آنچه در جنگ از دست می‌رود، همیشه در آمارها و خسارت‌های جانی و مالی نمایان نمی‌شود. بعضی چیزها سال‌ها بعد خود را نشان می‌دهد؛ مثلاً وقتی می‌خواهیم به گذشته برگردیم و ببینیم در جنگ چه بر سر یک شهر، یک جامعه یا یک بنای تاریخی آمده است. مستندنگاری وقایع، تنها راه فهم اتفاقات سال‌ها بعد از وقوع آن‌هاست و ساخت فیلم مستند یکی از ابعاد این مستندنگاری است که اگر به شکل حرفه‌ای و اصولی انجام شود، می‌توان با کمک آن، امانتدارانه تاریخ را برای آیندگان نقل کرد. در جنگ اخیر اما محدودیت‌ها و نگاه‌های سلبی مانع از آن شد که در روزهای بحران، مستندهای دقیق و بی‌طرف از وقایع تهیه شود؛ اتفاقی که حوزه میراث فرهنگی هم از آن مستثنا نبود. «هادی آفریده» که بعد از جنگ دوازده‌روزه ساخت یک مستند مرتبط با جنگ و میراث فرهنگی را آغاز کرده، از تجربه ساخت مستند در حوزه میراث می‌گوید؛ از ضرورت ثبت تخصصی آسیب‌های جنگ به بناها و محوطه‌های تاریخی و از موانع مستندسازی در این حوزه؛ از لزوم حفظ روایت‌هایی که شاید فردا بیش از امروز به آن‌ها نیاز داشته باشیم و از نیازی که به تغییر نگاه به مستندسازی حرفه‌ای و تخصصی در بدنه میراث فرهنگی احساس می‌شود.