در ایالات متحده، روستا اینگونه تعریف می‌شود: «هر جمعیت، مسکن یا قلمرویی که در یک منطقه شهری نباشد.» فضاهای عمومی در محیط‌های شهری، محدود به خیابان‌ها، پارک‌ها، مراکز فرهنگی یا میدان‌های عمومی نیستند و مشخصه‌های هویت، مکان‌سازی و انسجام اجتماعی برای ساکنان دارند. بااین‌حال، فقدان فضاهای عمومی عمدی طراحی‌شده در جوامع روستایی آشکار است. این غیبت، فرصت‌ها را محدود می‌کند و بر سلامت کلی اعضای جامعه تأثیر می‌گذارد. درواقع، طراحی برای منفعت عمومی، نیازمند برنامه‌ریزان و طراحان است تا با ایجاد فضاهایی برای رفع نیازهای عملکردی ساکنان روستایی و ارتقای کیفیت زندگی آنها، این شکاف‌ها را برطرف کنند. برنامه‌ریزی متفکرانه می‌تواند تضمین کند که فضاهای عمومی در محیط‌های روستایی قابل دسترس هستند و در‌عین‌حال تاب‌آوری و سلامت کلی جامعه را ارتقا می‌دهد.

چالش برای بازنگری در فضای عمومی محیط‌های روستایی
در چارچوب تعاریف ایالات متحده، محیط‌های روستایی از نظر تاریخی با تسلط مالکیت زمین خصوصی مشخص می‌شوند؛ جایی که مزارع و املاک فردی یا خانوادگی در مرکز زندگی قرار دارند. هویت جوامع روستایی اغلب به خوداتکایی و سرپرستی خصوصی زمین گره خورده است. بنابراین، فضاهای عمومی به‌جای اینکه اجازه تعاملات خودجوش را بدهند، معمولاً دارای برنامه‌ریزی کاربردی هستند. در این زمینه، تعریف فضای عمومی از سوی شهرنشینان نه مناسب است و نه پایدار. بنابراین، برای تعریف نقش زیرساخت‌های عمومی، برنامه‌ریزی باید فراتر از تعاریف سختگیرانه باشد و انعطاف‌پذیری و محیط‌های مشترک را در بر بگیرد.
یک رویکرد مؤثر برای بازنگری در فضاهای عمومی در مقابل فضاهای خصوصی، ترکیب انعطاف‌پذیری از طریق تغییر کاربری ساختارها و فضاهای موجود است. طراحان با تبدیل زمین‌های خالی و فضاهای مدرسه یا مذهبی کم‌استفاده به فضاهای چندمنظوره، می‌توانند فعالیت فیزیکی و ارتباط اجتماعی را ارتقا دهند. این فضاهای ترکیبی به‌ویژه در جوامع روستایی زمانی که مالکان و شرکت‌های خصوصی در سرمایه‌گذاری‌های فضای عمومی برای آموزش، گردشگری کشاورزی، امنیت غذایی و سلامت مشارکت می‌کنند، موفق است.
اما یک چالش قابل‌توجه برای بازنگری مجدد فضای عمومی در محیط‌های روستایی، غلبه بر تفکرات فرهنگی و جمعی درباره حریم خصوصی ساکنان است. برای مبارزه با این تصور که ساکنان ممکن است شیوه زندگی یا ویژگی روستایی خود را به‌دلیل افزایش دسترسی عمومی از دست بدهند، یک فرآیند مشارکت‌محور جامعه حیاتی است. با این دانش، فضاهای عمومی مشترک نه فقط هویت روستایی را تقویت می‌کند، بلکه می‌تواند ارزش‌های جامعه روستایی را ارتقا و حفظ کند. سرمایه‌گذاری در فضاهای عمومی روستایی، ارزش مالکیت زمین خصوصی را کاهش نمی‌دهد و می‌تواند آن را به نفع ساکنان تکمیل کند.

