راه‌حل‌هایی برای فاضلاب در کشف‌رود

برداشت اول

وارد بیمارستان «ناظران» مشهد می‌شوم. وقتی از پله‌ها وارد طبقه اول می‌شوم مردی سی‌وچندساله را می‌بینم که ایستاده و صورتش را با دو دستش گرفته و سرش را از پشت به دیوار تکیه داده است و دارد از شدت ناراحتی با گریه فریاد می‌زند. جلو می‌روم و دستانم را روی شانه‌هایش می‌گذارم و از او دلیل ناراحتی‌اش را می‌پرسم. می‌گوید جواب بیوپسی (نمونه‌برداری) رودهٔ بزرگ مادرش آمده است. جواب مثبت اعلام شده و دکترها گفته‌اند مادرش به سرطان رودهٔ بزرگ مبتلا شده است و ته تهش خیلی زنده بماند، می‌تواند تابستان بعدی را هم ببیند.

برداشت دوم

 رسانه‌ها و روزنامه‌های مختلف در نیمه‌های آذر به‌نقل از «محمد درویش» نوشته‌اند متأسفانه پدیده‌ای به‌نام فاضلاب‌دزدی از رودخانهٔ اساطیری کَشَف‌رود مشهد که با حدود ۳۰۰ کیلومتر طول جزو بزرگترین رودخانه‌های شمال‌شرق کشور است، شروع شده و این فاضلاب‌ها برای آبیاری حدود هفت هزار هکتار از زمین‌های کشاورزی تولید‌کنندهٔ محصولات کشاورزی موردنیاز مردم مشهد و اطراف مشهد استفاده می‌شود[۱، ۲ و ۳]. این خبر بسیاری از فعالان محیط زیست مشهد را به واکنش واداشت و بعد از آن اخبار و ویدئوهای مختلفی از وضعیت اسف‌بار کشف‌رود توسط این عزیزان در رسانه‌های مختلف منتشر شد.

برداشت سوم

من یک فعال محیط زیست نیستم و فقط یک معلم دانشگاهم که به‌دلیل مسئولیت اجتماعی خود تصمیم گرفته‌ام در حد خودم این موضوع را پیگیری کنم. به همین دلیل به‌همراه «محمد» یکی از دوستان قدیمی‌ام تصمیم گرفتیم برویم و از نزدیک وضعیت این رودخانه را بررسی کنیم. روز جمعه، ۲۹ دی‌ماه، صبح زود به‌سمت رودخانه حرکت کردیم. از روی تابلوی کنار جاده، محدودهٔ رودخانه را پیدا کردیم. وقتی به ۲۰متری رودخانه رسیدیم، به‌خاطر بوی تعفن شدیدی که از رودخانه بلند شده بود، توان نزدیک شدن به آن را نداشتیم. از قضا یکی از محلی‌های آنجا را دیدیم و از او در مورد وضعیت رودخانه پرسیدیم.  می‌گفت مسئولین از حدود ۲۰ سال قبل قول برطرف کردن این وضعیت افتضاح را داده‌اند، اما هنوز این بحران ادامه دارد. او گفت که تصفیه‌خانه‌های اولنگ و  التیمور که وعدهٔ ساختشان را چندسال پیش به ما داده بودند، هنوز به‌دلیل چیزی که کمبود اعتبارات لازم گفته می‌شود، تمام نکرده‌اند و درنتیجه این تصفیه‌خانه‌ها فقط بخش بسیار کمی از فاضلاب ورودی به رودخانه را تصفیه می‌کنند. در حال حاضر هم هر روز چندین هزار مترمکعب فاضلاب صنعتی یک مجموعهٔ صنعتی به‌صورت مستقیم و هزاران مترمکعب از سایر انواع فاضلاب اعم از فاضلاب‌های خام بیمارستانی و عمومی نیز به‌صورت غیرمستقیم از طریق تانکرهای حمل فاضلاب در این رودخانه تخلیه می‌شوند. بعد از خداحافظی با ایشان، چند ده متر حاشیهٔ رودخانه را پیاده‌روی کردیم و در دو طرف رودخانه مزارع کشاورزی سرسبزی را دیدیم که از طریق فاضلابی که با موتور پمپ به آنها پمپاژ می‌شد، آبیاری(فاضلاب‌یاری) می‌شدند و آنطرف‌تر هم تعداد زیادی گوسفندی را دیدیم که داشتند از علوفهٔ کنار این رودخانه تغذیه می‌کردند. مستندات لازم را جمع‌آوری کردیم و به‌همراه سایر مستنداتی که توسط فعالین محیط زیستی مشهد جمع‌آوری شده و در اختیارم قرار گرفته بود، در اختیار کمیسیون‌های سلامت و محیط زیست اتاق بازرگانی مشهد قرار دادم و قول پیگیری‌های لازم از مسئولین مرتبط را از آنها گرفتم.

