جوانان معترض نپالی با متقاعد کردن رئیس‌جمهور و فرمانده ارتش این کشور، توانستند قاضی زن مشهور این کشور را به‌عنوان نخست‌وزیر موقت تا انتخابات پنجم مارس بر صدر دولت این کشور بنشانند.

کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ را نمی‌توان فقط یک تغییر قدرت سیاسی دانست؛ بلکه بازتابی پیچیده از نقش‌ها و کنش‌های پنهان و آشکار زنان در دل تحولات تاریخی ایران بود. در این دوره زنان در دو جبهه متفاوت حضور داشتند؛ آنانی که یکی با قدرت‌های پشت‌پرده کودتا هم‌سو شدند و دیگری در صفوف جنبش ملی‌شدن نفت، برای آزادی و برابری مبارزه کردند. هرچند که پس از جنبش مشروطه و حضور مهم زنان در پشت صحنه‌های سیاسی، این نقش به محاق رفت و کودتای ۲۸ مرداد تأثیر منفی بر راه دستیابی به حقوق بنیادینشان گذاشت. «سیمین کاظمی»، جامعه‌شناس، در گفت‌وگو با «پیام ما» ابعاد کمتردیده‌شده را بازخوانی می‌کند و توضیح می‌دهد که چگونه این نقش‌ها بر تجربه سیاسی و اجتماعی زنان در دهه‌های بعد تأثیر گذاشته است. امروزه نیز، با وجود میل روبه‌رشد زنان به حضور فعال در جامعه و عرصه‌های سیاسی، موانع ساختاری و دیدگاه‌های محافظه‌کارانه نظام سیاسی، مسیر دستیابی به برابری واقعی را دشوار کرده است؛ همان‌طورکه کاظمی می‌گوید: «هنوز به مؤلفه‌های مهمتر برابری جنسیتی نرسیده‌ایم.»

کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، به زعم بسیاری از پژوهشگران تاریخ زخمی عمیق بر پیکره تاریخ معاصر ایران بود. واقعه‌ای که رؤیای استقلال و خودباوری ملی را در هم شکست. در آن روز، آتش امیدی که با نهضت ملی شدن نفت شعله‌ور شده بود، با توطئه قدرت‌های خارجی و همدستی نیروهای داخلی رو به خاموشی گرایید و سرنوشت مردمی که به آزادی و عدالت چشم دوخته بودند را به یاسی عمیق بدل کرد. در این کودتا گروهی علیه مصدق به خیابان‌ها ریختند که از دید بسیاری از جامعه‌شناسان جزو اراذل و اوباش به‌شمار می‌آمدند. در کنار آنها تعداد بسیاری از زنان شهرنو هم حضور داشتند و علیه مصدق شعار می‌دادند. با این وجود این گروه همواره به‌دلایل مختلف در محضر افکار عمومی واکاوی نشده‌اند. مسیری که زنان از مشروطه آغاز کرده بودند ناگهان ابعاد متفاوتی پیدا کرده بود. در این پرونده تلاش کردیم که تاثیر کودتا بر رویه حضور زنان در دوره‌های بعدی را بررسی کنیم.

۱۲۰ سال از روز امضای فرمان مشروطیت به دست مظفرالدین‌شاه می‌گذرد؛ جنبشی که نقطه عطفی در ورود مدرنیسم به ایران بود و زنان هم نقش اثرگذاری در آن داشتند. آنان نخستین تلاش‌ها را برای برداشتن موانع حضور زنان در جامعه انجام دادند. زنانی که پرده‌نشین بودند و حتی اجازه تحصیل به آنها داده نمی‌شد. در منابع تاریخی آمده در یکی از مبارزات زمان مشروطه در تبریز، مبارزی مورد هدف واقع شده بود که اجازه درمان نمی‌داد. این گزارش را به ستارخان دادند. ستارخان از مبارز پیگیر شد و می‌گویند در گفت‌وگویی که در خلوت داشتند ستارخان می‌فهمد که این مبارز زن است و در پوشش مردانه تفنگ به دست گرفته و به میدان آمده. گزارش‌های جسته‌وگریخته دیگری هم نشان می‌دهد که زنان در بسیاری پشت‌صحنه‌های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی حضور یافتند و با تشکیل انجمن‌ها، حمایت از اعتصاب‌ها و برپایی مدارس دخترانه، پیش‌گام شدند. اگرچه نام برخی از این زنان پیشرو در تاریخ ثبت شده، اما بسیاری دیگر گمنام باقی‌مانده‌اند؛ زنانی که در سایه‌ها با جسارت، پیگیر حقوق و آزادی‌های خود بودند و به گفته «فرزانه ابراهیم‌زاده»، پژوهشگر تاریخ جنبشی که آغاز کردند، تا امروز ادامه دارد.

به احترام همه آنانی که برای «مشروطه» خون دادند‌

خانه تاریخی منتسب به باقرخان، سالار ملی از قهرمانان جنبش مشروطه ایران با وسعت 4850 متر مربع در تبریز رها شده و احتمال فروریختن آن به دلیل فرسایش بنا افزایش یافته است.