به‌دنبال تلفیق دو سازمان متولی طبیعت

|پیام ما| زمزمه‌های ادغام سازمان منابع طبیعی و محیط زیست بار دیگر بالا گرفته است. در بی‌ خبری رسانه‌ها، خبرهایی درباره تلفیق پنهانی دو سازمان متولی طبیعت کشور در حالی به گوش می‌رسد که مخالفان این ادغام کم نبود‌ه‌اند. منتقدان می‌گویند این تلفیق سبب ناتوانی سازمان حفاظت محیط زیست می‌شود و از سوی دیگر سازمان جنگل‌ها، منابع طبیعی و آبخیزداری که در ماه‌های پایانی دولت روحانی به «منابع طبیعی و آبخیزداری» تبدیل شد نیز با قرار گرفتن در زیرمجموعه محیط زیست، نهاد قدرتمند و مستقلی نخواهد بود. اینها در حالی است که رئیس سازمان حفاظت محیط زیست از ابتدا طرفدار این ادغام بوده و بر این نظر پافشاری کرده است.

علی سلاجقه، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست که سابقه ریاست سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری (سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کنونی) را در کارنامه خود دارد، آبان‌ سال پیش، در نخستین نشست خبری‌اش، ادغام سازمان حفاظت محیط ‌زیست و منابع طبیعی را اتفاقی مبارک خوانده و گفته بود: «معتقدم مجموعه محیط ‌زیست و منابع طبیعی باهم یکی هستند؛ بر این اساس فکر می‌کنم با این ادغام از بسیاری از موازی‌کاری‌ها، زمین‌خواری‌ها و اتفاقات نامیمون جلوگیری می‌شود.» او بهمن پارسال در نامه‌ای به رئیس‌جمهور خواستار «ادغام صد درصدی» این دو سازمان شد و پس از او رئیس دفتر رئیس‌جمهور هم خطاب به رئیس سازمان استخدامی کشور همین درخواست را مطرح کرد.

تقی شامخی، کارشناس پیشکسوت منابع طبیعی پیش از این به «پیام ما» گفته بود: سازمانی با قدرت نظارتی نمی‌تواند در کنار سازمانی اجرایی قرار گیرد و در عین حال ابهام بسیار زیادی در زمینه این ادغام وجود دارد

