رصد فعالیت باغ‌وحش‌ها در سال‌های گذشته نشان داده که هر سال وضعیت بدتر از گذشته شده است. شاید ظاهر کار بهتر شده باشد، ولی عملاً می‌بینیم که مرگ‌ومیر حیوانات افزایش یافته و فعالیت باغ‌وحش‌دارن توسعه پیدا کرده است. در این میان، قاچاق هم در باغ‌وحش خیلی زیاد شده است. طی سال‌های اخیر گزارش‌های بسیاری درباره وضعیت باغ‌وحش‌ها نوشته شده، مردم اعتراض کرده‌اند، اما حتی یک باغ‌وحش تعطیل نشده است.

نکته اینجاست که وقتی مجوز به مجموعه‌ای داده می‌شود اما نظارتی وجود ندارد، تخلف افزایش می‌یابد. سازمان حفاظت محیط‌زیست مجوز می‌دهد و بعد باغ‌وحش‌ها را به حال خود رها می‌کند. آقای ابدالی، مدیر دفتر حیات‌وحش سازمان چندی پیش گفت میزان کشفیات حیات‌وحش در سال گذشته سه هزار میلیارد تومان بوده و گفت پیش‌بینی می‌کنیم این ۲۰ درصد از میزان تخلفات است. به‌این‌ترتیب، ۱۵ هزار میلیارد تومان گردش مالی تخلفات است که این رقم حدود سه تا چهار برابر بودجه سازمان حفاظت محیط‌زیست می‌شود و بخش بزرگی از این تخلفات مستقیم و غیرمستقیم به باغ‌وحش‌ها مربوط است. در تمام دنیا هم وضعیت همین است و باغ‌وحش‌ها یکی از مراکزی هستند که شاهد چنین تخلفاتی هستند.

اگر از صحبت‌های مدیران خود سازمان استفاده کنیم، چندوقت پیش یکی از مدیران سابق سازمان در مصاحبه تلویزیونی گفته بود که حداقل حدود ۱۰۵ یا ۱۰۶ فرد شیر در کل باغ‌وحش‌های ایران داریم. شما تصور کنید حتی اگر یک‌چهارم این شیرها ماده بالغ باشند و سالی چهار توله به دنیا بیاورند، سالی ۱۰۰ توله شیر می‌شود. سازمان حفاظت محیط‌زیست بگوید این ۱۰۰ توله‌شیر کجا می‌روند؟ پاسخ همین سؤال را بدهند، فارغ از وضعیت باغ‌وحش‌ها.

چندوقت پیش صفحه مجازی یکی از کلینیک‌های دامپزشکی در تهران تصویر شیری را که برای ویزیت آورده بودند، منتشر کرد. متأسفانه حیوانات وحشی کم‌کم به‌عنوان حیوان خانگی معرفی می‌شوند و بعضی از باغ‌وحش‌ها به مکانی برای توله‌کشی از حیوانات بدل شده‌اند. این درحالی‌است که متأسفانه هیچ نظارتی بر وضعیت این حیوانات و توله‌هایشان نیست.

همچنین، یکی از ضعف‌های سازمان محیط‌زیست این است که هیچ گزارش شفافی از مرگ‌ومیر حیات‌وحش اعلام نمی‌کند. یعنی هر حیوانی که می‌میرد، سرپرست مجموعه گزارشی می‌زند و خودش هم حیوان را برای کالبدشکافی می‌برد. ما نزدیک به ۸۰ مرکز نگهداری حیوانات داریم و سازمان محیط‌زیست باید مشخص کند که تا چه زمانی می‌خواهد این استخوان لای زخم باقی بماند.

عملاً باغ‌وحش‌ها جای مراکز بازپروری را گرفته‌اند و وقتی حیوان وحشی در شهرستان‌ها پیدا می‌شود، به‌جای آنکه به مراکز بازپروری برای درمان فرستاده شوند و بعد به طبیعت برگردد، به باغ‌وحش‌ها سپرده می‌شوند و ما بارها این نکته را گوشزد کرده‌ایم.

بارها اعلام کرده‌ایم که باغ‌وحش‌ها باید تعدادشان کم شود و نظارت مستمر داشته باشند، نه آنکه یک‌شبه تعطیل شوند. قرار نیست در هر شهر باغ پرندگان و باغ‌وحش وجود داشته باشد و از سوی دیگر، حیوانات وحشی باید عقیم شوند. همه اینها درحالی‌است که سازمان حفاظت محیط‌زیست باید صادق باشد و همانطور که هوای باغ‌وحش‌ها را دارد، باید حامی فعالان و حامیان حیات‌وحش هم باشد.