احیای ارومیه در گرو حکمرانی علمی آب

مسعود پزشکیان صبح جمعه ۵ تیر ۱۴۰۵ در نشست بررسی روند احیای دریاچه ارومیه، بر ضرورت تدوین نقشه‌ای جامع برای مدیریت منابع محدود آب، خاک و دیگر ظرفیت‌های منطقه تأکید کرد و خواستار اتخاذ تصمیم‌های علمی، آینده‌نگرانه و متناسب با الزامات توسعه پایدار شد.

به گزارش ایرنا از ریاست جمهوری، رئیس‌جمهور با اشاره به سابقه آشنایی خود با مسائل منطقه و اقداماتی که پیش از دوران ریاست جمهوری برای سامان‌دهی مشکلات موجود انجام شده بود، اظهار کرد که مسئله تنها افزایش بهره‌وری در وضع موجود نیست، بلکه باید یک منطقه را به مثابه یک کشور در نظر گرفت و مشخص کرد برای ایجاد توسعه پایدار، برخورداری مردم از زندگی مناسب، حفظ منابع آب و مرتع و همچنین ایجاد تناسب میان تعداد دام و ظرفیت مراتع چه اقداماتی باید انجام شود.

پزشکیان ادامه داد که باید مشخص باشد منابع آب موجود با چه نیازهایی تناسب دارد و اگر قرار است صنعتی در منطقه ایجاد شود یا صنایع بالادستی و پایین‌دستی شکل بگیرد، این تصمیم باید بر مبنایی روشن اتخاذ شود و آثار آن بر آینده منطقه مورد توجه قرار گیرد.

رئیس‌جمهور با انتقاد از نبود اطلاعات دقیق، نقشه جامع و برنامه اجرایی در برخی دستگاه‌ها گفت که در مواردی، اطلاعات دقیق و قابل اتکایی درباره میزان دام، منابع آب، ظرفیت مراتع و برنامه توسعه منطقه در اختیار نبوده است؛ در حالی که بدون شناخت ظرفیت‌ها و محدودیت‌ها، مدیریت امکان‌پذیر نیست.

وی با اشاره به ضرورت بررسی تناسب الگوی کشت با شرایط منطقه بیان کرد که باید مشخص شود محصولاتی که امروز کشت می‌شوند، اصولاً متناسب با شرایط منطقه هستند یا خیر و آیا این محصولات بهترین انتخاب به شمار می‌روند و در آینده نیز بازار لازم برای عرضه آن‌ها وجود خواهد داشت. به گفته پزشکیان، مدیریت در گام نخست نیازمند انتخاب تصمیم درست و در گام بعد نیازمند اجرای صحیح همان تصمیم است و اگر تصمیم اولیه نادرست باشد، اجرای دقیق آن نیز به نتیجه مطلوب منتهی نخواهد شد.

رئیس‌جمهور با اشاره به استقرار صنایع آب‌بر، حفر چاه‌های متعدد و توسعه کشت‌های نامتناسب در مناطق کم‌آب اظهار داشت که در برخی مناطق، ایجاد صنایع آب‌بر و برداشت از منابع زیرزمینی و نیز توسعه کشت محصولاتی مانند برنج، پیامدهایی چون فرونشست زمین و آسیب به آثار تاریخی و زیرساخت‌ها را در پی داشته است. وی تأکید کرد که هنگام طرح مطالبه آب، باید پیش از هر تصمیمی مشخص شود منابع مورد نیاز از کجا تأمین خواهد شد و آیا در زمان اجرای طرح‌ها، آینده منابع آب، خاک و زندگی مردم مورد توجه قرار گرفته است یا نه.

