کلاردشت، سرزمین کوه‌ها و درختان سبز، یکی از مناطق بکر و دیدنی استان مازندران است که در دل طبیعتی ناب و چشم‌نواز قرار دارد. این منطقه با آب‌وهوای معتدل و مناظر فوق‌العاده، همواره به‌عنوان یکی از مقاصد گردشگری محبوب در شمال ایران شناخته شده است. کلاردشت نه‌تنها به‌خاطر طبیعت زیبا و هوای دل‌انگیز خود معروف است، بلکه تاریخ و فرهنگ غنی‌ای دارد که در هر گوشه‌وکنار آن به چشم می‌خورد. از آثار باستانی و تاریخی نظیر جام زرین دو شیر گرفته تا ظروف سفالی و چوبی، سکه‌ها، ابزار فلزی باستانی و فرش‌های دستباف با رنگ‌های طبیعی، همگی از نشانه‌های هویتی و بازتابی از تاریخ پرشکوه این منطقه است که از نسل‌ها به یادگار مانده‌اند. کلاردشت همواره به‌عنوان یک منطقه استراتژیک در گذر زمان نقش مهمی ایفا کرده است. این منطقه، با تاریخچه‌ای از جنگ‌ها و تجارت‌ها، مکانی است که در آن فرهنگ‌ها و اقوام مختلف با یکدیگر تلاقی کرده‌اند. این فرهنگ غنی و تاریخ پر از اصالت، در کافه گالدم به‌شکلی ملموس و زیبا به نمایش گذاشته شده است. مجموعه‌ای خانوادگی و متشکل از چهار خواهر با پشتکاری مثال‌زدنی و نگاهی متفاوت، موفق شدند کاری را انجام دهند که فراتر از بازسازی یک خانه قدیمی بود. آنها توانستند هویت فرهنگی و تاریخی منطقه را احیا کنند و به آن جانی دوباره ببخشند. در جایی که ساخت‌وساز ویلاهای مدرن و بی‌هویت در حال گسترش است، خواهران با حفظ تاریخ، از خانه‌ پدربزرگ و مادربزرگشان فضایی نو و پر از معنا خلق کردند. اما اهمیت این کار تنها در بازسازی کالبدی خانه نیست. با مقاوم‌سازی بنا و تغییر کاربری آن به سه فضای مختلف در طبقات یک و دو، شامل کافه، کارگاه و مغازه چوب نه‌تنها یک محیط نوستالژیک به گردشگران و رهگذران هدیه دادند، بلکه با تبدیل این خانه به فضایی که حس آشنایی و پیوند با گذشته را به افراد منتقل می‌کند، تجربه‌ای منحصربه‌فرد و جالب ایجاد کردند. این خانه با ایوان و پلکان چوبی‌اش که طبقات مختلف بنا را به‌هم متصل می‌کند، جریانی خاص از کنجکاوی و تجربه را برای بازدیدکنندگان به ارمغان می‌آورد. این فضای متصل، علاوه‌بر ایجاد فضایی یکپارچه و محلی، این امکان را به افراد می‌دهد که از جنبه‌های مختلف این خانه با کاربری‌های متنوع بهره‌برداری کنند و درعین‌حال، احساس کنند در مکان و زمانی متفاوت قرار دارند. نه‌تنها این بنا، بلکه با تغییراتی، یک فضای مشترک برای محله و شهر کلاردشت ایجاد کرده و موجب شده است علاوه‌بر گردشگران، افراد بومی نیز در مورد گذشته، حال و آینده‌ خود تأمل کنند و به ارزش‌های فرهنگی‌شان بازگردند. به‌این‌ترتیب، این خانه به‌عنوان الگویی برای حفظ هویت فرهنگی و تقویت گردشگری در کلاردشت شناخته می‌شود.

