطلوب‌تری را خواهیم داشت.» 

او ادامه می‌دهد: «سال گذشته در زمستان، کشور بارش برف قابل‌توجهی نداشت. همین کاهش ذخیره برفی مشکلات زیادی در بهار و تابستان مانند کاهش قابل‌توجه آبدهی رودخانه‌ها و خالی بودن سدها را ایجاد کرد. امیدواریم در زمستان آینده شرایط بهتری را تجربه کنیم و بارش برف در ارتفاعات هم به ما کمک کند. در مورد بهار هنوز زود است که اظهارنظر قطعی یا محکمی داشته باشیم، اما می‌توانیم کمی به بارش‌های بهار سال آینده هم امیدوار باشیم. اگر این‌طور باشد، ممکن است کشور، ترسالی را تجربه کند، البته با تأکید بر این نکته که در پاییز ترسالی را تجربه نخواهیم کرد.» 

وظیفه می‌گوید بیشترین کاهش بارندگی در پاییز امسال نیز مربوط به استان‌های نیمه جنوبی کشور خواهد بود. 

خشکی ممتد

«بهروز ساری صراف»، اقلیم‌شناس، نیز در مورد وضعیت اقلیمی کشور در سال آبی جدید می‌گوید: «در ارتباط با پیش‌بینی میزان بارش‌های امسال با توجه به نمودار شاخص خشکسالی بارش-تبخیر ایران از سال ۱۳۲۸ ترسیم شده است، از حدود ۷۵ سال قبل تاکنون، می‌توان به‌وضوح مشاهده کرد که از سال ۱۳۷۷ به‌بعد خشکسالی ممتدی در کشور حاکم شده و به‌جز برخی برهه‌های کوتاه، این وضعیت ادامه داشته است. به‌عبارت دیگر، نمی‌توان انتظار داشت این خشکی یا خشکسالی ۲۷ساله به‌طور ناگهانی و غیرمترقبه تغییر یابد و ما وارد دوره ترسالی شویم. البته می‌توان این تعبیر را هم مطرح کرد که ما وارد تغییراقلیم شده‌ایم که دیگر نباید دوران ترسالی گذشته را انتظار داشته باشیم و براساس پیش‌بینی سازمان هواشناسی و طبق به‌روزرسانی جدید الگوی پیش‌یابی فصلی، مقدار بارش اغلب نقاط کشور در طی دو ماه آتی (مهر و آبان)۱۰ تا ۴۰ میلی‌متر کمتر از مقدار نرمال سال‌های گذشته خواهد بود.»

همچنین، براساس آخرین اطلاعاتی که شرکت مدیریت منابع آب کشور، روز گذشته (۳۰ شهریور) در اختیار «پیام‌ ما» قرار داده است، ریزش‌های جوی از اول مهر ۱۴۰۳ تا ۲۱ شهریور ۱۴۰۴، در مجموع و برای کل کشور، ۱۴۸.۸ میلی‌متر ثبت شده است. این مقدار بارندگی نسبت به میانگین دوره‌های مشابه بلندمدت ۴۰ درصد کاهش و نسبت به دوره مشابه سال آبی گذشته (۱۴۰۲-۱۴۰۳) نیز ۴۰ درصد کاهش را نشان می‌دهد. 

بی‌نصیب از باران

بنابه همین آمار، در سال آبی که گذشت استان‌های سیستان‌و بلوچستان، هرمزگان، بوشهر و خوزستان به‌ترتیب بیشترین کاهش بارندگی را، تا حدود ۷۰ درصد، تجربه کردند. پس از آنها،‌ استان‌های کهگیلویه‌وبویراحمد، فارس، یزد، تهران، خراسان‌شمالی، البرز، خراسان‌جنوبی، اصفهان، قم، مرکزی، کرمان، چهارمحال‌وبختیاری، ایلام، خراسان‌رضوی و سمنان، تا بیش از ۵۰ درصد کاهش بارندگی را تجربه کردند. 

استان‌های اردبیل، گلستان، لرستان، آذربایجان‌شرقی، کردستان، قزوین، کرمانشاه، آذربایجان‌غربی، همدان، مازندران و گیلان با وجود کاهش حدود ۲۵ درصدی بارندگی شرایطی مطلوب‌تری داشتند و فقط استان‌ زنجان، در سال آبی گذشته، تراز منفی بارش را تجربه نکرد. 

اما کشور فقط در بخش آب‌های سطحی و رواناب‌ها با چالش روبه‌رو نبود، بلکه براساس آخرین آمار، وضعیت منابع آب زیرزمینی در ایران به‌شدت بحرانی است. سالانه حدود پنج میلیون مترمکعب از آب‌های تجدیدناپذیر و آبخوان‌های کشور کاهش می‌یابد. سال گذشته بحران آب موجب تشدید حفر چاه از سوی وزارت نیرو به‌منظور تأمین آب شرب شهروندان شد. در روزهای نخست شهریور شرکت آبفا در نشستی با وزیر نیرو، از حفر ۷۰۰ چاه جدید در سراسر کشور برای برداشت آب شرب خبر داد. این اقدام‌ها در شرایطی صورت گرفته که آمار رسمی سازمان زمین‌‌شناسی اعلام کرده است ۴۲۲ دشت کشور ممنوعه و ممنوعه-بحرانی است. 

فقط ۳۷ درصد

سال آبی جدید هم در شرایطی آغاز شده است که حجم آب موجود در مخازن کل سدهای کشور فقط ۳۷ درصد پرشدگی را نشان می‌دهد و بیشتر سدهای مهم شرب و کشاورزی کشور مطابق آمار شرکت مدیریت منابع آب تراز منفی دارند. ۱۳سد از مهمترین سدهای کشور با پراکندگی در استان‌های مختلف فقط از ۰ تا ۱۰ درصد پرشدگی را نشان می‌دهند. همچنین، ۱۰ سد مهم دیگر نیز در سراسر کشور زیر ۲۰ درصد پرشدگی دارند. 

شرکت ‌‎مدیریت منابع آب کشور درصد پرشدگی سدهای «شمیل و نیان» در استان هرمزگان، سدهای «وشمگیر، گلستان، بوستان» در استان گلستان و «رودبال داراب» در استان فارس را صفر اعلام کرده است.