چالش‌های توسعه در ایران؛ از اصلاحات اقتصادی تا حکمرانی زیست‌محیطی

در بیست‌وپنجمین همایش ملی صنعت، معدن و خدمات سبز، محمدرضا عارف با تبیین نقشه راه دولت برای توسعه پایدار، بر ضرورت گذار از تصمیمات کوتاه‌مدت به برنامه‌ریزی‌های بلندمدت تأکید کرد. وی با رویکردی انتقادی نسبت به سیاست‌های گذشته، مدل فعلی بهره‌مندی از یارانه‌های انرژی را ناعادلانه خواند.

شکاف طبقاتی در یارانه بنزین

عارف با اشاره به نابرابری شدید در توزیع یارانه‌های انرژی اظهار داشت: «دهک دهم جامعه ۲۳ برابر دهک اول از یارانه بنزین استفاده می‌کند.» وی افزود که هر زمان دولت قصد اصلاح این روند را دارد، اقشار آسیب‌پذیر با تحریکِ جریان‌های مخالف، در برابر اصلاحات مقاومت می‌کنند؛ در حالی که این اصلاحات برای بازگشت عدالت به سیستم اقتصادی ضروری است.

نقد نگاه «ابزاری» به محیط‌زیست

معاون اول رئیس‌جمهور با اشاره به رویکرد تمدن غرب نسبت به محیط‌زیست، این مسئله را «کلمه حقی دانست که از آن استفاده باطل می‌شود.» وی توضیح داد که برخی کشورهای توسعه‌یافته با استفاده از ادبیات محیط‌زیستی، سعی در تحمیل محدودیت بر اقتصادهای نوظهور دارند. عارف تأکید کرد: «ما محیط‌زیست را به عنوان یک وظیفه اخلاقی و فرهنگی می‌بینیم، نه یک ابزار سیاسی برای انحصارطلبی.»

توسعه سبز؛ فراتر از یک پیوست تشریفاتی

عارف با انتقاد از ساختار فعلی برنامه‌های توسعه گفت: «محیط‌زیست نباید تنها یک پیوستِ اختیاری در برنامه‌های توسعه باشد. ما به توسعه‌ای نیاز داریم که پاسخگوی نیازهای انسانی باشد، نه توسعه‌ای که برای حل یک مشکل، چهار بحران دیگر ایجاد کند.»

وی با ذکر مثالی از سرمایه‌گذاری‌های غیراصولی گذشته (مانند ساخت بیمارستان‌های کم‌مراجعه)، بر ضرورت پرهیز از تصمیمات مقطعی تأکید کرد. به گفته معاون اول رئیس‌جمهور، اگر توسعه بر مدار منافع کوتاه‌مدت باشد، اولین قربانی آن محیط‌زیست و منابع ملی خواهد بود.

مسیر پیش رو: تلفیق علم و حفاظت

عارف در پایان، فعالیت ۲۸۷ واحد صنعتی در حوزه خدمات سبز را نقطه امیدی برای کشور دانست و تأکید کرد که دولت چهاردهم در پی کسب مرجعیت علمی و همزمان حفاظت از منابع طبیعی است. وی خاطرنشان کرد که «توسعه علمی» و «حفاظت از محیط‌زیست» دو مسیر موازی هستند که باید با هم حرکت کنند تا رفاه اجتماعی و حفظ سرمایه‌های طبیعی به‌طور متوازن محقق شود.