گالدم؛ یک مجموعه فرهنگی و گردشگری با چشم‌انداز جدید

«فرشته لرزمانی»، دانش‌آموخته‌ رشته‌ی گرافیک و «فرناز لرزمانی»، فارغ‌التحصیل رشته‌ معماری، خواهرانی هستند که با حمایت خانواده و همکاری دو خواهر دیگر به نام‌های فرزانه و فرانک، مجموعه‌ «گالدم» را در کلاردشت راه‌اندازی کرده‌اند. این مجموعه که در ابتدا با هدف جذب گردشگران و حفظ هویت فرهنگی منطقه شروع به کار کرد، به‌مرور زمان به الگویی برای توسعه گردشگری و تقویت فرهنگ بومی در این منطقه تبدیل شده است. در قلب این مجموعه، تلاش برای بازآفرینی هویت فرهنگی و محلی، به‌شکلی نو و هنرمندانه نمایان است. انتخاب نام «گالدم»، که به زبان مازندرانی به‌معنای پیمانه‌ شیر است، خود نمادی از اصالت و ارتباط عمیق با فرهنگ بومی منطقه است. این واژه، هم از جنس چوب است و هم با شیر پیوند دارد و نشان‌دهنده‌ ارتباط مستمر و احترام به میراث گذشتگان است. در کافه‌ «گالدم»، هر وسیله‌ای که به‌کار رفته، از میزهای چوبی گرفته تا ظروف و وسایل قدیمی تزئینی، همگی داستانی از فرهنگ و تاریخ کلاردشت را روایت می‌کنند. این انتخاب‌ها نه‌تنها باعث حفظ اصالت و هویت محلی می‌شود، بلکه به بازدیدکنندگان این امکان را می‌دهد تا در فضایی غنی و پر از یادگارهای گذشته، حس ارتباط با تاریخ و فرهنگ این دیار را تجربه کنند.

خانه‌ ننه‌فانوس؛ میراثی که دوباره نفس کشید

خانه‌ای قدیمی و پر از خاطرات، خانه‌ای که روزگاری در آن صدای ننه‌فانوس، مادربزرگ مهربانشان، می‌پیچید. خانه‌ای که حالا به مکانی پر از داستان و یادها تبدیل شده است. ننه‌فانوس که همیشه در ایوان خانه می‌نشست و با ضرب‌المثل‌هایش روح تازه‌ای به محله می‌بخشید، در گذر زمان تبدیل به یادگاری از گذشته‌ای گرانبها شد. اما با گذشت سال‌ها، این خانه در معرض فراموشی و تخریب قرار گرفت. اگر خانواده‌ لرزمانی به داد آن نمی‌رسیدند، امروز اثری از این خانه‌ پرشور باقی نمی‌ماند. پس از گذشت سال‌ها، در پی فرسودگی خانه و تلاش برای حفظ آن در برابر تخریب شهرداری، خانواده لرزمانی تصمیم گرفتند این خانه را بازسازی کنند و فضای آن را به‌شکلی که یادآور روزهای گذشته باشد، حفظ کنند. این خانه که زمانی در معرض تخریب قرار داشت، پس از بازسازی و نگهداری به یک نقطه‌عطف در حفظ هویت فرهنگی تبدیل شده است. حتی شهرداری پس از اتمام این بازسازی از این اقدام حمایت کرد و پیشنهاد داد کوچه به فضایی بومی و فرهنگی تبدیل شود، که متأسفانه اجرایی نشد.