شناسایی شکاف‌های موجود
محیط‌های روستایی اغلب با چالش‌های زیرساختی مانند دسترسی محدود به گزینه‌های حمل‌ونقل و شبکه‌های شهری قدیمی مواجه هستند. برای ایجاد فضاهای عمومی موثر، برنامه‌ریزان باید وضعیت فعلی زیرساخت‌ها و نیازهای جامعه را برای شناسایی شکاف‌های بین این دو ارزیابی کنند. شبکه‌های حمل‌ونقل، امنیت غذایی، تجهیزات ضروری و فناوری‌های هوشمند فقط چند نمونه از ملاحظات زیرساختی هستند که باید بررسی شوند. فضاهای عمومی مؤثر که نیازهای زیرساختی ساکنان روستایی را در بر می‌گیرد، بودجه بیشتری برای اجرا و نگهداری سرمایه‌گذاری می‌کند. گزینه‌هایی مانند طراحی مسیرهای دوچرخه‌سواری یا مسیرهای پیاده‌روی، سبک زندگی فعال را در یک محیط امن تشویق می‌کنند.
زیرساخت‌های هوشمند، کارایی و قابلیت استفاده از فضاهای عمومی را افزایش می‌دهد و می‌تواند فرصت قابل‌توجهی برای ایجاد یک تحول در محیط‌های روستایی به‌وجود آورد. همچنین، سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های روستایی برای کسب درآمد در مشاغل محلی، تقویت اتصال و ایجاد فرصت‌های شغلی با تنوع اقتصادی مهم است.

تعریف موفقیت در فضاهای عمومی روستایی

ارزیابی موفقیت پروژه‌های فضای عمومی در محیط‌های روستایی به‌دلیل تفاوت در پویایی، مقیاس و منابع جامعه، نیازمند رویکردی متمایز در مقایسه با محیط‌های شهری است. در مناطق شهری، معیارها اغلب بر داده‌های کمی تمرکز می‌کنند؛ مانند تأثیر اقتصادی و تغییرات جمعیتی. بااین‌حال، در محیط‌های روستایی، معیارهای داده‌های کیفی برای تعیین کیفیت زندگی بالا مهمتر هستند. تأثیر پروژه‌های فضای عمومی در مناطق روستایی را می‌توان از طریق تعامل اجتماعی اندازه‌گیری کرد و نه صرفاً معیارهای اقتصادی. به‌عنوان مثال، ارزیابی اینکه چگونه یک پارک برای تجمعات اجتماعی، رویدادهای فرهنگی یا فعالیت‌های تفریحی را تقویت می‌کند و می‌تواند درک عمیق‌تری از اهمیت آن ارائه دهد.
یکی دیگر از عوامل مهم در ارزیابی روستایی، پایداری و سازگاری است. برخلاف محیط‌های شهری، فضاهای عمومی روستایی را می‌توان برای انعطاف‌پذیری و استفاده‌های متعدد طراحی کرد. موفقیت را می‌توان با میزان سازگاری این فضاها با نیازهای متغیر جامعه در طول زمان اندازه‌گیری کرد؛ خواه این به‌معنای میزبانی رویدادهای مختلف باشد یا ارائه امکاناتی که در خدمت گروه‌های سنی و علایق مختلف قرار می‌گیرد. ذی‌نفعان می‌توانند با همکاری یکدیگر، اهداف و معیارهای مشترکی را برای پروژه‌های فضای عمومی ایجاد کنند و اطمینان حاصل کنند که نتایج با چشم‌انداز و آرزوهای بلندمدت جامعه همخوانی دارد. این رویکرد مشارکتی نه‌تنها مسئولیت‌پذیری را تقویت می‌کند، بلکه سرمایه‌گذاری مستمر در فضاهای عمومی را به‌عنوان اجزای جدایی‌ناپذیر توسعه جامعه روستایی تشویق می‌کند.

نویسنده:

اولیویا پوستون

*این گزارش خلاصه و ترجمه‌ای است از گزارشی با عنوان «Designing Shared Rural Environments» که در وب‌سایت «Archdaily» در هشتم اکتبر ۲۰۲۴ منتشر شده است.