نخستین اقدامات این طرح، در محدوده تالاب بین‌المللی شادگان و خورموسی که به‌عنوان میراث طبیعی خوزستان ثبت شده است و در میان اراضی ملی منابع‌طبیعی قرار دارد، از مدت‌ها قبل و بدون اینکه تملکی صورت گرفته باشد و مجوزی دریافت کرده باشند، کلید خورد. این درحالی‌است که در مکاتبات متعدد به حامیان اجرای پروژه پتروپالایش اعلام شده، «اجرای هرگونه طرح علاوه‌بر مطالعات امکان‌سنجی، مستلزم رعایت بررسی آثار و تبعات ناشی از مشکلات و خطرات آن طرح بر محیط‌زیست و طرح‌های همجوار آن است.»

حال پس از مدت‌ها، بار دیگر نماینده شادگان در مجلس، با دعوت استاندار خوزستان و همچنین در روزهای گذشته با دعوت معاون و کارشناسان سازمان محیط‌زیست کشور به شهرستان شادگان از مسئولین درخواست کرد برای اجرایی‌ شدن پروژه نفتی پتروپالایش مانع‌تراشی نکنند و مجوز آن را صادر کنند.

این درحالی‌‌است که پروژه نفتی پتروپالایش در محدوده تالاب بین‌المللی شادگان، خورموسی و ماهشهر قرار دارد. به‌علاوه، در طرح آمایش سرزمین برای احداث صنایع آلاینده ممنوعیت‌ در نظر گرفته شده است. بر همین اساس و پیرو مکاتبه وزیر میراث‌فرهنگی گردشگری و صنایع‌دستی با استاندار خوزستان، احکام ثبت ملی خورهای بندر ماهشهر به شماره ۶۳۵ ابلاغ شد.

پنجشنبه، ۲۷ تیرماه، «صدیقه ترابی»، معاونت محیط‌زیست انسانی سازمان محیط‌زیست کشور، با سفر به خوزستان و دیدار با مدیران مربوطه، از محل اراضی مورد نظر که شرکت انرژی ملل قصد دارد در آن یک واحد صنعتی آلاینده در مساحتی بالغ‌بر ۸۵ هکتار را احداث کند، بازدید کرد.

در این بازدید علاوه‌بر حضور معاون محیط‌زیست انسانی سازمان محیط‌زیست و معاونت محیط‌زیست دریایی، دیگر مسئولان استانی از جمله نماینده شادگان در مجلس، رئیس سازمان برنامه‌وبودجه خوزستان، معاون اقتصادی استانداری خوزستان، مدیرکل محیط‌زیست خوزستان و تعدادی از مدیران محلی هم حضور داشتند.

نگارنده این گزارش که به‌عنوان خبرنگار و فعال محیط‌زیست برای بازدید از محل و انجام گفت‌وگو در اراضی مورد ادعای شرکت انرژی ملل حاضر شده بود و قصد پرسش و طرح دیدگاه خود را داشت، با برخورد ناشایست همراه با تهدید برخی از همراهان نماینده شادگان در مجلس که مانع پرسشگری بودند، مواجه شد که پایان این ماجرا با دلجویی معاون محیط‌زیست انسانی سازمان محیط‌زیست، معاون استانداری خوزستان و نماینده شادگان همراه بود.

موجودات زنده خوریات نابود می‌شوند

مسئله مهم اما این است که درصورت احداث طرح «تولید قیر، نفت سفید و گاز مایع شرکت گسترش انرژی ملل» معروف به «پتروپالایش»، آلودگی ایجادشده نفتی و ترکیبات هیدروکربنی در منطقه، موجودات زنده این خوریات از جمله پرندگان منحصربه‌فرد منطقه را نابود می‌کند. از سوی دیگر، منطقه درنظرگرفته‌شده برای پروژه پتروپالایش، ضمن همجواری با این خوریات ثبت‌ملی‌شده، نزدیک به تالاب بین‌المللی شادگان است و باعث نابودی آن می‌شود.

احداث این پتروپالایش علاوه‌بر رعایت نکردن حریم دو کیلومتری با یک معدن نمک که خوراک هفت واحد مهم پتروشیمی در واحدهای بندر امام، کارون، غدیر، آبادان، همدان و… را تأمین می‌کند، به‌دلیل آلودگی‌های ناشی از مواد نفتی، باعث نابودی بزرگترین پتروشیمی کشور که جزو سرمایه‌های ملی است، می‌شود.

