مغزهای پلاستیک‌زده

نه‌فقط در آب و خاک و هوا، میکروپلاستیک‌ها به‌طور فزاینده‌ای در سراسر بدن انسان یافت می‌شوند. ما مطمئن نیستیم که چگونه به نقاط مختلف بدن ما رسیده‌اند، اگرچه سه مسیر احتمالی وجود دارد؛ ممکن است هنگام خوردن و آشامیدن میکروپلاستیک‌ها را بخوریم، یا آنها را در ریه‌هایمان تنفس کنیم یا از طریق پوست جذب کنیم. اخیراً مسیر دیگری پیشنهاد شده است و آن بینی است. به این ترتیب که میکروپلاستیک‌ها از بینی ما بالا می‌روند و از آنجا وارد مغز می‌شوند.
برای مدت طولانی، تصور می‌شد مغز انسان در انزوایی مناسب از بقیهٔ بدن وجود دارد. به‌اصطلاح سد خونی-مغزی که لایهٔ خاصی از سلول‌ها است، مغز را در برابر انواع عوامل بیماری‌زا و مواد مضر محافظت می‌کند. بااین‌حال، اکنون می‌دانیم سد خونی-مغزی را می‌توان شکست؛ زیرا ذرات پلاستیکی کوچکی در مغز انسان یافت شده است.
تحقیقات جدید نشان می‌دهد سد خونی-مغزی حداقل یک نقطهٔ آسیب‌پذیر دارد که میکروپلاستیک‌ها می‌توانند در آن وارد مغز شوند. این نقطهٔ ورود بالقوه که توسط محققان دانشگاه «فری» (Freie) برلین و دانشگاه سائوپائولو پیشنهاد شده است، در بینی است؛ یعنی جایی که اعصاب ویژه یا همان اعصاب بویایی وجود دارند که بوها را تشخیص می‌دهند.
اعصاب بویایی از داخل بینی، از جمجمه عبور می‌کنند و سپس مستقیماً به بخشی از مغز به‌نام پیاز بویایی می‌رسند. محققان گمان دارند ریزذرات تنفس‌شده در بینی ممکن است به‌نوعی در امتداد اعصاب بویایی، به مغز منتقل شوند.
محققان با تجزیه‌وتحلیل نمونه‌های بافتی از ساکنان سائوپائولو که فوت کرده بودند و تحت کالبدشکافی معمول پزشکی قانونی قرار گرفته بودند، به نتایج خود رسیدند. آنها پیازهای بویایی را از این مغزها خارج کردند و بااستفاده از تکنیک‌های مختلف آنها را تجزیه‌وتحلیل کردند.
هشت مورد از ۱۵ مغز مورد مطالعه دارای میکروپلاستیک در پیازهای بویایی خود بودند. بااین‌حال، این هشت نمونه تنها ۱۶ ذرهٔ میکروپلاستیک درون خود داشتند که شاید همین موضوع باعث اندکی آسودگی خاطر باشد.

این ۱۶ ذرهٔ پلاستیکی شامل قطعات مختلف، قطعات کروی‌شکل و الیاف از جنس پلی‌پروپیلن، نایلون و سایر پلاستیک‌ها بودند. برخی از الیاف ممکن است با منشأ لباس باشند. این امر منطقی است؛ زیرا شستن لباس‌های ساخته‌شده از الیاف مصنوعی منبع قابل‌توجهی از میکروپلاستیک‌ها در محیط است.

برخی ذرات پلاستیکی از قلم افتاده‌اند
مطالعهٔ جدید دانشگاه‌های فری و سائوپائولو تنها یکی از تحقیقاتی است که وجود ذرات پلاستیکی کوچک در بدن انسان را گزارش کرده است. اکثر این مطالعات در مورد میکروپلاستیک‌ها هستند که ذراتی اندازه‌ای نهایتاً پنج میلی‌متر دارند. مطالعات بسیار کمی به‌دنبال نانوپلاستیک در بدن انسان بوده‌اند.
نانوپلاستیک‌ها کمتر از یک‌هزارم میلی‌متر (یک میکرون) اندازه دارند. یعنی به‌قدری ریز هستند که تشخیص آنها بدون تجهیزات خاص دشوار است و تعداد کمی از دانشمندان به‌راحتی به این تجهیزات دسترسی دارند.
دلیل اهمیت نانوپلاستیک‌ها این است که برخلاف میکروپلاستیک‌ها، تأثیرات مضر آنها برای سلول‌های زنده مستند شده است. این، به‌دلیل آن است که نانوپلاستیک‌ها به‌اندازه‌ای کوچک هستند که بتوانند داخل سلول‌ها قرار بگیرند. پس از داخل‌شدن، آنها می‌توانند سلول را بکشند.
این موضوع که نانوپلاستیک‌ها می‌توانند باعث از بین رفتن سلول‌های جنین حیوانات شود، پیش‌ازاین مشخص شده است؛ معلوم شده که قرار گرفتن جنین در معرض دوز بالایی از نانوذرات می‌تواند منجر به نقایص مادرزادی در حیوانات شود.
خوشبختانه، هنوز هیچ مدرکی مبنی‌بر اینکه انسان‌ها در سال‌های اخیر با افزایش میزان نانوذرات در محیط اطرافشان، افزایش زیادی در نقایص مادرزادی داشته‌اند، وجود ندارد. شاید جفت جنین بتواند از رسیدن میکروپلاستیک‌ها و نانوپلاستیک‌ها به جنین جلوگیری کند.
باید در مورد وجود میکروپلاستیک‌ها –به‌ویژه نانوپلاستیک‌ها– در بدن انسان اطلاعات بیشتری داشته باشیم و باید بدانیم که در وهلهٔ اول چگونه به آنجا می‌رسند.
این موضوع مطالعهٔ جدید دانشگاه‌های فری برلین و سائوپائولو را بسیار جالب می‌کند؛ چراکه یک نقطهٔ ورود بالقوهٔ ذرات بسیار ریز از بینی به مغز را نشان می‌دهد. این موضوع ما را با این سؤال روبه‌رو می‌کند که میکروپلاستیک‌ها و نانوپلاستیک‌ها چه خطرات بالقوه‌ای برای سلامتی ما دارند؟ هیئت‌منصفه مردم هستند، اما شاید کمی عصبی‌تر از قبل باشند!

منبع:

این مقاله با عنوان Breathing may introduce microplastics to the brain روز ۶ مهر در «کانورسیشن» (The conversation) منتشر شده است. نویسندگان اصلی این مقاله «مایکل ریچاردسون» (Michael Richardson) استاد توسعهٔ حیوان و «میرو وانگ» (Meiru Wang)، پژوهشگر پسادکتری زیست‌شناسی توسعه‌ای، هر دو از دانشگاه «لیدن» (Leiden) هلند هستند.