جمع اضداد در طرح‌های انتقال آب از دریا

موضوع انتقال آب دریای عمان به فلات مرکزی آذرماه امسال دوباره بر صدر اخبار آمد و درباره‌اش اطلاعات و توجیه‌های متفاوتی هم منتشر شد. بسیاری از مخاطبانی که این اخبار را خواندند سرانجام دربارهٔ اجرای چنین طرح‌های پر‌هزینه‌ای قانع نشدند‌. از یک طرف COP28 در دبی در حال برگزاری است تا برای نجات کرهٔ زمین و جلوگیری از افزایش گرمای زمین چاره بیندیشد و مصرف سوخت‌های فسیلی را کاهش دهد ولی از طرف دیگر در ایران ۶ خط انتقال آب از دریا به فلات مرکزی در حال انجام است که هر کدام معادل یک نیروگاه ۱۰۰۰ مگاواتی برق فسیلی مصرف می‌کند و بدنبال آن در مجموع ۱۲ میلیون تن به افزایش تولید دی اکسید کربن می‌افزاید.

برخی از خبرهای متعدد دربارهٔ توجیه طرح های انتقال آب از دریا را مرور کنیم:

یکشنبه ۵ آذرماه بود که جلسه‌ای با عنوان اولین گفت‌وگوی آب با محوریت انتقال آب از دریا توسط وزارت نیرو و در محل شرکت مدیریت منابع آب ایران و با حضور نزدیک به یکصد نفر از کارشناسان و متخصصین آب کشور که موافق و مخالف طرح‌های انتقال آب از دریا به فلات مرکزی بودند برگزار شد اما حاصل این جلسه چهار ساعته سوالات بیشتری برای حاضران ایجاد کرد. هفتم آذرماه در همایش کیفیت آب که در دانشگاه تهران برگزار شد، یکی از نمایندگان تهران در مجلس شورای اسلامی خبر توقف فاز ۲ توسعه فولاد مبارکه را اعلام کرد. پس از اعلام این خبر مجددا در ذهن مخالفان طرح‌های انتقال آب این فرض مطرح شد که اگر بنا بر توسعه فولاد مبارکه اصفهان نیست پس این همه هزینه برای انتقال آب به کارخانه فولاد مبارکه اصفهان چیست و در همین همایش شنیده شد که انتقال پساب آب مصرفی شهرهای شمال اصفهان به فولاد مبارکه در حال انجام است. حتی گفته شد این شرکت مصرف ۲۰ مترمکعبی آب برای تولید هر تن فولاد را به ۳ متر مکعب کاهش داده که قابل تحسین است. اما اگر چنین اقداماتی در جریان است پس صرف هزینه گزاف انتقال آب از دریا به چه منظور است؟

در همین حال خبرهایی از «سنگان» خواف و معادن سنگ آهن در آن منطقه منتشر شد. در آن منطقه چند پروژه تامین آب از طریق شکل‌گیری بازارهای آب محلی و هم از طریق منابع آب شور غیر قابل استفاده برای شرب در مجاورت معادن سنگان و دشت زوزن شروع شده است. دوباره ین سوال نزد مخالفان طرح انتقال آب دریای عمان به مشهد و معادن سنگان خواف مطرح می‌شود که اگر می‌‌توان آب مورد نیاز این طرحه‌ها را با منابع موجود در منطقه تامین کرد چه نیازی به صرف هزینه‌های گزاف برای انتقال آب از دریای عمان به معادن سنگان بوده است؟ اگر اهداف دیگری چون احداث کارخانه‌های فولاد در سرزمین خشک تربت حیدریه و قاین در برنامه قرار دارد؛ قطعا خردمندانه آن است که این کارخانه‌ها به سواحل «مَکُران» منتقل شده تا مشکلات محدودیت آب را در سواحل نداشته باشند. بطور کلی منتقدان طرح انتقال آب از دریای عمان به سنگان خواف و مشهد با اجرای خط لوله و انتقال آب تا زاهدان و زابل موافق هستند ولی اینکه آب را تا عمق ۱۵۰۰ کیلومتری یعنی مشهد منتقل شود، خردمندانه به نظر نمی‌رسد.

نهم آذرماه بود که نماینده زرقان و مرودشت در مجلس شورای اسلامی اعلام کرد که دو خط انتقال آب از خلیج فارس به استان‌های فارس، بوشهر و اصفهان از مسیر پارسیان و بوشهر در برنامه‌ریزی‌ها قرار گرفته تا بتواند ۴۰۰ میلیون متر مکعب آب را به استان‌های فوق برساند. اینکه بطور گسترده‌ای از سواحل برنامه انتقال آب به استان‌های مختلف کشور در جریان باشد و این استان‌ها را به تامین آب از دریا وابسته کند، موضوعی است که از نظر اصول «پدافند» باعث نگرانی می‌شود.

بطور کلی اعداد و ارقام دربارهٔ میزان آبی که قرار است شیرین شود و به اصفهان‌، مشهد و سایر شهرهای فلات مرکزی منتقل شود؛ تفاوت دارد. هزینه تحویل یک متر مکعب آب در شهرهای فلات مرکزی مبهم است و هنوز مشخص نیست تامین هزینه هر متر مکعب آب تحویلی به شهروندان یا حتی کارخانه‌ها بر عهده چه کسی است و چگونه در لوایح بودجه سنواتی گنجانده خواهد شد

سوالات بسیار متفاوت و انبوه هستند و متاسفانه دستگاه‌های متولی این طرح‌های عظیم که پرهزینه‌ترین طرح‌های تاریخ ایران هم هستند، دربارهٔ این موارد پاسخگو نیستند.