متأسفانه شرکت گسترش انرژی ملل بی‌توجه به چهار حکم قضائی شعبه ۱۰ و ۲ دیوان عدالت اداری درباره رعایت حریم دو کیلومتر برای احداث تمامی صنایع آلاینده در محدوده معادن استحصال نمک، همچنان اصرار دارد در فاصله کمتر از پانصدمتری یک معدن نمک اقدام به ساخت پروژه «تولید قیر، نفت سفید و گاز مایع شرکت گسترش انرژی ملل» معروف به «پتروپالایش» کند.

الزامات قانونی را به‌بهانه اشتغالزایی دور نزنیم

برخی از فعالان محیط‌زیست با انجام برخی مکاتبات با نهادهای مختلف خواستار جلوگیری از صدور هرگونه مجوز برای احداث اینگونه واحدهای آلوده‌کننده در منطقه شدند و در برابر آن خواستار اجرای طرح‌هایی هستند که باعث رشد گردشگری و حفظ میراث طبیعی در منطقه می‌شود.

سرپرست معاونت هماهنگی امور اقتصادی استانداری خوزستان، در گفت‌وگو با «پیام ما» ضمن توجه داشتن به طرح آمایش سرزمین و جانمایی صحیح برای صنایعی که با سرمایه‌گذاری‌های انبوه باید احداث شوند، گفت: «اگرچه موضوع اشتغال در خوزستان به یک مسئله مهم تبدیل شده است و با ایجاد صنایع می‌توان شاهد امنیت پایدار در منطقه بود، اما درباره همه پروژه‌های صنعتی از جمله پروژه پتروپالایش باید الزامات قانونی را مدنظر قرار داد تا هم شاهد تضمین سرمایه باشیم و هم محیط‌زیست پیرامون آن صنایع حفظ شود.»

«جواد کاظم‌نسب» در بخش دیگری از گفت‌وگوی خود درباره توسعه پایدار به ضرورت وجود همت همگانی برای آبادانی خوزستان تأکید کرد و افزود: «توسعه متوازن نیاز خوزستان است. ما نباید منتظر باشیم که دست غیب از بیرون خوزستان بیاید و این استان را آباد کند. معتقدم باید قانون را ملاک قرار داد.»

شوره‌زار زیستگاه گونه‌ها به حساب نمی‌آید

همچنین، «سیداسماعیل ‌موسوی»، از موافقین توسعه صنایع در شادگان، با تأکید بر اینکه «پتروپالایش شادگان ضرورتی برای توسعه پایدار» است، به «پیام ما» گفت: «با ازدیاد و افزایش جمعیت، نیازهای بشر نیز در طول تاریخ افزایش یافته است و جوامع بشری به رویکردهای اقتصادی و درنهایت تدوین علم اقتصاد روی می‌آوردند. اقتصاد، علم توزیع منابع محدود به نیازهای نامحدود بشر است و در امتداد تمدن انسان همواره عدم پاسخگویی منابع (طبیعی و مصنوعی) به نیازهای بشر سبب ایجاد بحران‌های گوناگون از بروز جنگ‌ها تا نابودی جوامع مضاف بر تأثیرات فرهنگی و ایجاد بحران‌های اجتماعی در طول تاریخ شده است که این بحران‌ها بسیاری از تمدن‌ها و کشورها را با خطر انحطاط روبه‌رو ساخته‌اند.»

این فعال اجتماعی در شادگان با اشاره به اینکه آنچه از تالاب شادگان باقی مانده، شوره‌زاری است که اطراف شرکت‌های فولاد شادگان و یا پتروپالایش مشاهده می‌شود، افزود: «زمین مورد نظر برای پتروپالایش به‌دلیل غلظت بالای نمک و همچنین بی‌آبی و خشکی طولانی‌مدت از پذیرش و زندگی هر نوع جانداری عاری‌ است و به‌نوعی انتخاب طبیعی حیوانات و جانوران، چنین اکوسیستمی را مناسب زندگی خود نمی‌داند و این یک قانون طبیعی است.»

موسوی در پایان تأکید کرد: «درست است که یکی از معیارهای توسعه پایدار سازگاری با محیط‌زیست است، اما صنایع نیز در راستای محیط‌زیست می‌توانند احداث و حرکت کنند و طرح‌های محیط‌زیستی ایجاد کنند.»

