بایگانی مطالب برچسب: مدیریت منابع آب
«۵ جی» وارد مزرعــــه شد
این روزها کشاورزان استان «چوروم» در شمال ترکیه، با یک نگاه ساده به صفحه تلفن همراهشان، مزرعه را مدیریت می‌کنند؛ جایی که پهپادها فقط روی بخش‌های آلوده سم‌پاشی می‌کنند، حسگرهای هوشمند وضعیت خاک را لحظه‌به‌لحظه گزارش می‌دهند و تراکتورهای خودران با دقتی میلی‌متری کود را در زمین پخش می‌کنند. تصویری که تا چند سال پیش شبیه فیلم‌های علمی‌تخیلی بود، حالا به بخشی از واقعیت کشاورزی در همسایه شمال غربی ایران تبدیل شده است. ترکیه به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان محصولات کشاورزی منطقه، سال‌هاست با مشکلاتی مانند کم‌آبی، تغییر اقلیم، افزایش هزینه تولید و کاهش نیروی کار روستایی روبه‌رو است. رشد جمعیت و افزایش نیاز به غذا نیز فشار مضاعفی بر این بخش وارد کرده است. حالا دولت این کشور همراه با شرکت‌های فناوری و اپراتورهای ارتباطی، سرمایه‌گذاری گسترده‌ای روی «کشاورزی هوشمند» انجام داده؛ مدلی که در آن داده، اینترنت پرسرعت و هوش مصنوعی به‌اندازه بذر و آب اهمیت پیدا کرده‌اند.
بایدها و نبایدهای احیای دریاچه ارومیه؛ مدیریت رهاسازی سدها و کاهش کشت محصولات پرآب‌بر
یک کارشناس آب و محیط زیست با اشاره به بهبود نسبی وضعیت دریاچه ارومیه در پی بارش‌های مناسب امسال، تأکید کرد که احیای پایدار «نگین فیروزه‌ای ایران» نیازمند مدیریت صحیح رهاسازی آب سدهای حوزه آبریز و کاهش کشت محصولات پرآب‌بر در منطقه است.
از دریاچه تا بیابان؛ اقدامات منطقه‌ای برای مقابله با فروپاشی دریای آرال
دریای آرال، که روزگاری چهارمین دریاچه بزرگ جهان بود و به عنوان منبع تغذیه اکوسیستم منحصربه‌فرد و جوامع محلی شناخته می‌شد، اکنون به کمتر از یک دهم وسعت سابقش کاهش یافته است. بحران کاهش آب این دریاچه ناشی از انحراف رودخانه‌ها و بهره‌برداری کشاورزی، موجب به‌وجود آمدن بیابانی سمی موسوم به آرال‌قوم شده و کشورهای منطقه با اجرای پروژه‌هایی جهت بهبود نسبی، تلاش دارند از حذف کامل این پهنه آبی جلوگیری کنند.
راه برون‌رفت تهران از تشنگی
سخنان اخیر مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، درباره ضرورت جیره‌بندی آب در تهران، موجی از واکنش‌ها میان کارشناسان و شهروندان راه انداخت. بسیاری از تحلیلگران حوزه آب، این سخنان را نشانه‌ای از جدی‌شدن بحران آبی پایتخت می‌دانند و معتقدند تصمیم به جیره‌بندی هرچند تلخ، اما اجتناب‌ناپذیر است. از سوی دیگر، برخی نیز بر ضعف مدیریت منابع، نبود شفافیت و تأخیر در اطلاع‌رسانی تأکید دارند. مجموعه زیر بازتاب دیدگاه‌ها و تحلیل‌های کارشناسان درباره سخنان رئیس‌جمهور و چالش‌های پیش روی تهران در مواجهه با بحران کم‌آبی است.
مناقشه «ماندگان»
لوله‌های انتقال آب به پروژه سد «ماندگان» اضافه شد و این یعنی کار خط انتقال تمام شده و به‌زودی عملیات احداث تاج سد شروع می‌شود. ماندگان یکی از پروژه‌های پُرمناقشه و بدون ارزیابی محیط‌زیستی است که با هدف تأمین منابع آبی اصفهان طراحی شده؛ پروژه‌ای که به‌زعم کارشناسان، خسارات جبران‌ناپذیری به منطقه حفاظت‌شده «دنا» وارد می‌کند. این درحالی‌است که بعضی از موافقان انتقال آب بین‌حوضه‌ای معتقدند این سد اصفهان را از تشنگی نجات می‌دهد. سؤال اما اینجاست که برای رفع این مشکل ارزیابی‌های محیط‌زیستی را باید نادیده گرفت؟
تشنگی نتیجه دیدار «کمیساران»
دولت حتی از تأمین آب شرب منطقه سیستان نیز عاجز مانده، چه برسد به تأمین آبی برای کشت‌و زرع. در آخرین دیدار کمیساران آب نیز خبری از تفاهم یا تعهدی از سوی کشور همسایه به گوش نمی‌رسد.