پزشکیان اقدامات انجام‌شده برای کاهش مصرف آب را ارزشمند دانست و گفت اصلاح شیوه آبیاری می‌تواند مصرف آب را کاهش دهد، اما پرسش اصلی این است که آیا محصولی که برای آبیاری آن هزینه می‌شود، مناسب‌ترین محصول برای آن منطقه هست یا باید نوع کشت تغییر کند. او افزود که نمی‌توان همه باغ‌ها و کشت‌های موجود را حفظ کرد و تنها به اصلاح شیوه آبیاری بسنده کرد، بلکه باید با تکیه بر نقشه علمی و ارزیابی دقیق، مشخص شود کدام محصول باید باقی بماند و کدام الگوی کشت باید تغییر یابد.

وی همچنین با انتقاد از بی‌توجهی برخی مسئولان نسبت به تغییر کاربری‌ها اظهار کرد افرادی در دستگاه‌های مسئول حضور دارند و حقوق دریافت می‌کنند، اما در برابر اقداماتی که مقابل چشم آن‌ها انجام می‌شود، واکنشی نشان نمی‌دهند و این مسئله بیانگر غفلت نظام نظارتی از وظایف خود است.

رئیس‌جمهور با اشاره به ظرفیت فناوری‌های هوشمند در جلوگیری از تغییر کاربری‌های غیرمجاز تصریح کرد که همان‌گونه که می‌توان آبیاری یک درخت یا مزرعه را هوشمند کرد، می‌توان اطلاعات ثبتی و کاداستری زمین‌ها را نیز در سامانه‌ای هوشمند قرار داد تا کوچک‌ترین تغییر در کاربری یا وضعیت زمین به‌سرعت مشخص شود.

پزشکیان با تأکید بر اینکه آینده زندگی مردم منطقه به نحوه مدیریت منابع وابسته است، گفت اگر این مسئله به‌درستی مدیریت نشود، در آینده امکان ادامه زندگی در این منطقه وجود نخواهد داشت. به گفته وی، هرگونه تغییر و مداخله باید بر اساس اصول روشن و سازوکارهای دقیق مدیریتی انجام شود.

او مسئولیت‌پذیری، عملکرد و پاسخگویی را سه اصل اساسی در نظام مدیریت دانست و خاطرنشان کرد که در هر برنامه‌ای باید به‌طور شفاف مشخص باشد چه کسی مسئول است، چه کاری باید انجام دهد و در برابر چه نتیجه‌ای باید پاسخگو باشد. وی همچنین اظهار داشت که پس از تعیین این سه اصل، باید راهبرد مناسب برای اجرای برنامه انتخاب شود و هر دستگاه به‌روشنی اعلام کند که چه اقدامی می‌خواهد انجام دهد و برای اجرای آن به چه میزان اختیار نیاز دارد.

رئیس‌جمهور با تأکید بر اهمیت نقش جهت‌دهنده منابع مالی عنوان کرد که پول و امکانات به هر بخشی اختصاص یابد، فعالیت‌ها نیز به همان سمت حرکت خواهد کرد. از این رو، نباید به افراد متخلف اعتبار، امکانات یا تسهیلات داده شود و در مقابل باید از کسانی که مطابق ضوابط عمل می‌کنند، حمایت شود.

پزشکیان افزود کشاورز یا بهره‌برداری که الگوی مناسب را رعایت کند، منابع آب را به‌درستی مصرف کند و مطابق برنامه عمل کند، باید از اعتبار، امکانات و تسهیلات برخوردار شود، اما فرد متخلف نباید از حمایت‌های دولتی بهره‌مند شود. وی تأکید کرد که مقررات نیز باید به‌گونه‌ای تنظیم شود که برای هر تخلف، جریمه و پیامد مشخصی وجود داشته باشد.

رئیس‌جمهور در پایان گفت تغییر رفتار زمانی شکل می‌گیرد که سیاست‌گذاری، تخصیص منابع، پرداخت‌ها، مشوق‌ها و مقررات در یک مسیر قرار گیرند تا با ایجاد تناسب میان منابع و مصارف، امکان حفظ دریاچه ارومیه، استمرار زندگی مردم و دستیابی به توسعه پایدار در منطقه فراهم شود.

کلمات کلیدی: احیای دریاچه ارومیه، مدیریت منابع آب، مسعود پزشکیان