لنگر؛ لنگرگاه عارفان

روستای لنگر در بخش ماهان قرار دارد. لنگر یک روستای تاریخی است که تعدادی جاذبه طبیعی و تاریخی را در خود جمع کرده است. آن گونه که از نام این روستا بر می آید، محل تجمع صوفیان بوده است.
«واژه لنگر كه در فارسى در معانى وسيله توقف و نگاهدارى كشتى، ضريح، تربت بزرگان و غيره به كار رفته گاه به جاى خانقاه و دير قلندران به كار رفته است. اين واژه ابتدا در بخش شرقى ايران و هند رايج بوده، سپس به نواحى غربى از جمله تركيه نيز راه يافته است. در ميان صوفيان شبه قاره، به محل طبخ و توزيع روزانه طعام خيراتى، لنگر گفته شده است. (لغتنامه دهخدا)
لنگر، جایی را گویند که در آن جا همه روزه طعام به مردم دهند. (جهانگیری ). جایی که آنجا طعام به فقرا دهند. (غیاث ). خانقاه . محل اجتماع یا خوردنگاه صوفیان . جایی که هر روز از آنجا به مردم طعام برسد. از این است که خانقاه را نیز لنگر گویند. چنانکه لنگر شیخ جام و لنگر شاه قاسم انوار در خراسان شهرت دارد.(آنندراج )
***
کار بیداران نباشد خوابگاه آراستن
بستر درویش خواب آلود جای لنگر است(امیرخسرو دهلوی)
***
در لنگر نهاده باز فراخ
کرده ریش دراز را به دوشاخ (اوحدی)
***
لنگر و خانقاه او [نعمت ا… کوهستانی] حالا مقصد اکابر و فقراست. (تذکره دولتشاه در ترجمه نعمت اﷲ کوهستانی). و سلطان حسین بن سلطان اویس جلایر در خطه تبریز جهت شیخ [کمال خجندی] منزلی ساخت به غایت نزه و بر لنگر شیخ و قفها کرد. (تذکره دولتشاه در ترجمه کمال خجندی). و از آن جمله لنگر غیاثیه، لنگر باباخاکی، لنگر شیخ زاده بایزید نیز مشهور است.(حبیب السیر).»
در کتاب «فتوت و اصناف» بخش فتوت نامه عبدالعظیم خان قریب، لنگر را خانقاهی در حاشیه آبادی که محل تجمع صوفیان شهر نشین بوده، معرفی کرده است.
««فتوت‌خانه» يا محل تجمع شبانه فتيان که «زاويه» يا «لنگر» خوانده مي‌شده است تا حدي به منزله خانقاه صوفيه بوده است و در قرن هشتم در اکثر بلاد آسياي صغير و ايران فتوت‌خانه‌ها وجود داشت.» (پایگاه اطلاع رسانی فرق و ادیان و مذاهب)
«منطقه يزد و كرمان از مراكز فعال صوفيان بوده و با سقوط خلافت بغداد و انتقال بخش مهمى از فعاليت هاى دينى به كانون هاى خانقاهى، براى مدت سه قرن اين مناطق، شاهد فعاليت هاى گسترده ساخت و ساز خانقاه بود و به ويژه مشايخ دادایيه در اين زمينه فعال بودند. (كيانى، ص 219). در دوره تيموريان نيز خانقاه ها در اين منطقه گسترش يافت. از قرن پنجم به بعد، ساخت خانقاه در كرمان رونق داشت (كيانى، ص 227ـ228). محرابى كرمانى، از خاندان مشايخ باخرزى، تعداد پرشمارى از خانقاه هاى كرمان در قرن دهم را نام می برد. كه معروفترين آن، خانقاه شاه نعمت اللّه ولى در ماهان است.»(کتابخانه مدرسه فقاهت)
علاوه بر روستای لنگر کرمان مناطق دیگری در ایران نیز«لنگر» نامیده می شود. از جمله«دهي در دهستان کاريز نو از بخش تربت جام شهرستان مشهد واقع در 64 هزار گزي شمال باختري تربت جام ، کنار راه شوسه عمومي مشهد به تربت جام قرار دارد. اين محل در گذشته به خرجرد جام معروف بوده و امروز لنگر ناميده مي شود و گويند شاه قاسم انوار (عارف نامدار) پس از آنکه احمد لر شاهرخ را در هرات زخم کارد زد، از هرات رنجيده خاطر بيرون شد و در خرجرد جام لنگر انداخت و آنجا به «لنگر» ناميده شد. مزار وي نيز آنجاست. و هاتفي خواهرزاده جامي در لنگر چهار باغي داشته و شاه اسماعيل صفوی در 921 ه. ق به ديدن او رفته است.(مجمل التواريخ گلستانه)
برخی از بناهای تاریخی لنگر عبارتند از:
یخچال لنگر
يخچال قديمي روستاي لنگر اثر ديدني آن است كه با توجه به هواي گرم منطقه در نوع خود جالب توجه است. يخچال لنگر در شرق روستا قرار گرفته و تاريخ ساخت آن به حدود 250 سال پيش مي‌رسد. در گذشته و در زماني كه هنوز تكنولوژي‌هاي بشري وسايلي مانند يخچال را نساخته بود، مردم مناطق گرمسير ايران با استفاده از هوش خود و به‌كارگيري طبيعت براي روزهاي گرم سال يخ ذخيره مي‌كردند. روش كار بيشتر يخچال‌ها به اين صورت بود كه پس از ساختن آن با ديوارهاي قطور كه اجازه كمترين انتقال انرژي را مي‌داد، در شب‌هاي سرد زمستان مقداري آب تميز به آن هدايت مي‌كردند تا يخ بزند و شب بعد روي اين لايه يخ‌زده يك لايه ديگر اضافه مي‌شد و سرانجام در پايان زمستان حجم بزرگي از يخ در يخچال آماده استفاده بود.
یخدان لنگر
یخدان لنگر مربوط به دوره قاجار است. این اثر در روستای لنگر به نشانی خیابان ولیعصر، کنار قبرستان واقع شده و در تاریخ ۲۲ مرداد ۱۳۸۴ با شماره ثبت ۱۳۲۸۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.