اول آبان «روز بزرگداشت ابوالفضل بیهقی» نام‌گذاری شده است؛ نویسنده‌ای که نثر فارسی را جاودانه کرد و تاریخ را با زبانی زنده روایت کرد. اما یاد او هنوز چنانکه باید، در روستای «حارث‌آباد»، زادگاهش، زنده نیست و بنای یادبود نیمه‌کاره‌ او در روستا حارث‌آباد تنها نشانی است از نویسنده‌ای که قرن‌ها پیش قلمش چراغ راه نثر فارسی شد.

«مهدی سیدی‌فَرُّخَد»، پژوهشگر تاریخ بیهقی، در گفت‌وگو با «پیام ما» می‌گوید: «تاریخ بیهقی بدون تردید یکی از دو سه کتاب برجسته‌ نثر فارسی است. اگر گلستان سعدی را شاخص‌ترین اثر نثر فارسی بدانیم، بی‌تردید تاریخ بیهقی چه از نظر زیبایی چه از نظر محتوا و خردمندانه‌بودنش مهم‌ترین کتاب نثر فارسی دری است.»

او با بیان اینکه عموم مردم شاعران را بیش از نویسندگان نثر می‌شناسند، می‌گوید: «اسم سعدی، حافظ، مولوی، خیام و عطار برای همه آشناست، اما کمتر کسی تاریخ بیهقی را خوانده است. شاید بسیاری قصه‌ «حسنک» را شنیده باشند، بی‌ آنکه بدانند این روایت از دل کتاب بیهقی آمده است.» براساس گفته‌های سیدی، اغلب کتاب‌های نثر فارسی مانند سفرنامه ناصرخسرو، قابوس‌نامه، کلیله‌ودمنه و چهارمقاله نظامی، در شرق ایران مانند خراسان، سیستان، گرگان و ماوراءالنهر نوشته شده‌اند؛ چراکه برای اولین‌بار در خراسان و در زمان سامانیان، زبان فارسی دری، زبان رسمی و حکومتی کشور شد: «به این زبان، مکاتبات اداری انجام می‌شد و نویسنده‌ها و شاعران تشویق می‌شدند با این زبان، ادبیات را خلق کنند.»

بیهقی در سال ۳۸۵ هجری قمری در روستای حارث‌آباد بیهق، در نزدیکی سبزوار به دنیا آمد و پس از تحصیل در نیشابور، به دربار غزنویان راه یافت. او سال‌ها دبیر دیوان رسالت بود و به‌دلیل نزدیکی به کانون قدرت، اطلاع خوبی از رخدادهای عصر خود داشت و به نگارش تاریخ بیهقی پرداخت؛ کتابی که نه‌فقط رویدادها، بلکه روح زمانه را ثبت کرده است. سیدی می‌گوید: «به همین سبب است که به او لقب پدر نثر فارسی داده‌اند؛ همان‌گونه که رودکی را پدر شعر فارسی می‌دانند.»

از سوی دیگر، برخی مردم سبزوار و حتی مسافران، گاه «ابوالفضل بیهقی» را با «ابوالحسن بیهقی» مشهور به «ابن فُندُق» اشتباه می‌گیرند؛ دو چهره‌ متفاوت که فقط در پسوند نام مشترک‌اند. ابن فندق، مورخ و ادیب قرن ششم هجری، نویسنده‌ کتاب «تاریخ بیهق» است؛ اثری محلی درباره‌ بزرگان و شهر بیهق. اما ابوالفضل بیهقی، مورخ قرن پنجم، با «تاریخ بیهقی» تاریخ دربار غزنوی را در نثری بی‌مانند بازگو کرده؛ اثری که از مرز تاریخ فراتر رفته و به یکی از شاهکارهای ادبی فارسی بدل شده است. آرامگاه ابن فندق در بخش «ششتَمَد» واقع در ۳۵ کیلومتری شهر سبزوار است، درحالی‌که ابوالفضل بیهقی در روستایی در این منطقه به دنیا آمده. ابوالفضل بیهقی به شهر «غزنه» مهاجرت می‌کند و در همان‌جا هم از دنیا می‌رود. ۶۰-۷۰ سال بعد از درگذشت ابوالفضل بیهقی، شهر غزنه در حمله‌‌ای از بین می‌رود، از همین‌رو محل دفن ابوالفضل بیهقی نامعلوم است.

با وجود جایگاه بیهقی در تاریخ ادبیات فارسی، یاد او انگار هنوز در حاشیه مانده است. سیدی که از سال ۱۳۸۳ با برگزاری کلاس‌های «بیهقی‌خوانی» و انتشار تصحیح‌های تازه‌ این اثر کوشیده تا بیهقی را از حلقه‌ خواص به میان مردم بیاورد، می‌گوید: «روز اول آبان در تقویم رسمی کشور به‌عنوان روز بزرگداشت بیهقی ثبت شده، اما هنوز آن‌طورکه باید جا نیفتاده. مراسم‌ها اغلب در دانشگاه‌هاست، نه در میان مردم حارث‌آباد، جایی که بیهقی به دنیا آمده. درحالی‌که باید این روز فرصتی باشد برای دیدار مردم، اهالی و دوستداران بیهقی در زادگاه او.» سیدی با یادآوری وضعیت یادمان بیهقی می‌گوید: «بنایی که قرار بود نماد قلم بیهقی باشد، ۲۰ سال است که نیمه‌کاره رها شده. ما سال گذشته به نشانه‌ اعتراض در همان‌جا جمع شدیم و گفتیم اگر سال بعد وضع تغییر نکند، بزرگداشت را همان‌جا، کنار آرامگاه ناتمامش برگزار می‌کنیم.»

اکنون در آستانه‌ روز بیهقی، پژوهشگران و دوستداران ادب فارسی امیدوارند این بزرگداشت بتواند گامی در جهت شناساندن پدر نثر فارسی و احیای یاد او در زادگاهش باشد.