عصر دوشنبه، سلامت‌نیوز خبر داد که در جلسه روز سه‌شنبه «شورای عالی اداری کشور» با حضور رئیس جمهور، موضوع تلفیق سازمان منابع طبیعی در سازمان محیط زیست اعلام خواهد شد. این در حالی است که خبری از سوی متولیان به رسانه‌ها و حتی بدنه کارشناسی دو سازمان فوق نرسیده و این کار کاملا محرمانه و به‌طور پنهانی در حال انجام است؛ به گونه‌ای که تقریبا تمام دست‌اندرکاران و صاحب‌نظران دو حوزه کاملا از این رخداد بی‌اطلاع هستند و حتی فراکسیون محیط زیست مجلس شورای اسلامی و بسیاری از معاونت‌های دو سازمان فوق از آن خبر ندارند. اگرچه تا لحظه نگارش این گزارش خبری از این جلسه بیرون نیامده و ماجرا هنوز تایید نشده اما طرح ادغام پنهانی دو سازمان، نگرانی از بی‌توجهی به نظر کارشناسان و انتقادات مطرح‌شده درباره این ادغام را به دنبال داشته است. به‌ویژه‌ که بحران‌های محیط زیستی از جمله آلودگی‌های گوناگون، به‌خطر افتادن تنوع زیستی، تغییر کاربری‌ها و تهدید جنگل‌ها و منابع طبیعی، این دو سازمان را در مرکز توجه قرار داده است.
در این مورد پیش از این تقی شامخی، کارشناس حوزه جنگل به «پیام‌ ما» گفته بود: «یکی از دلایلی که زمانی برای ادغام این دو سازمان تلاش می‌شد این بود که سازمان منابع طبیعی، زیرمجموعه وزارتخانه‌ای عریض و طویل بود که در آن اصول نگهداری از منابع طبیعی به درستی رعایت نمی‌شود و همین هم دلیلی شد تا ابتدا برای تشکیل وزارت منابع طبیعی تلاش شود.» به گفته او وظایف این دو سازمان با یکدیگر تضاد‌هایی دارد. «سازمانی با قدرت نظارتی نمی‌تواند در کنار سازمانی اجرایی قرار گیرد و در عین حال ابهام بسیار زیادی در زمینه این ادغام وجود دارد.» این در حالی است که اگرچه کارشناسان، کنشگران و مسئولان و نیز بدنه کارشناسی هر دو سازمان فوق با خروج سازمان منابع طبیعی از سیطره و سلطه «وزارت جهادکشاورزی» که تعارض‌های متعددی در اهداف و کارکردها با این سازمان دارد موافق بوده و از این تغییر خرسند هستند، اما ادغام این دو سازمان بدون هیچ پیش‌زمینه کارشناسی و ارائه نقد و نظر و بررسی‌های علمی و در نهایت تصمیم‌سازی و سیاستگذاری مطلوب، مورد مخالف جدی از سوی آنهاست. جدا شدن سازمان منابع طبیعی و خروج آن از وزارت کشاورزی همواره خواست بسیاری از فعالان بوده است. طرفداران این نگاه معتقدند سازمان متولی جنگل و منابع طبیعی باید از زیرمجموعه وزارت‌ جهادکشاورزی خارج شده و به یک سازمان یا وزارتخانه مستقل قدرتمند تبدیل شود؛ نه اینکه دوباره زیرمجموعه یک سازمان دیگر باشد. از نگاه شامخی نیز تنها راه این است که وزارتخانه‌ای با نام وزارت منابع طبیعی شکل گیرد و محیط زیست در آن ادغام نشود.
در این مورد هوشنگ ضیایی، کارشناس محیط زیست نیز به «پیام ما» گفته بود: «اگر این ادغام صورت گیرد، قدرت سازمان محیط زیست کم خواهد شد و اگر وزارتخانه هم شود ممکن است چشم طمع بسیاری به دنبالش باشد و از طرفی اگر هم سطح با سایر وزارتخانه‌ها شود ديگر امکان ارائه دستورالعمل‌ها و نظارت بر كار ساير وزارتخانه‌ها كه يكى از دلايل قرار گرفتن اين سازمان در سطح معاونت رياست جمهورى است هم از او سلب می‌شود.»
با این همه برخی می‌گویند ادغام دو سازمان محیط زیست و منابع طبیعی به شرطی که همراه با کار کارشناسی و استفاده از نظرات علمی و دانشگاهی و نیز تحت مشورت با بزرگان و صاحب‌نظران دو حوزه صورت بگیرد و یکی در دیگری گم نشود و به قدرت بزرگ‌تر و کوچکتر و غالب و مغلوب تبدیل نشود، نتایج مطلوبی در بر خواهد داشت.
در گزارش سلامت‌نیوز آمده: «تغییر و تحول و ادغام این دو سازمان در شرایط کنونی که همراه با بی‌خبری مطلق و کاملا بی‌سروصدا در حال انجام است می‌تواند عواقب و پیامدهای بسیار جدی منفی را بر پیکره هر دو سازمان، به ویژه سازمان متولی جنگل‌ها و مراتع و منابع طبیعی ایران بر جا بگذارد؛ سازمانی که تاکنون هم تا توانسته‌اند ناتوانش کرده‌اند و در ماه‌های پایانی دولت حسن روحانی، با حذف واژه «جنگل‌ها و مراتع» از آن و به جا ماندن واژه «آبخیزداری» به سازمانی مبتنی بر بینش سازه‌ای -نه آبخیزداری بیولوژیک- تبدیلش کرده‌اند.»