مسئولیت درکِ «مسئولیت اجتماعی شرکتی»

اصطلاح «مسئولیت اجتماعی شرکتی» از دهه ۵۰ میلادی توسط محققان مطرح شد و تا دهه ۸۰ به شکل گسترده‌تری در ادبیات کسب‌وکار توسعه یافت. در آن سال‌ها، مخالفان مسئولیت اجتماعی شرکتی، وظیفه اصلی بنگاه‌های اقتصادی را تولید ثروت، پاسخگویی به سهام‌داران، پرداخت مالیات و پیروی از قوانین می‌دانستند. میلتون فریدمن، اقتصاددان برنده جایزه نوبل، از پیشگامان اصلی این دیدگاه بود.

از سویی دیگر، صاحب‌نظرانی در حال مطالعه ابعاد جدیدی از مسئولیت اجتماعی بودند که بتوانند با پرورش این مفهوم و طراحی مدل‌های اجرایی، کسب‌وکارها را به استفاده از این دیدگاه در سطح استراتژی ترغیب کنند. ادوارد فریمن، فیلسوف و مدرس دانشگاه ویرجینیا، با «نظریه ذی‌نفعان» خود، پیشرو در دیدگاهی مخالف با نظر میلتون فریدمن بود. او مسئولیت شرکت‌ها را فراتر از تولید ثروت، پاسخگویی را نه منحصر به سهام‌داران بلکه به همه ذی‌نفعان شرکت و اقداماتی فراتر از قانون، برای پیشگیری از آسیب به محیط‌زیست و جامعه، می‌دانست.

برای درک بهتر موضوع، فرض کنید شرکتی با روند خوبی از تولید ثروت توانسته رضایت تمام سهام‌داران خود را جلب کند و به تمام الزامات قانونی نیز پایبند باشد. حالا تصور کنید که این شرکت، در مجاورت یک روستا، آلاینده‌های مضری تولید می‌کند. سرعت قانون‌گذاری که عمدتاً کندتر از سرعت وقایع و تغییرات اجتماعی است، موجب شده که در حال حاضر هیچ عامل بازدارنده قانونی برای جلوگیری از فعالیت این شرکت وجود نداشته باشد. اگرچه فریدمن بر پایبندی به قانون تأکید داشت، اما معتقد بود که شرکت‌ها وظیفه‌ای فراتر از قانون ندارند. درحالی‌که رویکرد پایداری، فراتر از حداقل‌های قانونی به تأثیرات اجتماعی و زیست‌محیطی شرکت‌ها می‌پردازد.

معنای مسئولیت اجتماعی شرکتی این نیست که متولیان آن شرکت، بسته‌های غذایی متنوع در مناسبت‌های گوناگون به مردم روستا توزیع کنند. بلکه شرکت بایستی نسبت به جامعه پیرامون خود احساس مسئولیت کند و به آن آسیب نرساند. مسئولیت اجتماعی شرکتی به این مو‍ضوع نمی‌پردازد که چگونه بخشی از سود عملیاتی را در جامعه توزیع کنیم؛ بلکه به این می‌پردازد که ما چگونه در حالِ تولید ثروت هستیم. آیا در این مسیر، به محیط‌زیست آسیب می‌رسانیم؟ مسئولیت اجتماعی شرکتی دقیقاً پاسخ به سؤالاتی ازاین‌قبیل، در همه ابعاد شرکت و درک این مفهوم، اولین قدم برای رسیدن به پایداری کسب‌وکار است.

در رویکردهای نوین مسئولیت اجتماعی شرکتی، مانند «خلق ارزش مشترک» و یا مفاهیمی چون «پایداری»، کسب‌وکارها باید به طور متوازن به خلق ارزش اقتصادی و اثرات اجتماعی – زیست‌محیطی بیندیشند و بر مبنای استانداردهای پایداری (مانند اصول پیاده‌سازی ESG ایزو) اقدام کنند.