سال‌هاست که اردیبهشت با بوی کتاب عجین شده و نام این ماه با نمایشگاه کتاب گره خورده است. دومین ماه بهار که از راه می‌رسد، پایتخت رنگ‌وبوی دیگری به خود می‌گیرد و روزهای متفاوتی را تجربه می‌کند. روزهایی که شوق کتابخوانی افزایش می‌یابد و همهمه‌ در میان کتاب‌دوستان اوج می‌گیرد؛ چراکه میعادگاه ‌آنها دایر می‌شود و چندروزی میهمان اهالی کتاب می‌شوند. نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران یکی از محفل‌های پرشوروحرارتی است که بیش از سه دهه، بالا و پایین‌های زیادی را پشت سر گذاشته و از مردم و ناشران میزبانی کرده است. این نمایشگاه که از سال ۱۳۶۶ آغاز به کار کرد، حالا به دورهٔ سی‌وپنجم خود رسیده و همزمان با نوزدهمین روز اردیبهشت‌ماه با شعار «بخوانیم و بسازیم» به‌صورت رسمی افتتاح شد. 

«مصلی» انتخاب مشترک مردم و مسئولان 

نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران در سال‌های ابتدایی در محل دائمی نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران برپا شد و پس از آن نیز محل‌های مختلف مانند مصلی امام‌خمینی(ره) و نمایشگاه شهر آفتاب را مورد آزمون قرار داد. در هر دوره نیز با چالش‌های بسیاری برای انتخاب محل برگزاری روبه‌رو بود. حضور مردم در این نمایشگاه، دسترسی آسان به محل برگزاری و وجود امکانات رفاهی مهمترین چالش‌های انتخاب مکان بوده است. ‌در سال‌های اخیر نمایشگاه کتاب در مصلی امام‌خمینی(ره) برگزار شده و دورهٔ سی‌وپنجم آن نیز در همین مکان در حال برگزار‌ایست؛ نکتهٔ جالب توجه این است که طبق نظرسنجی‌های صورت‌گرفته توسط ستاد اجرایی نمایشگاه در پنج روز ابتدایی، بیش از ۷۵ درصد از بازدیدکنندگان «مصلی امام‌خمینی(ره)» را بهترین محل برای برگزاری نمایشگاه کتاب انتخاب کردند.

صف کتاب «فردوسی‌پور» امتداد یک محبوبیت تاریخی 

نمایشگاه کتاب هر سال با برنامه‌های جانبی مختلفی همراه است. بسیاری از این برنامه‌ها از سوی ستاد نمایشگاه طرح‌ریزی و اجرایی می‌شود و برخی نیز از طرف ناشران برپا می‌شود. «کوشک کتاب»، «سرای ملل» و «گوشهٔ نقد» در این دوره از نمایشگاه از اساتید، نویسندگان و متخصصان حوزه‌های مختلف و مخاطبان میزبانی کردند و به معرفی و نقد و بررسی کتاب‌های مختلف پرداختند. حضور سیاستمداران، هنرمندان، نویسندگان و اساتید از دیگر برنامه‌های نمایشگاه کتاب است. در این دوره تا روز پنجم «سید ابراهیم رئیسی» رئیس‌جمهور، «محمدمهدی اسماعیلی» وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و «محمد مخبر» معاون اول رئیس‌جمهور از نمایشگاه سی‌وپنجم بازدید کردند. 

 کتاب‌های عمومی و کودک پرمخاطب‌ترین آثار 

در نمایشگاه کتاب تهران بخش‌های مختلفی وجود دارد. این بخش‌ها شامل بخش کودک و نوجوان، بخش ناشران عمومی، بخش ناشران آموزشی، بخش ناشران دانشگاهی، بخش ناشران خارجی، بخش ناشران دیجیتال و بخش بین‌الملل می‌شود. روزهای تعطیل یکی از بهترین فرصت‌ها برای حضور خانواده‌ها در نمایشگاه کتاب به‌شمار می‌رود؛ چراکه فراغ‌بال برای گشتن در سالن‌های متعدد این نمایشگاه وجود دارد. در نخستین پنجشنبه و جمعهٔ دورهٔ سی‌وپنجم نمایشگاه کتاب که روزهای ۲۰ و ۲۱ اردیبهشت بود، ‌بازدیدکنندگان بسیاری از سالن‌های نمایشگاه دیدن کردند. سالن ناشران عمومی و پس از آن به‌ترتیب سالن ناشران کودک و ناشران کمک‌آموزشی جزو پرفروغ‌ترین سالن‌ها بود. سه روز ابتدایی هفته نیز نمایشگاه بازدید متوسطی را پشت سر گذاشت. 

 تلاش برای بقای کتابفروشان با حضور در نمایشگاه کتاب  

یکی از ایراداتی که در ادوار گذشته به نمایشگاه کتاب تهران وارد می‌شد، این بود که برپایی چنین رویدادی می‌تواند ضربه‌ای مهلک به آخرین حلقهٔ صنعت نشر یعنی کتابفروشی‌ها وارد کند؛ چراکه مخاطب، آثار موردنظر خود را به‌طور مستقیم از ناشر خریداری می‌کند. اما پس از شیوع بیماری کرونا و مجازی شدن بسیاری از فعالیت‌ها دو دورهٔ نمایشگاه کتاب به‌صورت مجازی برگزار شد و همچنین بستری فراهم شد تا کتابفروشان به‌صورت آنلاین در تمام طول سال آثار خود را به مخاطبان سراسر کشور عرضه کنند. پس از این اتفاق، بخش مجازی پای ثابت این نمایشگاه شد. همین امر سبب شد بسیاری از کتابفروشی‌های سراسر کشور بتوانند در بستر مجازی در نمایشگاه کتاب حضور یابند و آثار خود را عرضه کنند تا این مسیر نیز یکی از راه‌های بقای این قشر باشد.

 هند نیامد، یمن مهمان ویژه شد

 هر سال در نمایشگاه کتاب یک کشور به‌عنوان مهمان ویژه نمایشگاه حضور دارد. این برنامه‌ در بخش بین‌الملل نمایشگاه اجرا می‌شود. مهمان ویژهٔ دورهٔ قبل تاجیکستان بود. در این دوره ابتدا قرار بود هند به‌عنوان مهمان ویژه حضور داشته باشد. اما ۱۱ روز مانده به برگزاری نمایشگاه هند از حضور در این رویداد انصراف داد و مسئولان برگزاری از حضور یمن به‌عنوان مهمان جایگزین خبر دادند. علاوه‌بر یمن ناشرانی از کشورهای فلسطین، ترکیه، روسیه و سوریه نیز در بخش بین‌الملل نمایشگاه کتاب به عرضهٔ آثار خود می‌پردازند.