عدس‌پلو و ترشی انار؛ طعمی از زاگرس

در یکی از کوچ‌های سخت و طولانی با مسافران خارجی، وقتی ارتفاع کم می‌کردیم تا به یک آبادی برسیم، در یکی از روستاهای زیبای عشایری، در خانه‌‌ای کوچک و سنگی که اولین خانه‌ روستا بود، زن و شوهری دنیادیده و دوست‌داشتنی را شناختیم به‌نام‌های «آقا سید ابوالقاسم» و «بی‌بی‌نسا خانم». نمای خانه‌‌ سنگی این زوج زحمتکش، سراسر کندوهای عسل است که در طول سال، پر و خالی می‌شوند. 

آن‌ شب که به خانه‌ این زن و شوهر پیر پناه بردیم و از آقا سید در مورد کندوهای عسل جلوی خانه‌ پرسیدیم، او برایمان تعریف کرد که سال‌ها شکارچی ماهری بوده و عمرش به شکار گذشته است؛ تا اینکه یک شب خوابی می‌بیند و بعد از آن شب، ناگهان تصمیم می‌گیرد دیگر شکار نرود و زندگی‌اش را وقف زنبورهای عسل کند. 

حالا سال‌هاست که کندو‌داری می‌کند و هر سال تابستان، عسل‌هایش می‌رسند و کام خورندگان را شیرین می‌کنند. اما عسل، تنها محصول خوشمزه‌ این خانواده نیست. همان شبی که ما از مرتع دور شدیم و به‌دنبال برق، به‌سمت آبادی، ارتفاعمان را کم کردیم، بی‌بی‌نسا، با دست‌های زحمتکش و زنانه‌اش، داشت انار دانه می‌کرد. بعد از خوردن غذایی که با دانه‌های انار طبخ می‌شد و نظیرش را هیچ‌کجا نخورده بودیم، فهمیدیم بی‌بی‌‌نسا خانم، غذاهایی می‌پزد که در خوشمزگی، حتی با عسل شیرین آقا سید هم رقابت می‌کنند!

یکی از غذاهای اصیلی که زاگرسی‌ها نوش جان می‌کنند و از قضا بی‌بی‌نسا خیلی خوب می‌پزد، عدس‌پلو و ترشی انار است که در آن شب فراموش‌نشدنی چشیدیم. انار را عشایر از منطقه‌ خاصی که درخت‌های انار خوبی دارد، می‌چینند و از دانه‌های ترش و خوش‌طعم‌شان برای پخت‌وپز استفاده می‌کنند. 

در فصل خاصی از سال که انارها می‌رسند، منظره‌ انارهای سرخ و سفید و صورتی پهن‌شده در بام پلکانی خانه‌های دنج عشایری، بسیار دیدنی‌ست. عشایر، انارها را روی بام خانه‌ها می‌گذارند تا به مدد باد که یکی از نیروهای مهم و مفید در زندگی روستایی‌ است (یا به‌قول خودشان «شفا» است)، دانه‌های انار را خشک و در غذا استفاده کنند. این انار، معمولاً در شهرها خوب فروش نمی‌رود، اما در میان خود عشایر، بسیار پرکاربرد و پرطرفدار است. بی‌بی، اول برنج و عدس را با هم رهسپار دیگ می‌کند که خوب روی آتش غلغل کنند. در همین حین که این دو در کنار هم می‌جوشند و بخارشان بلند است، بی‌بی کاسه‌ای را از آب برنج پر می‌کند و دانه‌های انار را می‌اندازد در آن که خیس بخورند و نرم شوند و بیست دقیقه تا نیم‌ساعت در دیگی جدا بپزند. دانه‌های انار، کم‌کم، ترشی‌شان را به آب پس می‌دهند و ترکیبی سرخ و خوشمزه می‌سازند که عشایر، آن را ترشی انار می‌گویند. 

ترشی انار، خورشتی‌ است که روی عدس‌پلو می‌ریزند. سُسی که این قاطی‌پلوی مقوی را خوشزه‌تر می‌کند. عشایر معمولاً مقداری عدس‌پلو در بشقابشان می‌کشند (که‌ گاهی همراه ته‌دیگ خوشمزه‌ سیب‌زمینی‌ست) و کمی هم ترشی انار روی برنجشان می‌ریزند که حکم خورشت را داشته باشد. عدس‌پلو و ترشی انار، یکی از غذاهای ساده و درعین‌حال، خوش‌ طعم و بو و خوش‌ آب‌ و رنگ عشایری‌ است که در کنار غذاهای مفید و اصیل دیگر، تنوع سفره‌ عشایر را تأمین می‌کند.