ورود طالبان به قلب میراث جهانی اصفهان

در روزهایی که نام اصفهان به‌عنوان پایتخت گردشگری شهرهای آسیایی در سال ۲۰۲۵ بر سر زبان‌هاست و انتظار می‌رود مسئولان استانی در جایگاه پاسداران میراث جهانی، بیش از هر زمان دیگر، به ضوابط حفاظتی پایگاه‌های ثبت‌شده جهانی پایبند باشند، میدان نقش‌جهان، نگین بی‌بدیل معماری ایرانی اسلامی، شاهد اتفاقی تأسف‌برانگیز بود: عبور خودروهای هیئت طالبان از دل این حریم ممنوعه.
«هدایت‌الله بدری»، سرپرست وزارت معادن و نفت طالبان، پنجشنبه یکم خردادماه به‌همراه هیئتی وارد اصفهان شد و در اتفاقی که نمی‌توان آن را جز «بدعتی خطرناک» نامید، خودروهای این هیئت مستقیماً وارد عرصه ثبت جهانی میدان نقش جهان شدند؛ عرصه‌ای که برپایه صریح‌ترین مقررات حفاظتی یونسکو و نظام‌نامه پایگاه‌های جهانی، ورود هرگونه وسیله نقلیه موتوری به آن ممنوع است. این درحالی‌است که «مهدی جمالی‌نژاد»، استاندار اصفهان، پیش‌تر اولویت اول استان را «توسعه گردشگری» عنوان کرده بود. سؤال جدی افکار عمومی این است: اگر توسعه گردشگری یعنی زیرپاگذاشتن اصول بدیهی حفاظت، پس این سیاست چه نسبتی با پایداری میراث‌فرهنگی دارد؟
در شرایطی که میدان نقش جهان به‌عنوان یکی از حساس‌ترین نقاط شهری کشور در برابر مخاطراتی همچون فرونشست زمین و لرزش ناشی از عبور خودروها آسیب‌پذیر است، ورود هیئت خارجی با خودرو، نه‌تنها حریم فیزیکی این میراث را جریحه‌دار کرد، بلکه قُبح ممنوعیت ورود وسایل نقلیه به این میدان را شکست. شگفت‌آورتر آنکه تاکنون هیچ واکنش رسمی و روشنگرانه‌ای از سوی «امیر کرم‌زاده»، مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان اصفهان، یا مدیر پایگاه جهانی نقش‌جهان درباره این نقض صریح ضوابط جهانی ارائه نشده است. آیا سکوت، تأیید این اقدام خطرناک نیست؟
پرسش مهمی که حالا باید از وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی کشور پرسید، آن است که آیا سیاست‌های حفاظتی و خطوط قرمز پایگاه‌های جهانی در برابر مناسبات سیاسی یا پروتکل‌های دیپلماتیک رنگ می‌بازند؟ اگر امروز به‌بهانه‌ پذیرایی از یک هیئت خارجی، حصار قانونی نقش‌جهان شکسته شود، فردا چه تضمینی وجود دارد که به‌صورت عرفی، تردد خودروها در حریم میراث جهانی تکرار نشود؟
میدان نقش جهان فقط یک میدان تاریخی نیست، بلکه سند هویتی و اعتبار فرهنگی ملت ایران در نظام جهانی میراث بشری است. عبور خودرو از عرصه ممنوعه آن، حتی اگر تنها یک‌بار و با پوشش امنیتی و تشریفاتی باشد، در چشم نهادهای بین‌المللی میراث‌فرهنگی یک خطای فاحش مدیریتی است که می‌تواند به ارزیابی مجدد پرونده ثبت جهانی آن دامن بزند. در چنین وضعیتی، نه‌تنها ارزش نمادین این میراث در خطر است، بلکه زیرساخت گردشگری شهر اصفهان نیز ضربه‌ای جبران‌ناپذیر می‌خورد.
اکنون که این بدعت نگران‌کننده، افکار عمومی و فعالان حوزه میراث را به‌شدت آزرده کرده، جامعه تخصصی میراث‌فرهنگی، خواستار برخورد شفاف و مسئولانه با مدیرانی است که از این ورود بی‌ضابطه خبر داشته‌اند یا با بی‌تفاوتی، آن را تسهیل کرده‌اند. میدان نقش‌جهان امانت یک ملت است؛ مسئولان محلی حق ندارند با سهل‌انگاری یا مماشات سیاسی، این سرمایه بی‌بدیل را به مخاطره بیندازند.
وزارت میراث‌فرهنگی، شورای‌عالی میراث، نهاد ریاست‌جمهوری و حتی کمیسیون اصل ۹۰ مجلس، باید به این فاجعه مدیریتی پاسخ دهند: چه کسی چراغ سبز عبور خودروها را به دل تاریخ روشن کرد؟