مدیریت پسماندهای شهری از مرحله جمع‌آوری، انتقال تا دفع نهایی، فرایندی کاملاً فنی است و بهره‌گیری از تجهیزات، فناوری‌ها و ماشین‌آلات مختلف همیشه به‌عنوان مبنایی برای مقایسه سطح پیشرفت کشورها در این حوزه شناخته می‌شود. آنچه در این میان از نظر مدیران اجرایی پسماندها مغفول مانده، نقش کلیدی شهروندان و روستاییان و میزان مشارکتشان در مدیریت بهینه پسماند است. تا پیش از دهه ۱۳۸۰ شهروندان در بسیاری از شهرهای کشور باید پسماندهای خود را براساس زمان‌بندی جلوی در خانه‌ یا در انتهای کوچه در محلی مشخص قرار می‌دادند و سطل‌های فلزی و پلاستیکی تخلیه‌شده را مجدداً به داخل منازلشان باز می‌گرداندند و می‌شستند. با آغاز دهه ۸۰ در اقدامی جدید در شهر تهران حدود ۵۰ هزار مخزن ۱۱۰۰ لیتری پلاستیکی در نقاط مختلف شهر جایگزین دو میلیون و ۵۰۰ هزار نقطه جمع‌آوری سنتی پسماندها شد. هرچند در نگاه اول این تغییر به‌عنوان یک دستاورد بزرگ برای مدیران شهرداری پایتخت محسوب می‌شد، ولی با گذشت زمان پیامدهای منفی این تصمیم به اشکال مختلف نمایان شد. پس‌ازآن نیز شاهد تقلید بدون برنامه‌ریزی سایر شهرداری‌های کشور از شهرداری تهران در زمینه استقرار مخازن در خیابان‌ها بودیم. «سعید مرادی‌کیا»، کارشناس مدیریت پسماندهای شهری، در این گفت‌وگو تبعات چنین رویه‌ای را شرح می‌دهد.

سه سال از آن بهاری که اهالی سراوان مقابل ماشین‌های حمل زباله برای چند هفته ایستادند تا زباله‌ به جنگل نرسد، می‌گذرد. سه سال بعد از آن برخوردهای سخت با مردمی که دهه‌ها از بو و کوه چند‌صدمتری زباله خسته بودند، «فاطمه مهاجرانی»، سخنگوی دولت، در هفته گذشته به گیلان سفر کرد و گفت «موضوع زباله در گیلان قابل‌حل است؛ چون زباله در شمال کشور هنوز به مرحله بحران نرسیده است.» از نظر سخنگو، کوه‌های زباله در جنگل و ساحل، نبود سایت‌های استاندارد، مشکل گسترده کارخانه کود آلی و زباله‌سوزها، بی‌توجهی به تفکیک از مبدأ و زباله‌های سرگردان در روستاها و اعتراضات و بستن راه بر ماشین‌های حمل زباله هنوز به مرحله بحرانی نرسیده! این صحبت‌ها در حالی از سوی نماینده دولت مطرح شده است که از اسفند گذشته صدای دهیاران روستاهای گیلان بلند بود. آنها سردرگم میان عملکرد استانداری برای مدیریت پسماند قرار گرفته‌ بودند؛ زمانی به‌اجبار سطل‌های زباله از روستاها جمع شد و به آنها گفتند خودشان باید زباله‌های روستاهایشان را مدیریت کنند و حالا به آنها گفته شده به‌اجبار باید سطل زباله بگذارند. آنها می‌پرسند چه چیزی در این چند سال تغییر کرده؟ آیا محل دپوی جدیدی برای زباله‌ها تعیین شده؟ آیا فکری به حال ساماندهی سراوان و دیگر محل‌های دپو کرده‌اید و آیا قرار است حالا برخلاف سال‌های قبل زباله‌های روستایی را جمع کنید؟ دهیاران بسیاری از روستاها بدون پاسخ از سوی استانداری، سرگردان در این شرایط هستند و بسیاری از آنها می‌گویند بازگشت سطل‌های زباله یعنی برگشت به عقب.

استاد دانشگاه صنعتی نوشیروانی بابل هشدار داد: گردشگران زباله‌ها را رها می‌کنند و می‌روند، اما مازندران با سوءمدیریت و کمبود بودجه درگیر است.

پس از سال ۱۳۸۸ و تصمیم مدیریت شهری و ... مبنی‌بر استفاده از مخازن فلزی در برخی از معابر مهم شهری، استفاده از مخازن گالوانیزه به‌تدریج در سطح شهر تهران و حتی دیگر شهرهای کشور توسعه‌ یافت و مخازن پلاستیکی با مخازن فلزی جایگزین شد. موضوعی که به‌تدریج فراگیر شد و امروزه غالب مخازن پسماند ذخیره‌سازی کشور را مخازن فلزی تشکیل داده‌اند. ولی آیا این تغییر رویه به‌نفع شهروندان و محیط‌زیست کشور بوده است؟! با بررسی وضعیت فعلی و گذشته مدیریت پسماندها در کشورهای توسعه‌یافته و همچنین نتایج برخی از پژوهش‌های بومی (همچون گزارش جهاددانشگاهی دانشگاه صنعتی شریف- ارزیابی زیست‌محیطی مکانیزاسیون خدمات شهری) و مشاهدات میدانی متخصصین از سایر کشورهای توسعه‌یافته، می‌توان به این نتیجه رسید که درصورت مدیریت اصولی پسماندها، استفاده از مخازن ۱۱۰۰لیتری پلاستیکی در مقایسه با مخازن فلزی (گالوانیزه) چه از لحاظ اقتصادی و چه از لحاظ زیست‌محیطی و بهداشتی مقرون‌به‌صرفه‌تر خواهد بود. لذا در ادامه تلاش شده است موضوع استفاده گسترده از مخازن گالوانیزه در فرایند مدیریت پسماند کشور مورد آسیب‌شناسی و بررسی کارشناسی قرار گیرد.

رییس سازمان حفاظت محیط زیست، در مراسم روز جهانی حفاظت از تالاب‌ها گفت: وزارت نیرو موظف به تامین نیاز آبی تالاب‌هاست و باید به این مسئله توجه ویژه‌ای داشته باشد.

ترابی، معاون محیط‌زیست انسانی سازمان محیط‌زیست، در نشست خبری هفته هوای پاک با بیان اینکه موضوع آلودگی هوا و پسماند به دلیل پیچیدگی‌های زیاد نمی‌تواند ظرف چند ماه حل شود، گفت: «موضوع آلودگی هوا و همین‌طور موضوع پسماند چالش‌های بسیار پیچیده‌ای هستند که در یک دوره زمانی بسیار طولانی وضعیت ما رسیده به‌صورت تجمعی امروز به این نقطه رسیده است.»

عضو کمیسیون صنایع و معادن در مجلس شورای اسلامی گفت با اشاره به دپوی ۸.۵ تا ۱۰ میلیون تن پسماند روی در زنجان، گفت: این دپوها در حال حاضر یک تهدید برای مردم هستند اما با ایجاد زنجیره تولید، می‌توان به چشم یک فرصت و ثروت به آن نگاه کرد.

رِییس سازمان حفاظت محیط زیست مطرح کرد