تصاویر جدید از ماهواره‌های ناسا نشان می‌دهد که منابع آب شیرین جهان طی ۱۰ سال گذشته به صورت چشمگیری کاهش پیدا کرده است.

اتصال لکه فرونشستی استان قزوین به فرونشست در استان البرز ممکن است این شبهه را ایجاد کند که این دو عارضه از یک مبدأ تأثیر پذیرفته‌اند؛ ولی این گزاره درست نیست. درحالی‌که فرونشست استان البرز در پایین‌دست سد طالقان قرار گرفته، فرونشست استان قزوین متأثر از سد نهب ایجاد شده است. «علی بیت‌اللهی»، رئیس بخش زلزله‌شناسی مهندسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی درباره دلایل فرونشست بیان کرد که علاوه‌بر برداشت بی‌رویه آب زیرزمینی باید به احداث برخی از سدها بدون توجه به وجود آبخوان در پایین‌دستشان اشاره کرد. به‌گفته او این سدها مانع نفوذ آب به عمق زمین می‌شوند و در تغذیه آبخوان اخلال ایجاد می‌کنند. نمونه‌ای از این اخلال در مشروب‌کردن سفره‌های زیرزمینی را در قزوین شاهد هستیم.

برندگان پانزدهمین دوره «Equator Prize» یا «جایزه استوا» برنامه عمران ملل متحد (UNDP) مشخص شدند. در این فهرست ۱۱ تشکل برگزیده حضور دارند که یکی از آنها انجمنی محیط‌زیستی در استان فارس و شهرستان کازرون است؛ «میراث پریشان».

با وجودی که اطراف کلانشهر مشهد چهار سد با کاربری تامین آب کشاورزی ساخته شده‌اند که حجم نرمال مخزن آن‌ها در مجموع به بیش از ۹۲ میلیون متر مکعب می‌رسد، باز هم دشت‌های اطراف آن شاهد حفر چاه‌های متعدد به‌منظور مصارف کشاورزی است. نتیجه آنکه هیولای خفته فرونشست بیدار شده و به زیرساخت‌های اقتصادی و فرهنگی خطه خراسان دست‌درازی می‌کند. در این رابطه مهدی معتق، استاد مرکز تحقیقات علوم زمین و دانشگاه لایپنیتز هانوفر ‌آلمان با بیان اینکه انتظار می‌رود سدها با اختصاص آب‌های سطحی به کشاورزان از فشار بر سرمایه‌های آبی سفره‌های زیرزمینی بکاهند، معتقد است که این سازه‌های عظیم و پرهزینه در ماموریت خود شکست خورده‌اند.

برای نخستین‌بار معرفی می‌شود؛ یک نقشهٔ جامع از فرونشست‌های ایران که چون اندازه‌گیری‌هایش بااستفاده از داده‌های ماهواره‌ای انجام می‌شود، دقیق است. در نگاه اول به نقشه، به‌نظر می‌رسد که لکه‌های فرونشستی همچون زخم‌هایی بر پیکره ایران نشسته‌اند؛ جراحاتی که در جاهایی وسیع و در جاهایی عمیق‌اند. نقشه نشان می‌دهد این لکه‌ها چطور به زیرساخت‌های حیاتی کشور ریشه دوانده‌اند و در حال سست کردن پی و بنای آنها هستند. «مهدی معتق»، استاد دانشگاه لایبنیتز هانوفر آلمان و از طراحان اصلی «پورتال جامع فرونشست‌های ایران»، به «پیام ما» گفت سیاستگذاران ملی و محلی از طریق این پورتال می‌توانند تصویر روشنی از خطرات فرونشست برای مناطق داشته باشند و از داده‌های آن در برنامه‌ریزی‌های زیرساختی خود به‌منظور پیشگیری یا کاهش خطرات فرونشست استفاده کنند. در این مصاحبه شرحی از جزئیات و کارکرد این پورتال را می‌خوانید.

|پیام ما| در ۱۰ می ۲۰۲۴، «هارون نفس» در مهمان‌خانۀ خانواده‌اش در بغلان - شمال افغانستان - و با دوستانی که برای اقامت آمده بودند، وقت می‌گذراند. در تمام بعدازظهر، باران ملایمی می‌بارید، اما حدود ساعت ۳ بعدازظهر، آن‌ها صدای بلندی را شنیدند. نفس می‌گوید: «ما بلافاصله بیرون رفتیم تا ببینیم چه چیزی باعث این صدا شده است؟ گیج شده بودیم، فکر می‌کردیم ممکن است هواپیما باشد، اما بعد متوجه شدیم، سیل است!» طی دو روز، دست‌کم ۳۱۵ نفر در بغلان کشته، بیش از ۲۰۰۰ خانه ویران، حدود ۱۶۰۰ نفر مجروح و صدها نفر دیگر ناپدید شدند. سیل‌های ناگهانی در سایر ولایات افغانستان نیز ویرانی به بار آورد و حداقل ۵۰ نفر در غور، جان خود را از دست دادند. افغانستان همواره در معرض بلایای طبیعی بوده است. بر اساس یک گزارش، در میان کشورهای کم‌درآمد، از نظر تعداد مرگ‌ومیر بین سال‌های ۱۹۸۰ تا ۲۰۱۵، این کشور در رتبۀ دوم قرار دارد. بااین‌حال، فراوانی و شدت بلایایی مانند سیل ناگهانی، در افغانستان روند صعودی طی می‌کند؛ دلیل این امر، تنها تغییر آب‌وهوا نیست، بلکه درگیری‌های مسلحانۀ مداوم، این کشور را به‌شدت آسیب‌پذیر کرده است.

