فاطمه باباخانی

اسماعیل کهرم در گفت‌وگو با «پیام ما»

«سیدحسین حسینی اژدری» محیط‌بان کازرون می‌گفت، آرزویم این‌است‌که، دَه سال دیگر که بچه‌هایم بتوانند گلیم خودشان را از آب بیرون بکشند، زنده بمانم؛ اگر بعد از آن در مأموریتی جانم را از دست دهم، مشکلی نیست. او ساعت ۱۵ روز دوشنبه ۳۱ اردیبهشت در ۱۰ کیلومتری کنارتخته، با ماشینی که برای تعقیب متخلف رفته بود، بر اثر تصادف جان عزیزش را از دست داد؛ چرا او با ماشین شخصی خود به این مأموریت رفت؟ آیا آن‌چنان که «عطا پورشیرزاد» مدیرکل حفاظت محیط‌زیست استان فارس می‌گوید، عازم گشت و بازرسی به‌شکل محرمانه بود؟ یا به‌گفتۀ برخی فعالان محیط‌زیست و یک منبع آگاه، ناچار شد از خودروی شخصی‌اش استفاده کند؟ اگر آن روز او ماشین دیگری داشت، آیا «سیدحسین حسینی» زنده می‌ماند؟

«‌گفتند در کار بانکی بمان،‌ خانه‌دار و ماشین‌دار می‌شوی و اوضاعم روبه‌راه! فکر کردم منِ جوان ۲۲ ساله تمام عمر زجر بکشم تا در ۶۰ سالگی خانه و ماشین داشته باشم؟ نه!‌ می‌خواستم همه این سال‌ها بروم و بگردم و در طبیعت کار کنم! در این مدت به کسی نگفتم بروم فلان جان!‌ گفتم رفتم فلان جا!» این‌ها بخشی از صحبت‌های «اسماعیل کهرم» در یک روز بهاری در منزلش است. او درحالی‌که در مبل خانۀ مادری نشسته و اطرافش انواع و اقسام یادگارهای چند دهه کار را روی میز،‌ شومینه،‌ دیوار و ... دارد، از نحوۀ ورودش به سازمان حفاظت محیط‌زیست‌، تلخ و شیرین‌های آن و در نهایت آینده‌ای که برای طبیعت ایران متصور است به ما گفت.

«دربارۀ حس خودم در زمان رهاسازی گوزن‌های زرد ایرانی، حتی با اعضای تیم خودمان هم صحبت نکردم. اغلب حاضرین در محل رهاسازی خوشحال بودند. برخی هم می‌گفتند حس هم‌ذات‌پنداری با گونه‌ای دارند که در اسارت نیست و حالا دیگر در محیط طبیعی خودش زندگی می‌کند. ولی من مسئولیتی که روی دوش خودم حس می‌کردم، سنگین‌تر از حس خوشحالی بود. یعنی تا یک‌جایی خوشحال بودم، ولی وقتی به تهدیدها فکر می‌کردم، کفۀ مسئولیت‌ را سنگین‌تر می‌دیدم. زمانی که فیلم تولد این گوساله را دیدم، این حس صد برابر شد.» این‌ها گفته‌های «المیرا رضی» عضو تیم مؤسسۀ «شیردال» است که در پروژۀ حفاظت از گوزن زرد فعالیت می‌کند. از او پرسیدم این گوساله بعد از چند سال در طبیعت به دنیا آمد، برای حفاظت از آن چه انجام شده و چه باید انجام شود و چه‌قدر به پایداری این روند خوش‌بین است؟

ایران ۱۰ گربه‌سان داشت که با انقراض شیر و ببر تعدادشان به هشت گونه رسید. یوز و پلنگ از میان گونه‌های باقیمانده شناخته‌شده‌اند و سایهٔ سنگین‌شان به‌لحاظ بودجه و اطلاع‌رسانی بقیه را به محاق برده است. جمعی از کارشناسان حیات‌وحش چهارشنبه و پنجشنبه، نهم و دهم خرداد، در یزد دور هم جمع شدند تا دربارهٔ یکی از این گونه‌های کمترشناخته‌شده و راه‌های حفاظت از آن همفکری کنند؛ گربه پالاس!

مساحت جنگل‌های ایران چقدر است؟‌ پاسخ به این پرسش شاید در نگاه اول ساده باشد، اما در عمل اختلاف‌نظرها در این زمینه زیاد است؛ اعدادی که سازمان حفاظت محیط‌زیست و سازمان منابع‌طبیعی ذکر می‌کنند حتی به‌هم نزدیک هم نیست. این اختلاف از کجاست و سابقهٔ آن مربوط به کدام سال است؟

جنگل‌های ارسباران ۱۳۰ هزار هکتار وسعت دارند‌، جنگل‌هایی که در کنارهٔ رود ارس و در شمال استان آذربایجان‌شرقی قرار دارند. این منطقه بین شهرستان کلیبر تا سیه‌رود و از شهرستان اهر در جنوب تا رود ارس در شمال واقع شده است. محدودهٔ این جنگل‌ها پیشتر گسترده‌تر بود، اما تخریب جنگل و... باعث شد این عرصه‌ها آرام‌آرام کوچکتر شود و به محدودهٔ فعلی تقلیل یابد.

