اتصال کاربران ایران به شبکه جهانی از عصر دوازدهمین روز اعتراضات مردم (پنجشنبه، ۱۸ دی) قطع شده و همچنان ادامه دارد. وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات که تاکنون یک بیانیه درباره دستور قطعی از سوی مراجع ذی‌صلاح منتشر کرده و از تلاش برای برقراری ارتباطات خبر داده بود، سکوت در پیش گرفته و به تماس‌های روزنامه پاسخ نمی‌دهد. این یکی از شدیدترین قطعی‌های اعمال‌شده اینترنت جهانی در کشور است، اما مطالبه مردم برای برقراری اینترنت در صحن مجلس شورای اسلامی هم جایی ندارد. روز یکشنبه، ۲۱ دی، تنها موضوع مطرح‌شده در این مورد سؤال «علی جعفری آذر»، نماینده مردم تبریز، از وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات بود که درباره «پوشش ضعیف تلفن همراه و ثابت روستایی» و «گرانی بسته‌های اینترنت» پرسید. اما دغدغه کنونی شهروندان درباره اینترنت، نه پوشش ضعیف و گرانی بسته‌های اینترنت، که بسته‌شدن راه‌های ارتباطی با سراسر جهان است. مشکلات این قطعی اینترنت بین‌المللی در ارتباط مردم با یکدیگر، خدمات حوزه سلامت، آموزش غیرحضوری، فعالیت کسب‌وکارهای آنلاین، پروازهای داخلی و خارجی، گمرک و بسیاری بخش‌های دیگر خود را نشان داده است.

*از کار افتادن نسخه‌نویسی آنلاین

خبرگزاری مهر نوشته قطعی اینترنت تأثیری بر نسخه‌نویسی بیماران ندارد، اما پیگیری‌های «پیام ما» نشان می‌دهد برخی بیماران در نبود دسترسی به سامانه‌های نسخه‌نویسی الکترونیک، ناچار به پرداخت هزینه درمان به‌صورت آزاد شده‌اند. «حسین کرمان‌پور»، سخنگوی وزارت بهداشت، دراین‌باره به «پیام ما» می‌گوید: «صدور نسخه الکترونیک دچار مشکل نشده است، اما دستور داده‌ایم درصورت قطعی سیستم، نسخه با استفاده از کد ملی ثبت شود.» به‌گفته او، قطعی اینترنت‌ در روال درمان مشکلی ایجاد نکرده، اما احصای اطلاعات و اطلاع‌رسانی‌های وزارت بهداشت را مختل کرده است.

*قبل از پرواز تماس بگیرید

«مجید اخوان»، سخنگوی سازمان هواپیمایی، به ایلنا گفته است: «مسافران پروازهای داخلی و خارجی قبل از عزیمت به فرودگاه‌ با شماره ۱۹۹ تماس بگیرند و مسافران پروازهای خارجی می‌توانند به سایت فرودگاه حضرت امام به آدرس IKAC.ir مراجعه کنند.» این درحالی‌است که قطعی شبانه آنتن‌های تلفن همراه و گاه تلفن‌های ثابت ادامه دارد و همچنان تماس با پشتیبانی‌ها دست‌کم در ساعات شب ممکن نیست.

او درباره پروازهایی که در این روزها لغو شده‌اند، توضیح داد: «طبق قانون، تمام خسارت به مسافران پرداخت می‌شود و درباره پروازهای خارجی هم مسافران می‌توانند بهای بلیت را از آژانس‌های مسافرتی دریافت کنند و الزامی به ثبت شکایت نیست. سازمان هواپیمایی با ایرلاین‌های خارجی و داخلی و همچنین شرکت‌های فروش بلیت هماهنگ است و مسافران نسبت به بازپرداخت پول بلیت‌های لغوشده نگران نباشند.»

اختلال سامانه‌‌های تجاری و گمرکی

بعد از قطعی اینترنت، روند تجارت خارجی و داخلی «کند» و «به‌شدت مختل» شده است. این‌طورکه «مرتضی کوهنورد»، نایب‌رئیس کمیسیون مدیریت واردات اتاق ایران به ایسنا گفته، روند کار در حوزه تجارت خارجی و تجارت داخلی به‌شدت مختل شده و حتی کارهای معمول و امور اداری هم به مشکل برخورده است. «ما شاهد هستیم که سامانه‌های گمرک، استاندارد، پست و… مختل شده و به‌درستی کار نمی‌کند. وقتی پیامک هم قطع است، نمی‌توان ارتباط گرفت و اطلاع‌رسانی کرد. در زمینه تجارت خارجی به‌ویژه با توجه به اینکه کد دو صفر بسته شده، خودمان چند روزی به‌واسطه قطع اینترنت نمی‌توانستیم دیتا منتقل کنیم، در حال حاضر حتی نمی‌توان تماس تلفنی برقرار کرد و امور تجاری را پیش برد.»

به‌گفته او، روند ثبت سفارش متوقف و سامانه‌ها بسیار ضعیف شده‌اند و قطع و وصل می‌شوند، جلسات کمیسیون مدیریت واردات لغو شده، در نبود دسترسی به شبکه‌های اجتماعی، تبادل اطلاعات و مذاکرات ممکن نیست و ارتباط با دستگاه‌های دولتی هم دیگر به‌درستی برقرار نمی‌شود.

