بایدها و نبایدهای احیای دریاچه ارومیه؛ مدیریت رهاسازی سدها و کاهش کشت محصولات پرآب‌بر

دریاچه ارومیه که به «نگین فیروزه‌ای ایران» شهرت دارد، در دهه‌های اخیر با روند خشکی و کاهش شدید سطح آب مواجه شده و در سال‌های گذشته شرایطی نگران‌کننده را تجربه کرده است. با این حال، بارش‌های مناسب در سال آبی جاری موجب بهبود نسبی وضعیت این دریاچه شده و حجم آب آن افزایش یافته است.

به گزارش پیام ما، در پی بارش‌های مناسب بهاری، تراز آب دریاچه ارومیه به ۱۲۷۰.۷۰ متر رسیده و حجم آب آن نیز به حدود ۲.۸۹ میلیارد مترمکعب افزایش یافته است. این میزان حدود پنج برابر بیشتر از حجم ذخایر آب دریاچه در شش ماه گذشته اعلام شده است. با وجود این افزایش، شینا انصاری رئیس سازمان حفاظت محیط زیست اعلام کرده که وضعیت دریاچه ارومیه اگرچه بهبود یافته، اما این شرایط پایدار نیست و هنوز تا احیای کامل اکولوژیک فاصله دارد.

محسن موسوی خوانساری، کارشناس آب و محیط زیست، درباره عوامل مؤثر در احیای دریاچه ارومیه اظهار کرد: میانگین بارش در کشور طی سال جاری در حد نرمال بوده است، هرچند در برخی مناطق مرکزی مانند تهران، اصفهان، قم و خراسان رضوی حدود ۳۰ درصد کمتر از میانگین بارندگی ثبت شده است. در مقابل، بارندگی در غرب کشور و به‌ویژه در بخش جنوبی حوضه آبریز دریاچه ارومیه که بیشترین سدهای مخزنی در آن قرار دارد، بسیار بالاتر از حد نرمال بوده و این منطقه یک سال استثنایی پربارش را تجربه کرده است.

به گفته وی، حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد روان‌آب‌های منتهی به دریاچه ارومیه از سدهای بوکان، مهاباد، ساروق، چراغ‌ویس، سیلوه و کانی‌سیب تأمین می‌شود. این سدها در سال جاری به ذخایر مناسبی از آب رسیده و در برخی موارد حتی به مرحله سرریز نیز وارد شده‌اند. موسوی خوانساری تأکید کرد که نحوه رهاسازی آب از این سدها نقش کلیدی در مدیریت منابع آب و احیای دریاچه دارد.

این کارشناس توضیح داد که رهاسازی آب از سدها به سمت دریاچه انجام شده، اما این اقدام باید زودتر و در ماه‌های بهمن یا اسفند آغاز می‌شد تا روان‌آب‌ها در فصل سرد فرصت رسیدن به دریاچه را پیدا کنند. به گفته او، در شرایط کنونی که فصل کشت آغاز شده، بخش قابل توجهی از آبی که رهاسازی می‌شود به مصارف کشاورزی اختصاص می‌یابد.

موسوی خوانساری با تأکید بر ضرورت برنامه‌ریزی دقیق‌تر در سال‌های آینده گفت: لازم است با بررسی حجم برف در حوضه آبریز از ماه‌های دی و بهمن، میزان روان‌آب‌های احتمالی پیش‌بینی شود و در صورت بالا بودن ذخیره برفی، رهاسازی آب از سدها زودتر آغاز شود تا آب بیشتری به دریاچه ارومیه برسد. به گفته او، تشکیل یک کمیته تخصصی برای مدیریت این فرآیند می‌تواند به بهبود روند احیا کمک کند.

وی همچنین نقش کشاورزی در وضعیت دریاچه ارومیه را بسیار مهم دانست و گفت: کشت محصولات پرآب‌بر مانند چغندر قند یکی از چالش‌های جدی در حاشیه این دریاچه است. وجود کارخانه‌های متعدد چغندرقند در منطقه و کشت بهاره این محصول باعث افزایش مصرف آب شده و در برخی موارد حتی موجب انتقال غیرمستقیم آب منطقه به سایر استان‌ها از طریق صادرات محصولات کشاورزی می‌شود. به گفته او، یونجه و سیب نیز از دیگر محصولات پرآب‌بر منطقه هستند که مدیریت کشت آن‌ها ضروری است.

این کارشناس آب و محیط زیست افزود: در سال‌هایی که ذخایر آب افزایش پیدا می‌کند، برخی کشاورزان زمین‌های دیم را به کشت آبی یا باغ تبدیل می‌کنند و در سال‌های اخیر نیز سطح این اراضی افزایش یافته است. وی تأکید کرد که برای حفظ منابع آب و کمک به احیای دریاچه ارومیه باید از گسترش این روند جلوگیری شود.

موسوی خوانساری در پایان بر اهمیت فرهنگ‌سازی و اطلاع‌رسانی به جوامع محلی تأکید کرد و گفت: آگاهی‌بخشی درباره تأثیر احیای دریاچه ارومیه بر بهبود کیفیت هوا، افزایش رطوبت منطقه و حتی ارتقای کیفیت محصولات کشاورزی می‌تواند نقش مهمی در جلب مشارکت مردم داشته باشد. به گفته او، کنترل حجمی مصرف آب در بخش کشاورزی و استفاده از سامانه‌های مدیریت حوضه آبریز نیز از اقدامات ضروری برای مدیریت منابع آبی منطقه به شمار می‌رود.

منبع : ایسنا