میانکاله در سال ۱۳۴۸ به‌عنوان منطقهٔ حفاظت‌شده و در سال ۱۳۵۴ به‌عنوان تالاب بین‌المللی معرفی شد. در سال ۱۳۵۵ نیز این منطقه عنوان ذخیره‌گاه زیست‌کره یونسکو را دریافت کرد. در این دهه‌ها بارها بحث گردشگری میانکاله مطرح شده است‌ که آخرین آنها به سفر اخیر «ابراهیم رئیسی» به مازندران برمی‌گردد. او در سفر خود ضمن گلایهٔ شدید و بازخواست از وزارت میراث‌فرهنگی و گردشگری به‌دلیل تعلل پنج‌ماهه در اجرای این طرح به‌رغم صدور مجوز از سوی سازمان محیط‌زیست دستور داد با تدوین طرح اقتصادی تالاب میانکاله برای جذب سرمایه‌گذاری، اجرای مصوبات طرح احیای این منطقه باجدیت پیگیری و دنبال شود. این در‌حالی‌است که کارشناسان می‌گویند آنچه میانکاله نیاز ندارد،‌ گردشگری مبتنی‌بر سرمایه‌گذار و توریسم انبوه است.

«۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۳، به دنیا آمدن اولین کره گور ایرانی در طبیعت پارک ملی کویر!» این روایت کلیپ ۴۴ثانیه‌ای از پارک ملی کویر با صدای معاون پارک ملی کویر است. از ثانیهٔ اول مادر و کره داخل قاب هستند و تا به آخر هم در مرکز نگاه فیلمبردار یعنی «مهدی لهردی» می‌مانند. ابتدا سر دو گور دیگر دیده می‌شود‌، اما فیلمبردار سوژهٔ اصلی را رها نمی‌کند و به‌دنبال نشان دادن جمعیت گله نیست. تنها در آخرین لحظه هفت گور را می‌بینیم که جلوی آنها کره نورسیده گام برمی‌دارد. «امید گیوری»،‌ «مسعود شاه حسینی»،‌ «امیر مهرپرور» و «رضا کاشانی» چهار محیطبانی هستند که در این پارک بجد در کار حفاظت از گورها مشغولند، این صحنه و خبر خوش حاصل تلاش این چهار نفر به‌همراه «رضاشاه حسینی»، رئیس پارک و «مهدی لهردی»، معاون او، در کنار مدیران اداره‌کل محیط‌زیست استان سمنان مانند «بهرامعلی ظاهری»، مدیرکل، و «مرتضی فرخی»، معاون محیط‌ طبیعی، است.

براساس تصویب شورای‌عالی محیط‌زیست جریمه شکار غیرمجاز حیات‌‌وحش ۳.۹ برابر شد. از نظر معاون محیط طبیعی سازمان حفاظت محیط‌زیست این افزایش می‌تواند بازدارندگی ایجاد کند و شکار غیرمجاز را کاهش دهد. در مقابل برخی کارشناسان حیات‌وحش معتقدند تنها زمانی بازدارندگی ایجاد خواهد شد که مجموعه‌ای از اقدامات در کنار هم انجام شوند. آنها به «پیام ما» می‌گویند ممکن است یکی از تبعات ناخواستهٔ چنین افزایشی تنها بالا رفتن سطح تعارض و درگیری‌ها باشد.

قتل‌های‌‌ سریالی درختان بلوط زاگرس‌ تک عاملی نیست. اینکه یک گزینه مثل آفت را متهم بدانیم و بعد با انواع و اقسام آفت‌کش‌ها به جان درختان بیفتیم و بقیهٔ گونه‌ها را هم از بین ببریم،‌ تنها پاک کردن صورت مسئله است. «رحیم ملک‌نیا»، عضو هیئت‌علمی‌ گروه جنگلداری دانشگاه لرستان معتقد است آنچه هر سال در زاگرس اتفاق می‌افتد‌، به رهاشدگی این عرصه‌ها برمی‌گردد. به‌گفتهٔ او، ما در ایران برنامهٔ بلندمدتی برای مدیریت زاگرس نداریم و آنچه انجام می‌شود طرح‌های مقطعی است که راه به جایی نمی‌برند.