 برداشت چهارم

«سیدامیر آل‌داوود»، رئیس بیمارستان ناظران مشهد که یکی از  مهمترین بیمارستان‌های آنکولوژی مخصوص بیماران سرطانی است، در مصاحبه‌ای اعلام می‌کند که «ما به‌شدت نگران آلودگی سبزیجات آبیاری‌شده از کشف‌رود هستیم. همیشه عنوان می‌شود که مصرف میوه و سبزی از سرطان جلوگیری می‌کند، اما نگران هستیم که این سبزی‌های آلوده افراد را بیشتر در معرض سرطان قرار دهد.»[ ۴] چندین سال قبل نیز «رهام سالک»، رئیس وقت مرکز تحقیقات سرطان دانشگاه علوم‌پزشکی مشهد، در نشست خبری کنگرهٔ پیشگیری از سرطان در مشهد اعلام کرد: سرطان معده در خراسان‌رضوی آمار بالایی به خود اختصاص داده است که باید به‌صورت جدی به این امر توجه شود.

 برداشت آخر

نگارندهٔ این سطور در کنار بررسی‌های ادامه‌دار کمیسیون‌های سلامت و محیط زیست مشهد، بر این باور است که راه‌حل‌های زیر هم البته به پشتوانهٔ عزمی جدی می‌تواند به بحران کشف‌رود پایان دهد تا دیگر شاهد حضور سرطان بر سر سفرهٔ مردم نباشیم:

• تکمیل تصفیه‌خانهٔ سپتاژ مخصوصاً تصفیه‌خانه‌های محلی (لوکال)، مثل تصفیه‌خانه‌های التیمور و اولنگ.
• کنترل خودروهای سپتاژ و جریمه‌های نقدی و قضائی برای متخلفین.
• بهترین کار در کنترل فاضلاب تانکری نصب GPS است تا مبدأ و مقصد این تانکرها قابلیت رصد داشته باشند و اجرای این طرح جزو الزامات برای کنترل حمل و تخلیهٔ فاضلاب توسط این تانکرهاست.
• پیشنهاد می‌شود به‌صورت تصادفی از محصولات کشاورزی در حال عرضه در میادین میوه‌وتره‌بار مشهد نمونهٔ آزمایشگاهی گرفته و بررسی شود.
•  ورود استانداری و مدعی‌العموم با همکاری ادارهٔ بهداشت و علوم‌پزشکی به ماجرای بحران کشف‌رود.
• لزوم تزریق اعتبارات دولتی.
• ممانعت از کشت فاضلابی در حاشیهٔ رودخانه و ایجاد منابع درآمدی جایگزین برای کشاورزان و دامپروران حاشیهٔ کشف‌رود.
• معرفی واحدهای آلاینده به دستگاه قضا.
• شفاف‌سازی آبفا دربارهٔ درآمد قبوض با تعرفهٔ اگو.
• بازچرخانی دوبارهٔ فاضلاب‌های صنعتی تصفیه‌شده در همان صنعت.
• تبدیل کشف‌رود به‌عنوان یک مسئله یا بحران ملی.