انفجار حوالی تاق‌بستان

شاهکار سنگ‌تراشی دوران ساسانی، از نخستین روز حمله به کشور، در معرض موج انفجارهای پی‌درپی است و تداوم حملات، تهدیدی جدی برای این یادگار تاریخی و هویتی ماست. در سومین روز حمله رژیم صهیونیستی به کشور ما، یکی از موشک‌های شلیک‌شده از سوی این رژیم، در نزدیکی بیمارستان امام رضا در حاشیه شمال شهر کرمانشاه فرود آمد؛ جایی که فقط سه کیلومتر از مجموعه تاریخی تاق‌بستان فاصله دارد. این اتفاق در حالی رخ داده که تاق‌بستان هنوز در فهرست میراث جهانی جای نگرفته است.
در حال حاضر، پایش وضعیت تاق‌بستان پس از هر انفجار انجام می‌شود؛ یگان حفاظت آماده‌ است، اما تداوم حملات و موج انفجارها می‌تواند ورق را برگرداند.
«محمدمهدی فیض‌ آقایی»، مدیر پایگاه ملی تاق‌بستان، درباره آخرین وضعیت این مجموعه پس از انفجارهای اخیر به «پیام ما» توضیح می‌دهد: «فاصله مستقیم ما با محل اصابت موشک تقریبا سه کیلومتر است و از نظر ارتفاعی هم با این محل اختلاف ارتفاع داریم. به همین دلیل، موج انفجار روز شنبه تهدید جدی نبود. بیمارستان امام رضا که انفجار اخیر (صبح یکشنبه) پشت آن اتفاق افتاده بود، تا حدی ارتفاع کمتری دارد و اختلاف سطح بین این محدوده و تاق‌بستان، آسیب موج انفجار را کم می‌کند. بااین‌حال، همیشه به‌واسطه مسائل حفاظتی که باید در نظر بگیریم، تاق‌بستان را پایش می‌کنیم، هرچند پایش‌های ما دوره‌ای است و از نظر رطوبت و دما و پایش‌های فیزیکی برای بررسی ترک‌های موجود انجام می‌شود.»
به‌گفته او، این پایش‌ها از گذشته انجام می‌شد و به‌صورت مستمر تغییرات ترک‌ها بررسی می‌شد، اما از آغاز درگیری‌ها در سه روز گذشته، این روند تغییر کرده است. «دوره‌های پایش را کوتاه کرده‌ایم و بعد از هر اتفاقی که می‌افتد و احساس می‌کنیم که ممکن است لرزشی بر اثر انفجارها به بنا وارد شود، پایش‌ انجام می‌دهیم. یگان حفاظت ما هم تحصیلات مرتبط با آثار تاریخی دارند و اگر انفجارها در طول شب هم رخ دهد، پایش را در لحظه انجام می‌دهند تا ببینند در علامت‌گذاری‌هایی که ما در تاق انجام داده‌ایم، تغییری ایجاد شده است یا نه.» طبق توضیح فیض آقایی، براساس بررسی‌هایی انجام‌شده، در حمله اخیر آسیبی به این اثر باستانی وارد نشده است.

مدیر پایگاه ملی تاق‌بستان از خطرات پیش روی این اثر چنین می‌گوید: «به‌جز انفجاری که در سه کیلومتری بود، نزدیکترین انفجار روز جمعه (۲۳ خرداد) اتفاق افتاد که در شمال‌شرق تاق‌بستان بود. تاق‌بستان در جایی واقع شده که منطقه نظامی در اطرافش زیاد است. ازهمین‌رو، بعد از هر اتفاقی که بیفتد، بررسی‌هایمان را انجام می‌دهیم. بعد از آغاز حملات، پایش‌ها تقریباً به‌صورت روزانه انجام می‌شود.»
اما آیا ممکن است که این انفجارها و حملات در بلند‌مدت برای اثر تهدیدآمیز باشد؟ او پاسخ می‌دهد: «بستگی به این دارد که این اتفاقات چقدر با محوطه تاق‌بستان فاصله داشته باشد و چقدر شدت داشته باشد. اگر به همین میزانی که الان اتفاق می‌افتد باشد، قاعدتاً خطر چندانی برای اثر وجود ندارد. اما اگر شدیدتر و نزدیک‌تر شود، می‌توان گفت بر تاق‌بستان اثر دارد، الان کمی سخت است که بگوییم که تکانه‌های الان تأثیری دارد یا نه؛ چون فاصله‌ها دور است. عوارض طبیعی که اطراف تاق‌بستان است تا حدی موج انفجار را مهار می‌کنند.»
او درباره رعایت کنوانسیون لاهه و حفاظت آثار تاریخی هم توضیح می‌دهد: «اتفاقاتی که در افغانستان و عراق افتاد، ناراحت‌کننده است. تاق‌بستان هنوز ثبت جهانی نشده است، اما سال ۲۰۰۷ در فهرست موقت ثبت جهانی قرار گرفته است و می‌شود گفت تاق‌بستان اهمیتش کمتر از آثار ثبت جهانی ما نیست. محوطه‌های تاریخی حتی اگر در فهرست میراث جهانی یونسکو هم ثبت نشده باشند، نباید در منازعات هدف قرار گیرند. اما اینکه چقدر طرفین منازعه به این ضوابط و پروتکل‌های بین‌المللی پایبند باشند، سؤالی است که حداقل من نمی‌توانم به آن پاسخ دهم.»
تاق‌بستان تنها یک نقش‌برجسته‌ باستانی نیست؛ روایتی است از تاریخی که در دل کوه آرام گرفته. اما اکنون، این آرامش تاریخی در سایه جنگ بر هم ریخته است. انفجار در نزدیکی این اثر، زنگ خطری است برای ساکنان این سرزمین و همچنین برای هویت فرهنگی کشوری که قرن‌هاست در نبرد برای بقا ایستاده است.