دسترسی دشوار به «شاد»

با تعطیلی یک‌هفته‌ای مدرسه‌ها، وزارت آموزش‌وپروش گفته کلاس‌های مجازی در شبکه «شاد» فعال است، اما بعضی دانش‌آموزان و معلم‌ها به این پلتفرم دسترسی ندارند. در روزهای گذشته «زومیت» نوشته بود امکانات موجود در شاد، ظرفیت ارائه سرویس به ۱۴ میلیون دانش‌آموز مدارس دولتی را ندارد و حالا که مدارس کشور به‌صورت سراسری تعطیل و مجازی شده‌اند، همین کمبودها باعث شده دسترسی کاربران این پلتفرم دچار مشکل شود. این‌طورکه «علیرضا عبدالله‌نژاد»، مشاور مرکز فناوری اطلاعات وزارت آموزش‌وپرورش به ایسنا توضیح داده، روز شنبه، ۲۰ دی، همه کاربران را از شاد خارج کرده‌ تا همگی دوباره احراز هویت شوند. «باید بدانیم هر شخص با چه عنوانی (معلم، مدیر یا دانش‌آموز) فعال است. در حال حاضر هر شخصی که در «مدرسه من» احراز هویت کند، می‌تواند وارد شاد شود و پیام بدهد. اما اگر کسی امکان ارسال پیام ندارد، یعنی نتوانسته احراز هویت کند.» توصیه او برای رفع مشکل شاد این است: «شاد از ساعت ۷ تا ۱۶ برای برگزاری کلاس‌های درسی و اجرای فرایند آموزش مجازی فعال است و افراد باید با شماره‌هایی که در سامانه دانش‌آموزی سیدا اعلام کرده‌اند، وارد شاد شوند.»

خسارت به کسب‌وکارهای اینترنتی

در سکوت وزارت ارتباطات و فناوری، هنوز معلوم نیست اختلال اینترنت چه زمانی برطرف خواهد شد. «حمیدرضا احمدی»، مدیرعامل و بنیانگذار «ایوند» به «پیام ما» می‌گوید: «وزارت ارتباطات گفته است دستور قطعی اینترنت از بالا آمده و نمی‌گوید چه زمانی اینترنت وصل می‌شود. یا از اساس این موضوع در دسترس وزارت ارتباطات نیست یا اینکه می‌دانند و به ما نمی‌گویند.»

او درباره خسارت به کسب‌وکارها هم توضیح می‌دهد: «با قطعی اینترنت، فعالیت همه کسب‌وکارها در کشور متوقف شده و خسارت بسیاری به آنها وارد شده است. در ایوند که سامانه آنلاین برگزاری رویداد است، فعالیت چندانی نداریم و تمام رویدادهای حضوری ما در این هفته و هفته آینده لغو شده و خسارت سنگینی به برگزارکننده‌های رویدادها زده است. وقتی قدرت خرید مردم روزبه‌روز کمتر می‌شود، کسب‌وکارهای وابسته به مشتری هم ضربه می‌خورند. خسارت قطعی اینترنت به کسب‌وکارهای آنلاین به‌مرور معلوم می‌شود، اما در این شرایط خسارت در اولویت نیست. فاجعه‌ای ملی رخ داده؛ مثل این است که زلزله آمده باشد.»

«پیام ما» در این روزها چطور کار می‌کند؟

فعالیت روزنامه‌ها و پایگاه‌های خبری با قطعی اینترنت بسیار محدود شده و فقط دسترسی به وب‌سایت‌های داخلی بر بستر اینترنت ملی ممکن است، اما دست‌کم ۹ سایت‌ و خبرگزاری‌ داخلی همچنان به اینترنت جهانی دسترسی دارند. در نبود امکان فرستادن پیامک برای مردم، خبرگزاری مهر با ارسال پیامک به شماری از شهروندان از آنها خواسته اخبار تحولات ایران را از وبسایت مهر پیگیری کنند.

روزنامه «پیام ما» که ساختار انتشار آن براساس روش‌های جدید اینترنتی تنظیم شده و بسیاری از سرویس‌های آن به‌صورت دورکاری و بر بستر اینترنت فعال است، اکنون با مشکلات بسیاری مواجه است. فعالیت‌های ابتدایی روزنامه مختل شده و جست‌وجوی اخبار به‌روز داخلی و جهانی غیرممکن است. ارسال گزارش‌ها و یادداشت‌های خبرنگاران حق‌التحریر و کارشناسان دیگر ممکن نیست و در نبود امکان استفاده از ایمیل، برخی خبرنگاران به‌ناچار گزارش خود را با پیک به تحریریه می‌فرستند. اپلیکیشن‌های داخلی که بستر اصلی ارتباطی ما برای انتشار روزنامه بود، از کار افتاده و حتی دسترسی آنلاین برای صفحه‌بندی روزنامه از دست رفته است. از سوی دیگر، ارسال فایل روزنامه به چاپخانه مورد نظر به مشکل خورده است، چنان‌که در نخستین روز قطعی اینترنت و تلفن، امکان دسترسی به چاپخانه وجود نداشت و چاپ روزنامه با تأخیری چندساعته انجام شد. درنهایت، روزنامه «پیام ما» که به‌طور معمول در هشت صفحه منتشر می‌شود، شنبه و یکشنبه این هفته در چهار صفحه منتشر شد.

با این‌همه برپایه گزارش «زومان» خبرگزاری‌های «تسنیم»، «ایسنا»، «فارس»، «ایرنا»، «مهر»، «نورنیوز»، «صداوسیما»، «دانشجو» و «ایلنا» از جمله رسانه‌هایی هستند که از زمان قطعی شبکه جهانی اینترنت، به پوشش اخبار بین‌الملل از منابع خارجی می‌پردازند.