دختر لاک‌تراش کلاردشت: احیای هنر کهن با دستان خودش

فرناز لرزمانی، دختر جوان و هنرمند کلاردشت، با هنر قدیمی و سنتی «لاک‌تراشی»، نام خود را در دنیای صنایع چوبی مطرح کرده است. این هنر که ریشه در فرهنگ بومی مازندران دارد، به لطف او در کلاردشت جانی دوباره گرفته است. او می‌گوید: «شروع این کار به هفت سال پیش برمی‌گردد و ایده‌اش از تماشای یک فیلم در کودکی به ذهنم رسید.» اما این تنها یک ایده نبود؛ بلکه علاقه‌ای عمیق به حفظ و ترویج هنر اصیل و بومی منطقه‌ای بود که او را به راه انداخت. فرناز با شور و اشتیاق به دنیای هنر چوب وارد شد و تصمیم گرفت این هنر کهن را به‌عنوان یک حرفه جدی دنبال کند. او ابتدا یکی از بخش‌های طبقه پایین خانه‌ اجدادی را به کارگاه چوب‌تراشی تبدیل کرد. این اقدام که ابتدا تنها یک فضای کوچک و شخصی بود، به‌زودی با استقبال اهالی بومی و گردشگران روبه‌رو شد. از همین رو، او به فکر گسترش فعالیت خود افتاد و در کنار کارگاه چوب، مغازه‌ای برای فروش محصولات چوبی‌اش راه‌اندازی کرد. فرناز می‌گوید: «مهمتر از خود محصول، یاد و خاطره‌ای است که این آثار به‌جا می‌گذارند. من عاشق این هستم که هر قطعه چوب را با دست خودم شکل دهم و داستانش را زنده کنم.» او علاوه‌بر استفاده از چوب‌های قدیمی برای خلق آثار جدید، به بازسازی چوب‌های خانه‌های قدیمی نیز توجه دارد. درحالی‌که بسیاری از مردم این چوب‌ها را به‌عنوان هیزم می‌سوزانند، فرناز توانسته این چوب‌ها را خریداری و مرمت کند تا از آنها برای ساخت محصولات چوبی جدید استفاده کند. این کار نه‌تنها احیای فرهنگی است، بلکه به حفظ تاریخ و هویت محلی نیز کمک می‌کند. فرناز همواره به‌دنبال گسترش و ترویج هنر خود در جامعه است. او به زنان علاقه‌مند به این حرفه آموزش می‌دهد و با مشارکت آنها در کار خود، هم هنر را زنده نگه می‌دارد و هم فرصت‌های شغلی جدیدی برای زنان محلی فراهم می‌کند. حمایت‌های او به همین جا ختم نمی‌شود. او با زنان هنرمندی که نمی‌توانند به‌طور مستقل در بازار حضور داشته باشند، همکاری می‌کند و مواد اولیه را در اختیارشان قرار می‌دهد تا در خانه محصولات چوبی بسازند و در مغازه‌اش به فروش برسانند. در دنیای مردانه نجاری، فرناز توانسته است مرزهای سنتی را بشکند. او می‌گوید: «وقتی مردان نجار دیدند که من به‌عنوان یک زن در این حرفه کار می‌کنم، انگیزه گرفتند و دوباره به شغل نجاری خود بازگشتند.» جالب‌تر اینکه حتی یکی از قدیمی‌ترین نجاران کلاردشت دخترش را به نجاری تشویق کرده است. این تغییر نگرش، گواهی است بر اینکه دیگر نجاری فقط شغلی مردانه نیست و زنان نیز می‌توانند در این حرفه فعال باشند.

