مشقِ اول: نابرابری

 از پس هزینۀ تحصیل برنمی‌آییم

«مسعود قدیری»، یکی از پدران همین دانش‌آموزان است؛ پدری که دو فرزند کلاس سوم و ششم دارد و حالا در تأمین هزینه‌ها و اولویت‌بندی آن‌ها مانده است. او به «پیام ما» می‌گوید: من کارمند یک اداره هستم، با درآمد مشخص و اندک که بن و سهمیۀ خاصی ندارم و هرسال برای خرید لوازم مدرسه، دچار دردسر می‌شوم؛ از روپوش و لباس فرم مدرسه که حدود ۱ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان هزینۀ آن شده است، تا کفش که بین ۸۰۰ هزار تا ۱ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان به ازای هر جفت است. کودکان هم تا حدی می‌توانند با این موضوع کنار بیایند و دیگر همکلاسی‌های خود را می‌بینند و دلشان لوازم‌تحریر نو و جدید و همین‌طور لباس مناسب می‌خواهد. او ادامه می‌دهد: این‌ها با نسل ما فرق می‌کنند که با هر نوع لباس و وسایلی، به مدرسه می‌رفتیم. قطعاً اگر ذره‌ای احساس ناراحتی کنند یا دچار حسرت شوند، بر پیشرفت تحصیلی آنان اثرگذار خواهد بود. این موضوع باعث می‌شود ما هم متضرر شویم و دو ماه از آغاز سال تحصیلی نگذشته، پیگیر کلاس‌های تقویتی برای آنان باشیم. واقعاً با این حجم از گرانی‌ها، ما دیگر نمی‌توانیم و از پس هزینۀ تحصیل برنمی‌آییم. «معصومه وفامنش» هم دیگر شهروندی است که بیان می‌کند: امسال به دلیل افزایش هزینه‌ها، تصمیم گرفته است برای فرزند کلاس پنجمی خود، سرویس مدرسه نگیرد و با مسئولیت خودش فرزندش را به مدرسه بفرستد. او عنوان کرد: گرانی همۀ اقلام غذایی و اساسی به‌علاوۀ افزایش اجاره‌خانه، امکان این را به من نداده که لوازم‌تحریر را جدید بخرم و پسرم از همان وسایل پارسال استفاده کند. من و همسرم هر دو کار می‌کنیم و به زحمت توانستیم هزینۀ پیش‌ثبت‌نام مدرسه و کتاب‌های درسی و همین‌طور لباس فرم بچه را بدهیم، اما هنوز مانده‌ایم، مثلاً کفش بخریم یا نه؟ کیف را بعد از دوسال تعویض کنیم یا نه؟

او که کارگر و از ساکنان منطقۀ ۱۰ است، از مشکلات مربوط به فرزندش به «پیام ما» گفت: پول توجیبی و تغذیۀ روزانۀ فرزندم و همچنین کلاس‌های آموزشی که نیاز دارد، به‌سختی فراهم می‌شود. یک بسته مدادرنگی بسیار معمولی، ۳۰۰ هزار تومان کمتر نیست. حالا ما از خیلی چیزها می‌زنیم و از خرید لوازم‌تحریر لوکس هم خودداری می‌کنیم، اما گاهی فکر می‌کنم تا کی می‌توانیم ادامه دهیم و آیا می‌توانم تا دیپلم، خرج مدرسه‌اش را تأمین کنم؟

 لوازم داخلی، حل‌کنندۀ مشکل است؟

بسیاری از متولیان امر برای خرید لوازم‌تحریر دانش‌آموزان، اولیاء را به لوازم‌تحریر ایرانی رجوع می‌دهند و این موضوع چندان از اصل قضیه کم نمی‌کند؛ مضاف بر اینکه، برخی برندها چندان هم باکیفیت نیستند. در هفته‌های اخیر، چندین نمایشگاه با هدف عرضۀ نوشت‌افزار ایرانی در سطح کشور و از جمله تهران برپا شده که برخی خانواده‌ها بتوانند از آن خرید کنند، اما تولید‌کننده نمی‌تواند محصولات خود را با ارقام خیلی پایین‌تر از معمول به مخاطبان ارائه کند. به‌همین‌خاطر، بسیاری از خانواده‌ها با اطلاع از اینکه این نمایشگاه کاربرد چندانی در رفع مشکلات هزینه و تأمین لوازم‌تحریر ندارند، قید حضور در آن را می‌زنند.

اما دربارۀ تأمین این اقلام برای دانش‌آموزان، مشاور امور زنان و سرپرست ادارۀ کل انجمن اولیاء و مربیان وزارت آموزش‌وپرورش، به «پانا» گفته است: به‌منظور تحمیل‌نشدن هزینه‌های اضافی بر خانواده‌ها، دانش‌آموزان می‌توانند از لباس‌های سالم و قابل استفادۀ سال‌های قبل استفاده کنند.

