امروز،۱۳ آبان، روز جهانی ذخیره‌گاه‌های زیستکره است؛ روزی که در آن جامعه جهانی با هدف افزایش آگاهی درباره نقش و اهمیت ذخیرگاه‌های زیستکره، مناطق کلیدی حفاظت‌شده در سراسر جهان را بررسی می‌کند. در میان این گنجینه‌های طبیعی، ذخیره‌گاه زیستکره «حرا»ی جزیره قشم، به‌واسطه جنگل‌های شگفت‌انگیز خود، یکی از مهم‌ترین اکوسیستم‌های حرای جهان محسوب می‌شود.

ایران ۱۳ سایت از جمله «گلستان»، «میانکاله»، «ارسباران»، «ارژن و پریشان»، «کپه‌داغ»، «کویر»، «توران»، «تنگ صیاد» و «سبزکوه»، «دنا»، «گنو»، «حرا»، «هامون» و «ارومیه» را در کمیسیون برنامه انسان و زیستکره یونسکو به ثبت جهانی رسانده است. 

جنگل‌های حرا، که در پهنه‌ای گسترده از بندر تاریخی «لافت» تا «بندر گوران» در جزیره قشم گسترده شده‌اند، مجموعه‌ای از درختان مانگرو (Avicennia marina) هستند که در آب شور زندگی می‌کنند و از طریق ریشه‌های هوایی خود تنفس می‌کنند. این درختان نقشی حیاتی در حفظ تعادل اکولوژیکی منطقه دارند. آنها خاک را تثبیت می‌کنند، مانع فرسایش ساحلی می‌شوند و همچون پالایشگاه‌های طبیعی، کیفیت آب را بهبود می‌بخشند. از سوی دیگر، این جنگل‌ها زیستگاه هزاران پرنده مهاجر، آبزیان، نرم‌تنان و بی‌مهرگان دریایی است که چرخه حیات خلیج‌فارس را زنده نگه می‌دارند.

فلسفه ذخیره‌گاه زیستکره، ایجاد تعادلی میان حفاظت، توسعه پایدار و پشتیبانی از پژوهش است و جزیره قشم به‌عنوان نمونه‌ای از این الگو، توانسته در بخش‌هایی از جزیره، میان جامعه محلی و طبیعت رابطه‌ای زنده و پویا برقرار کند.

روستاهایی مانند «گورزین»، «دهخدا»، «سهیلی»، «هفت‌رنگو» و همچنین شهرهایی همچون بندر تاریخی لافت و شهر «طبل» امروز در قالب گردشگری بوم‌محور، راهی تازه برای درآمدزایی بدون تخریب محیط یافته‌اند و قایق‌سواری در جنگل‌های حرا و بازدید مسئولانه از زیستگاه‌های پرندگان، حالا بخشی از برنامه‌های گردشگری پایدار در جزیره قشم است که نشان می‌دهد توسعه می‌تواند در خدمت حفاظت باشد.

بااین‌حال، واقعیت‌های میدانی چندان دلگرم‌کننده نیست. طی سال‌های اخیر، افزایش فعالیت‌های صنعتی و پرورش میگو در اطراف مناطق حساس غار نمکدان و سواحل جنوبی جزیره، هشدار جدی کارشناسان محیط‌زیست را برانگیخته است و همچنین، برخی پروژه‌های اقتصادی بدون ارزیابی دقیق محیط‌زیستی آغاز شده‌اند و خطر شور شدن خاک، کاهش کیفیت آب و نابودی زیستگاه‌های اصلی پرندگان را افزایش داده‌اند. افزون‌براین، تخلیه پسماندهای نفتی و پلاستیکی در خورها و نهرهای منتهی به حرا، اکوسیستم ظریف این منطقه را در معرض تهدید مستقیم قرار داده است. 

جزیره قشم با دارا بودن تنوع‌زیستی بی‌نظیر، باید از نمونه‌های درخشان اجرای «توسعه بوم‌پایه» باشد و لازمه این امر، اجرای دقیق برنامه‌های مدیریت یکپارچه، نظارت مستمر سازمان محیط‌زیست و مهم‌تر از همه مشارکت جامعه محلی است؛ همان مردمی که نسل‌ها در کنار جنگل‌های حرا زیسته‌اند و بهتر از هر کسی ارزش آن را درک می‌کنند.

۱۳ آبان یادآور توازن میان انسان و طبیعت است؛ توازنی که در هیاهوی توسعه شتاب‌زده بیش از همیشه نیازمند صدا، آگاهی و مسئولیت‌پذیری است.