کجاآباد شهری با امکان‌های تجربهٔ کودکی

 هدف از این مثال نه ازآن‌رو که خوش‌بینانه گفته باشیم آن دوره تمام شده است، ولی به‌نظر می‌آید همچنان در صورتی از ناخودآگاه نقش مؤثری دارد. آیا امروز کودکی در معنای واقعی خود در حال زیستن است؟  این تأیید استوار است که در قرن حاضر تحولی عظیم برای زندگی کودکانِ اتفاق افتاده است.

 ولی بیراه نیست اگر گفته باشیم کودکی تاریخ ندارد و از آن محروم شده است. ما در قرن‌های پیشین تصویر کوتاه‌قدشده و کوتوله‌ای از انسان بزرگسال را روی بوم‌های نقاشی از یک کودک می‌دیدیم. امروز که پرترهٔ نمایان و واضح از کودک وجود دارد، آیا می‌توان گفت که کودکی در تجربهٔ راستین از خود به‌سر می‌برد؟

 اثبات آن چندان سخت نیست که مدعی شویم حتی مواجههٔ امروزین کودک با پیرامون مدرن‌شده­ٔ خود هم نتوانسته است یک تجربهٔ بی‌واسطه از خود پیدا کند، بااستفاده از ادبیات تحلیل رفتار متقابل در نگاه حاکم به کودک یک دید والدمند و کنترل‌خواه است که در آن فرزند طبق طرحواره‌ها، الگوها و نظم ذهنی تثبیت‌شده که در «من» شکلی از انسان آینده و بدون تجربهٔ واقعی از خود پیدا می‌کند.

 ما مدعی شدیم که در قرون وسطی تصویری از کودکی وجود نداشته است و آن تصویرِ نصف و نیمه هم نتوانست در ذهن بزرگسال یک مفهوم ایجاد کند. مفهومی که منجر به تعریف شکل‌گرفته از یک ماهیت باشد. ماهیتی که در آن بزرگسال یک تعریف است و کودک تعریفی دیگر که متأسفانه امروز هم انگار ماهیت کودکی باتوجه‌به سازه‌ها و مدیریت در حوزه‌های سیاستگذاری فردی، ملی، محلی و قومی نتوانسته است منزلتی پیدا کند.

 به‌نظر می‌رسد ساخت‌وسازهای شهری و محل‌های زندگی کودک در دنیای امروز همان مینیاتورهای کوچک‌شده از یک بزرگسال براساس آگاهی قرون وسطایی از کودک است که در آن چندان به هستیِ کودک در مقام یک فاعل شناسا به نیازهای زیستی، روانی، اجتماعی و فرهنگی او پرداخته نشده است. کودکی که می‌تواند سهمی در تولید فرهنگ، معنا و حتی زبان داشته باشد.

 در روش پدیدارشناسان که به دستاورد ارزشمندِ آگاهی حاصل پرداخت و مواجههٔ بدون پیش‌فرض با پدیده است که این خود تلاش مستمری می‌طلبد. شگفتی همین است که کودک در برخورد خود با پدیده‌ها آگاهیِ دستِ اولی را آشکار می‌کند. پس برهان محکمی داریم از نظرورزی‌های فیلسوفان پدیدارشناس که حاصل کنش‌ورزی و عاملیت کودک یک آگاهی ناب است از آنچه که با آن رو‌به‌رو می‌شود.

 در این نظر، کودک شهروند کنش‌مندی به حساب می‌آید که در یک ساختار سیاسی شفاف، حق بیان نظرها و ایده‌های خود را دارد. آیا وقت آن نرسیده که مدیریت شهری و یا حتی روستایی، التزام به اصلاح نهادها و بازبینی در استراتژی‌های توسعه و پیشبرد هدفمند آن برای ساخت محیط‌زیستی که‌ در آن کودک نقشی عمده در تولید آن دارد، پیدا کند.

 چقدر می‌توان امیدوار شد به آن‌که کودک در مسیر زیست خود در شهرهای مدرن‌شدهٔ امروز امکان‌های تجربهٔ واقعی از خود پیدا کند، خود را آنچه که هست ببیند؛ بدون فیلتر والدمندیِ کمال‌خواه در معیارهای سرسختانهٔ تثبیت‌شدهٔ منِ بزرگسال. که در غیر این‌صورت با نادیده گرفتن هستی روانی و اجتماعی او در یک کنش نامتقابل و انفعالی  به قول «آگامبن» فیلسوف ایتالیایی یک «ویرانی تجربه» به بار بنشیند.

 بطبع امکان تجربه برای کودک و سهیم شدن در ساخت معنای زندگی برای خود و حق تولید فرهنگ در جامعه به‌طور گسترده، شهری امن با نیازهای تأمین‌شدهٔ اولیهٔ زیستی به دور از انواع خشونت‌های زبانی جسمی و فیزیکی را می‌طلبد.

 اقدام برای اجرایی کردن این نوع از سپهرسازی‌ها در رابطه با تجربهٔ زیستی کودک، ما را بر آن می‌دارد که کودکی را عضوی کنش‌مند در یک ساختار و سازهٔ اجتماعی فرهنگی ببینیم که در آن تقلیل‌گرایی بیولوژیک و رفتارگرایی مرتبهٔ پایینی دارد. در این دید با همهٔ تفاوت‌های جسمی و بدنی کودک و بزرگسال نوع رابطه براساس سهمی از تولید فرهنگ و معنا است که هر‌کدام به فراخور فراهم بودن امکان‌های تجربه در تعامل با محیط طراحی‌شده رخ می‌دهد.