|پیام‌ما| سخنگوی صنعت آب کشور در نشست خبری اعلام کرد که وزارت نیرو اجرای برنامۀ هفتم توسعۀ پنج‌سالۀ کشور را آغاز کرده است و به‌همین‌منظور، برنامه‌های متمرکزی برای رفع ناترازی آب در دستور کار این وزارتخانه قرار گرفته است. به گفتۀ «عیسی بزرگ‌زاده»، تمرکز وزارت نیرو در سال نخست اجرای برنامه، بر توسعۀ کشت عمودی به‌جای افقی و الگوی کشت سازگار با شرایط آبی کشور خواهد بود. هم‌زمان با این نشست خبری، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی هم گزارشی از بیلان آبی ۳ ماه نخست ۱۴۰۳ منتشر کرده است و تداوم گرما و خشکسالی را در شروع سال آبی جدید (پاییز ۱۴۰۳ تا پاییز ۱۴۰۴) پیش‌بینی کرده است.

|پیام ما| فرونشست زمین در بسیاری از شهرهای کشور زنگ خطر را به صدا درآورده و بسیاری از کارشناسان نگران عواقب آن هستند. در تازه‌ترین هشدار، رئیس گروه «آب‌زمین‌شناسی» سازمان زمین‌شناسی کشور با بیان اینکه ایران مرکزی با خطر شدید فرونشست روبه‌رو است گفت: با ادامهٔ این روند موجی از مهاجرت‌های سرزمینی از ایران مرکزی را شاهد خواهیم بود.

رئیس گروه آب‌زمین‌شناسی سازمان زمین‌شناسی کشور با بیان اینکه ایران مرکزی با خطر شدید فرونشست روبه‌رو است گفت: با ادامه این روند موجی از مهاجرت‌های سرزمینی از ایران مرکزی را شاهد خواهیم بود.

بازبینی انتقادی تجربیات اصلاحات آبی در کشور ایران و کشورهای درحال‌توسعه، توصیه‌های راهبردی مهمی را برای تحقق جهت‌گیری‌های اصلی اجتماعی و اقتصادی‌کردن آب در جامعه، در پیش‌روی سیاست‌گذار یا سیاست‌گذاران قرار می‌دهد. ازاین‌رو، جهت‌گیری‌ها و استراتژی‌های دولت چهاردهم برای گشودن روزنه‌هایی در شرایط بحرانی موجود، می‌تواند بسیار حائز اهمیت و توجه باشد. این در صورتی است که دولت چهاردهم دربارۀ مدیریت و حکمرانی آب، جهت‌گیری‌ها و راهبردهایی داشته باشد که بتواند برای تحقق هدف‌های اصلی اسناد بالا‌دستی موجود، نقش اثربخشی را ایفا کند؛ به‌ویژه آنکه درحال‌‌حاضر، مقوله آب به‌شدت «دولت‌محور» است و به همین دلیل جامعه در مورد این موضوع احساس همدلی و اشتراک نظر ندارد. از سوی دیگر، توسعۀ اقتصادی کشور به‌شدت «آب‌محور» است و بخش بسیار مهمی از تولید ناخالص ملی ما صرف خدمت‌رسانی به مردم در حوزۀ شهری و روستایی و اقتصادی می‌شود که دارای کارایی و بازده اقتصادی ناچیزی است. اما می‌بینیم به‌جای اقتصاد «کم‌آب‌محور» و کارآمد، دولت در برنامه و بودجه‌ریزی، به‌طور عمده به‌دنبال حل‌وفصل اقتصاد «بنگاه‌محور» است. البته توجه اقتصاد بنگاه شرکت‌های کارگزار هم مهم است اما، اینکه خدمات آب با کیفیت بهتری در اختیار مردم قرار بگیرند تا اثربخشی و کارایی بیشتری داشته باشد، مهم‌تر از آن است. این ترمیم و بازسازی در درجۀ اول به یک دولت «فروتن و توسعه‌گرا» نیاز دارد که سهم خود را از اشتباهات گذشته بپذیرد و تن به نظارت‌های اجتماعی بدهد. در همين راستا، توصيه‌های راهبردی آبی برای اثربخش‌بودن دولت چهاردهم در بخش آب پيشنهاد می‌شود که به شرح پيوست تقديم می‌گردد.

آب زیرزمینی، نیاز شرب حدود نیمی از جمعیت جهان و تقریباً نیمی از کل آبی که برای آبیاری کشت‌ها استفاده می‌شود، تأمین می‌کند. همچنین تأمین آب رودخانه‌ها، دریاچه‌ها و تالاب‌ها در دوره‌های خشکسالی، به آب زیرزمینی وابسته است. آب‌ زیرزمینی یک منبع تجدیدپذیر است، اما در برخی آبخوان‌ها ممکن است چندین دهه یا حتی چندین قرن‌ طول بکشد تا آبی که برداشت شده است، دوباره بازیابی شود. شناخت کنونی ما از این چالش، عمدتاً بر پایۀ اندازه‌گیری تراز آب در چاه‌ها است.

«پیام ما» پیشنهاد شرکت مدیریت منابع آب برای «خودگردانی نسبی اقتصاد آب کشاورزی»را بررسی می‌کند