اشتباه گذشته را تکرار نمی‌کنیم

اما معاونت محیط‌زیست انسانی سازمان محیط‌زیست کشور در گفت‌وگو با «پیام ما» با اشاره به اینکه از سال‌های گذشته مجوزهایی برای فعالیت در محوطه‌های نزدیک به تالاب بین‌المللی شادگان صادر شده است، گفت: «برخی از مجوزهای صادرشده ضمن اینکه در حریم و بستر تالاب قرار داشتند. اما سرانجام با انجام اصلاحاتی در محدوده عرصه و حریم، مجوز فولاد شادگان صادر و این واحد صنعتی به‌اشتباه در آن مکان ساخته شد.»

«صدیقه ترابی» با تأکید بر اینکه اگر در گذشته اشتباهی صورت گرفته است، ما که نباید آن اشتباه را بار دیگر تکرار کنیم، گفت: «بنابراین، ترجیح ما این است که تا جایی که امکان دارد، برای احداث صنایع از محدوده تالاب بین‌المللی شادگان فاصله بگیریم و برای حفظ سلامت مردم شادگان و ماهشهر پیامدهای بعدی را کاهش بدهیم.»

او در بخش دیگری از گفت‌وگوی خود با «پیام ما» در پاسخ به این پرسش که بیش از ۷۶ هزار پروژه نیمه‌تمام در کشور وجود دارد، بیان کرد: «هر کدام از وزارتخانه‌ها مسئولیت و تأمین و اولویت‌بندی منابع را برای اجرای پروژه‌ها در اختیار خود دارند. یکی از نخستین نکاتی که ما در بررسی اثرات زیست‌محیطی طرح‌ها به آن می‌پردازیم، ضرورت دریافت مجوزهایی است که پروژه‌ها باید از دستگاه مربوطه دریافت کنند. درباره پروژه پترو‌پالایش شادگان از وزارت نفت می‌خواهم که آیا احداث پالایشگاه جدید در اولویت آن دستگاه قرار دارد یا خیر. بعد از اعلام درخواست وزارت نفت تازه ما شروع به بررسی‌های کارشناسی می‌کنیم.»

ترابی با تأکید بر رعایت تمام الزامات طرح آمایش سرزمین گفت: «طرح آمایش سرزمین به اولویت‌های منطقه می‌پردازد. به‌علاوه، ما از زمان اجرای طرح آمایش سرزمین تا به اکنون، شاهد تغییراقلیم و همچنین تغییر وضعیت در حوضه‌های آبریز هستیم. به همین دلیل، تمام پیامدهای صنایع در هر نقطه با انجام جلسات و بازدیدهای مکرر بررسی می‌شود.»

معاون محیط‌زیست انسانی سازمان حفاظت محیط‌زیست تأکید کرد: «ما به‌هیچ‌وجه ارزیابی اثرات محیط‌زیستی را بدون هرگونه استعلام‌های لازم آغاز نمی‌کنیم. تا لحظه بازدید همچنان تأکید داشتیم که پتروپالایش شادگان به‌هیچ‌وجه نباید در محل مورد نظر که در طرح آمایش سرزمین به آن اشاره نشده، ساخته و باید به نقطه‌ای دیگر از شادگان و یا هر جایی دیگر که طرح آمایش سرزمین بر آن تأکید دارد، منتقل شود. درصورت جابه‌جایی شروع به ارزیابی‌های زیست‌محیطی می‌کنیم.»

در بیم و امید برای حفظ محیط‌‌زیست خوزستان

حال باید دید با وجود اصرارهای نماینده شادگان در مجلس شورای اسلامی، با وجود الزامات طرح آمایش سرزمین، نگرانی‌های شرکت پتروشیمی اروند از پیامدهای ناشی از احداث پروژه انرژی ملل (پتروپالایش) برای آلوده نشدن نمک موردنیاز هفت پتروشیمی، رعایت محدوده تالاب بین‌المللی شادگان، قرارگیری این پروژه نفتی مابین دو شهرستان شادگان و ماهشهر، آیا طرح تولید قیر، نفت سفید و گاز مایع شرکت گسترش انرژی ملل معروف به «پتروپالایش» به سرانجام خواهد رسید یا مافیای پشت پرده صنایع، سازمان حفاظت از محیط‌زیست را قانع خواهند کرد تا مجوز یک شرکت آلاینده را صادر کند.