«حفاظتگاه‌های مردمی‌مناطقی هستند که با مجوز محیط‌زیست و تأیید کارشناسان این سازمان شکل گرفتند. حفاظتگاه مردمی‌ منصورآباد رفسنجان خاستگاهی مردمی‌ دارد و به‌صورت تعاونی اداره می‌شود.» اینها توضیحی است که در ابتدای یک فیلم کوتاه سازمان حفاظت محیط‌زیست درباره بازدید خبرنگاران از این حفاظتگاه مردمی‌ آمده است. درواقع، وجه تمایز منصورآباد با سایر حفاظتگاه‌های مردمی‌ همین مشارکت محلی‌ها در سطح گسترده است که درنهایت باعث شد آنها در میان کاندیداهای متعدد در سطح جهانی، برگزیده جایزه «مارخور» شوند.

به‌گفته «عبدالعلی یزدانی»، سرپرست هیئت ایرانی «CIC» (International Council for Game and Wildlife Conservation) یا شورای جهانی حفظ حیات‌وحش و شکار جایزه مارخور Markhor Award توسط شورای جهانی حفظ حیات‌وحش و شکار که به‌اختصار CIC نامیده می‌شود هر دو سال یکبار و طی اجلاس کنوانسیون تنوع‌زیستی سازمان ملل متحد (UN Summit for Convention of Biological Diversity) به بهترین منطقه‌ای که توانسته باشد ضمن حفظ حیات‌وحش و ارتقای کیفیت زیستگاه با بهره‌برداری پایدار و منطبق با اصول نخجیرداری به اقتصاد جوامع محلی کمک کند و بخش قابل‌توجه از درآمد را به امر بهبود معیشت بومیانی که در حاشیه منطقه زندگی می‌کنند اختصاص دهد، اعطا می‌شود. «هر دوسال پس از فراخوان عمومی ‌و بین‌المللی این جایزه توسط CIC، گروه‌ها و اشخاصی که شرایط لازم برای انتخاب را برای دریافت جایزه داشته باشند و فعالیت‌هایشان مرتبط با موضوع جایزه باشد، برای دریافت آن اقدام و گزارش لازم همراه با مستندات کافی را برای شورای جهانی حفاظت حیات‌وحش و شکار CIC ارسال می‌کنند. این شورا پس از بررسی اولیه شاخص‌های مختلف توسط کارشناسان از بین پیشنهادات رسیده، تعدادی را به‌عنوان نامزد دریافت جایزه انتخاب می‌کند و به هیئت داوران بین‌المللی برای انتخاب می‌سپارد.»

یزدانی هیئت داوران را شامل ۱۰ نفر از متخصصان بین‌المللی و شاخص از مؤسسات غیردولتی مرتبط با حفاظت از حیات‌وحش و بهره‌برداری پایدار می‌داند که درنهایت از بین نامزدهای تاییدشده، یکی را به‌عنوان برنده اعلام می‌کنند. «این جایزه برای اولین‌بار است که به یکی از طرح‌های حفاظت حیات‌وحش کشور عزیزمان ایران داده شده است. در روز ۲۹ اکتبر ۲۰۲۴ معادل با ۹ آبان ۱۴۰۳ در اجلاس COP16 کنوانسیون تنوع‌زیستی سازمان ملل در شهر Cali کشور کلمبیا با حضور کثیری از نمایندگان کشور‌های مختلف، خبرنگاران بین‌المللی و رسانه‌ها این جایزه به منطقه منصورآباد و گروه دوستداران طبیعت رفسنجان اعطا شد و انعکاس جهانی پیدا کرد.»

حفاظت باید اقتصادی شود
حامد ابوالقاسمی، کارشناس راهبری حفاظت و مدیر حفاظتگاه مردمی‌ منصورآباد رفسنجان، این جایزه را محصول ۱۵ سال حفاظت مشارکتی‌شده توسط سازمان مردم‌نهاد دوستداران طبیعت رفسنجان و ایجاد الگویی موفق از ارتباط مؤثر بین حفاظت از حیات‌وحش، بهره‌برداری پایدار و معیشت جامعه محلی می‌داند. «هیئت ایرانی CIC به سرپرستی عبدالعلی یزدانی در خردادماه سال ۱۴۰۲ پس از بازدید و اطلاع از اقدامات انجام‌شده و تاریخچه منطقه و توضیحات مدیران گروه دوستداران طبیعت رفسنجان، پیشنهاد اقدام برای کاندیداتوری حفاظتگاه مردمی‌ منصورآباد برای دریافت جایزه مارخور را ارائه دادند. پس‌ازآن و به همین منظور، اطلاعات لازم همراه با عکس و فیلم و مستندات در اختیار هیئت CIC ایران قرار گرفت و این هیئت گزارش جامع و کاملی را تهیه و پنج ماه قبل، آن را برای دریافت جایزه مارخور به CIC ارسال کردند.»

یکی از بزرگترین آفت‌های مشارکت از نظر ابوالقاسمی دوقطبی‌سازی خودی و غیرخودی بین بخش خصوصی و دولت و رقابت ناسالم دولت با بخش خصوصی است و باید برطرف شود. «همان‌طورکه در دستاوردها و تجارب بین‌المللی مشهود است، برای رسیدن به پایداری، اقتصاد حفاظت باید ساختار اصولی پیدا کند. باتوجه‌به گسترش نیازهای انسانی به بهره‌برداری از منابع، راهی جز بهره‌برداری پایدار از منابع طبیعی و اقتصادی کردن حفاظت باقی نمانده است. به‌نظر می‌رسد برای عقب نماندن از سرعت تخریب و انقراض، باید هرچه سریع‌تر به‌سمت اقتصادی‌سازی حفاظت به‌نوعی که این حوزه محل جذابی برای سرمایه‌گذاران باشد، حرکت کرد. سازمان حفاظت محیط‌زیست باید در این حوزه ضمن برنامه‌ریزی، توان کارشناسی و نظارتی خود را نیز افزایش دهد و مناسبات اقتصاد و بازار را در تصمیمات و اقدامات و دستورالعمل‌های خود رعایت کند.»