 از سفری به کاشان تا راه‌اندازی کافه گالدم در کلاردشت

پس از موفقیت‌های چشمگیر فرناز لرزمانی در احیای هنرهای دستی و صنایع چوبی در کلاردشت، خواهرش، فرشته لرزمانی، به فکر ایده‌ای نو و خلاقانه برای گسترش این حرکت فرهنگی و هنری افتاد. نتیجه‌ این تفکر، افتتاح کافه‌ای با نام «کافه گالدم» بود که تنها سه سال از تأسیس آن می‌گذرد. این کافه که به یکی از پاتوق‌های محبوب گردشگران و اهالی کلاردشت تبدیل شده، نه‌تنها جایی برای لذت بردن و تجربه‌ای دلنشین است، بلکه تبدیل به یک فضا و پاتوقی برای گردشگران نیز شده است. فرشته می‌گوید: «ایده راه‌اندازی کافه از یک سفر به کاشان شروع شد. در آنجا شربتی نوشیدم که بسیار خوشمزه بود و تصمیم گرفتم آن را به مردم کلاردشت معرفی کنم. برای من مهم بود که چیزی متفاوت و خاص برای مردم این منطقه فراهم کنم.» این کافه، با فضایی دلنشین و با ارائه نوشیدنی‌ها و خوراکی‌هایش، جلب توجه گردشگران را برانگیخته است. اما ویژگی خاص کافه گالدم در حمایت از مشاغل خانگی زنان محلی است. فرشته مواد اولیه مورد نیاز کافه را از زنان محلی که در خانه محصولات خود را تولید می‌کنند، تأمین می‌کند؛ از جمله نان تازه، ترشیجات و مرباهای خانگی؛ به‌این‌ترتیب، به شکوفایی کسب‌وکارهای کوچک و محلی نیز کمک می‌کند. کافه گالدم، تنها یک کافه نیست؛ بلکه جایی است که در آن هنر، فرهنگ و گردشگری به‌هم می‌پیوندند و فرصتی برای تقویت مشاغل خانگی و صنایع‌دستی محلی فراهم می‌شود. این مجموعه، نمونه‌ای موفق از تلاقی کارآفرینی اجتماعی و توسعه گردشگری است که به افزایش آگاهی و شناخت مردم از فرهنگ غنی و سنت‌های کلاردشت کمک می‌کند.

نگاه به آینده: گردشگری پایدار در کلاردشت و نقش زنان در تقویت هویت فرهنگی

فرشته و فرناز لرزمانی، خواهرانی که با ایده‌های نو در راستای توسعه گردشگری و حفظ هویت فرهنگی کلاردشت گام برداشته‌اند، امیدوارند مجموعه «گالدم» تبدیل به محلی برای معرفی فرهنگ، تاریخ و هنر این دیار شود. هدف آنها از تأسیس این مجموعه، علاوه‌بر رونق گردشگری، تقویت و توسعه اقتصادی محلی است. فرشته در نظر دارد کافه گالدم را به فضایی تبدیل کند که در آن محصولات هنری و صنایع‌دستی زنان هنرمند محلی عرضه و به فروش برسد. او معتقد است این کار، هم باعث ارتقای سطح درآمد زنان در این منطقه می‌شود و هم به گردشگران فرصتی می‌دهد تا با فرهنگ و هنر اصیل کلاردشت آشنا شوند و آثار هنری دست‌ساز را به یادگار ببرند. این کافه، با ترکیب گردشگری، هنر و فرهنگ، تبدیل به نقطه‌‌عطفی در تقویت هویت فرهنگی و توسعه پایدار کلاردشت شده است. فرشته می‌گوید: «هدف ما این است که مردم به اینجا بیایند و حس‌وحال خوبی از فرهنگ و اصالت این منطقه ببرند.»

یکی از اصلی‌ترین دغدغه‌های این دو خواهر، ناآشنایی بسیاری از گردشگران با فرهنگ غنی و هنرهای اصیل این منطقه است. به‌عنوان مثال، فرش کلاردشت که به‌خاطر رنگ‌ها و نقوش خاص خود شهرت دارد، هنوز نتواسته‌ است به‌طور گسترده به گردشگران معرفی شود. به همین دلیل، فرشته و فرناز در نظر دارند مجموعه گالدم را گسترش دهند و آن را به فضایی تبدیل کنند که گردشگران با این هنرها آشنا شوند و با صنایع‌دستی و محصولات محلی نیز ارتباط برقرار کنند و با هویت تاریخی کلاردشت بیشتر آشنا شوند. کافه گالدم اکنون به یکی از مقاصد محبوب برای گردشگران و اهالی منطقه تبدیل شده است و شایسته توجه و حمایت بیشتر از سوی نهادهای مرتبط است. نگاه آینده این دو خواهر به این است که گالدم به فضایی تبدیل شود که در آن فرهنگ، هنر و گردشگری به‌طور همزمان به نمایش گذاشته شوند. هدف آنها علاوه‌بر رونق گردشگری، احیای صنایع‌دستی بومی و افزایش آگاهی عمومی از هویت تاریخی و فرهنگی کلاردشت است.