غافل از اینکه بسیاری از دانش‌آموزان در سنین رشد بوده و حتی برخی در نیمۀ دوم سال، لباسشان از نظر سایز و قد کوچک‌تر می‌شود، چه برسد به اینکه بخواهند از آن برای دو سال تحصیلی استفاده کنند.

«علیرضا کاظمی» وزیر آموزش‌وپرورش هم، بر اساس گزارش پانا، به‌تازگی گفته است: لوازم‌‌تحریر یکی از ابزارهای مهم آموزشی است؛ بنابراین برای توسعۀ عدالت در سراسر کشور، باید با کمک گروه‌های جهادی و مردمی، موضوع تأمین لوازم‌‌تحریر دانش‌آموزان در مناطق محروم، به‌صورت یک پویش همه‌گیر انجام شود و باید از همۀ ظرفیت‌ها دراین‌باره استفاده کنیم.

با اینکه در برخی مناطق محروم بسیاری از گروه‌ها، خیرین و نهادهای حمایتی مستقل، فعالیت و تا حد امکان اقدام به تهیۀ لوازم مدرسۀ دانش‌آموزان می‌کنند، اما اکنون مهم‌ترین مشکل، تأمین این اقلام در بین خانواده‌های متوسط شهری است؛ خانواده‌هایی که به از آنان به‌عنوان محروم قید می‌شود، نه از امتیازات خاصی برخوردارند و نه اصلاً تمایلی دارند به آنان تحت عناوین مختلف کمک شود. آنان فقط می‌خواهند که حقوق و درآمدشان به اندازه‌ای باشد که فرزندشان بدون دغدغه تحصیل کند و از سنین کم با مفهوم «نابرابری» و «تورم» آشنا نشوند، اما گویا در جامعۀ اکنون ایران، این امکان‌پذیر نیست.

 تحصیل رایگان محقق نمی‌شود

در همین زمینه یک نمایندۀ مجلس هم معتقد است: بحث قیمت‌گذاری و بازار لوازم‌‌تحریر را می‌شود مدیریت کرد؛ یک راهکار این است که آموزش‌وپرورش به‌عنوان مدافع حقوق دانش‌آموزان، به موضوع وارد شوند و تعزیرات را پای‌کار بیاورد تا قیمت‌ها را تعیین و بر بازار نظارت کند.

«مهرداد ویس‌کرمی» عضو کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس شورای اسلامی، با اشاره به گزارش‌هایی که از افزایش بی‌رویۀ قیمت لوازم‌‌تحریر و اقلام مدرسه‌ای مانند کیف و کوله‌پشتی در رسانه‌ها منتشر می‌شود، به «خانۀ ملت» عنوان کرد: این مسئله ابعاد مختلفی دارد. در مورد بحث لوازم‌‌تحریر باید با واقع‌بینی با مسئله برخورد کرد؛ یعنی ابتدا باید دید تولید داخلی ما پاسخ نیازهای دانش‌آموزان کشور را می‌دهد یا خیر؟ اگر می‌توانیم در داخل به اندازۀ کافی و باکیفیت، نیازهای دانش‌آموزان را به‌موقع تأمین کنیم، آن‌وقت بحث بعدی قیمت‌گذاری و نظارت بر قیمت تمام‌شده و بازار و این مسائل است که این هم باز خودش یک روندی را طی می‌کند تا به اینجا برسد.

ویس‌کرمی گفت: به نظرم همان‌‌طوری که در بحث کتاب‌های درسی حمایت صورت می‌گیرد، شاید بتوان یک درصدی هم برای حمایت مدارس در لوازم‌‌تحریر و به اندازۀ نیاز طبیعی دانش‌آموزان قرار داد. یک‌وقت کسی می‌خواهد محصول لوکسی استفاده کند، که بحث آن جداست و کما اینکه ممکن است برود از خارج هم بخرد، اما حاکمیت در قبال نیازهای طبیعی و معمولی دانش‌آموز وظیفه دارد؛ زیرا اگر بحث تحصیل رایگان است، کیف و لوازم‌تحریر هم جزو لوازم تحصیل است که اکثر مواقع اگر این اقلام تأمین نشود، آن تحصیل رایگانی هم که به دنبال تحقق آن هستیم، محقق نمی‌شود. در واقع وقتی هزینۀ لوازم تحصیل دانش‌آموز تأمین نشود یا بالا باشد، بعضی خانواده‌ها به دلیل نیاز و مشکلات اقتصادی و سطح فرهنگی، چه بسا ترجیح دهند که اصلاً فرزندشان مدرسه نرود.