روند بی‌سابقه خشکیدن قاره‌ها
|پیام ما| قاره‌ها با سرعت بی‌سابقه‌ای در حال خشکیدن‌اند؛ بررسی داده‌های حاصل از دو دهه مأموریت ماهواره‌های ناسا، GRACE و GRACE-FO، نشان می‌دهد هم‌زمان با این روند، میلیون‌ها نفر در سراسر جهان با کاهش دسترسی به آب شیرین و خشکسالی‌های مرگبار مواجه‌اند. پژوهشی تازه که تغییرات ذخیره آب زمینی از ۲۰۰۲ تا ۲۰۲۴ را بررسی کرده، مناطقی «ابرخشک» در نیمکره شمالی، از جمله خاورمیانه، شناسایی کرده است؛ خوشه‌هایی از نقاط بحرانی خشکسالی که به‌هم پیوسته و در مقیاس قاره‌ای گسترش یافته‌اند. این پژوهش با این یافته‌ها درباره کم‌آبی و تخلیه منابع زیرزمینی در این روند خشکی و افزایش بیشتر سطح آب دریاها هشدار می‌دهد.
بودجه‌های بی‌نتیجه، دریاچه خشکیده
|پیام ما| براساس آخرین تصاویر ماهواره‌ای و گزارش‌ها امروز دریاچه ارومیه در بحرانی‌ترین وضعیت خود طی دو دهه گذشته است، این درحالی‌است میلیاردها تومان طی سال‌های گذشته صرف احیای این دریاچه آب شور شده است. از سوی دیگر، به‌گفته رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست، هنوز تکلیف سال آینده برای احیای این دریاچه مشخص نیست.
گزارش معیوب ناظران بر آب در زمانه «بحران»
در پایان سال‌های برنامه‌های توسعه پنج‌ساله کشور، ناظران گزارشی از میزان تحقق اهداف برنامه‌ها منتشر می‌کند. گزارش‌هایی که معمولاً چندان امیدبخش نیست. موضوعی که بخشی از آن طی سال‌ها به گردن «نظارت نداشتن بر اجرای برنامه‌ها» افتاده است. حالا گزارش یک‌ساله وزارت نیرو از اجرای اهداف در برش یک‌ساله برنامه هفتم پیشرفت کشور، به دولت و مجلس ارائه شده است. اما مرکز پژوهش‌های مجلس در بررسی این گزارش در مورد گزارش معیوب ناظران هشدار داده است و می‌گوید این موضوع می‌تواند موجب شود برنامه‌ها یا به‌صورت کامل یا به‌موقع عملی نشوند و بحران آب عمیق‌تر شود. این مطالعه می‌گوید در مورد تأمین از منابع آب سطحی، تأمین از منابع آب زیرزمینی، مصارف بخش کشاورزی و جبران تراز در سدها، تحقق محاسبه‌شده صحیح نیست. همچنین، سنجه‌های برنامه برای یک سال نرمال باید با توجه به تغییرات بارش، با تناسب منطقی بین اهداف برنامه و عملکرد سالیانه صورت بگیرد، ولی گزارش ناظر اجرایی این‌گونه نیست. حتی در مواردی تعارض موجود بین وضعیت سنجه در سال پایه و در طول سال‌های برنامه نامشخص است و همچنین اهداف ناهمگن تنظیم شده‌اند.
مدیریت آب ایران، ابزار ندارد
|پیام‌ما| نشست مشترک کارشناسان علوم‌انسانی با سخنگوی صنعت آب کشور از سوی «مدرسه محیط‌زیستی زاگرس مهربان» برگزار شد. نشستی که به نقد و بررسی مدیریت کلان آب کشور پرداخت، اما بر ایجاد بازار آب تمرکز کرد. مخالفان ایجاد این بازار می‌گویند نهاد بازار با آنچه در تجارب خارج از کشور وجود دارد، قابل‌مقایسه نیست و کارایی آن را نخواهد داشت. همچنین، جامعه‌شناسان می‌گویند در این طرح‌ها جامعه در نظر گرفته نشده و به حاشیه رفته است. اما موافقان معتقدند مسیری جز بازاری‌کردن آب به‌نفع ایجاد «بهره‌وری» و «کاهش مصرف» وجود ندارد. نهاد بازار مسیر خودش را طی خواهد کرد و فقط رگولاتور میخواهد.
گردشگری ایران نیازمند نقشه راه
گردشگری در جهان امروز به یکی از مهم‌ترین موتورهای محرک توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشورها تبدیل شده است. بسیاری از کشورها با بهره‌گیری از این صنعت توانسته‌اند ضمن ایجاد اشتغال و درآمد پایدار، جایگاه فرهنگی و سیاسی خود را نیز در سطح بین‌المللی ارتقا دهند. ایران نیز با برخورداری از تمدنی چندهزارساله، تنوع اقلیمی، غنای فرهنگی و میراث تاریخی گسترده، ظرفیت‌های بی‌بدیلی برای قرار گرفتن در زمره مقاصد مهم گردشگری جهان دارد. بااین‌حال، تحقق این هدف بزرگ بدون نقشه راهی جامع، علمی و آینده‌نگر امکان‌پذیر نخواهد بود.
پاییزِ کم‌باران از راه می‌رسد
سال آبی (۱۴۰۳-۱۴۰۴) با حداقل ذخیره برفی، کاهش ۴۰ درصدی بارش در سراسر کشور و اتمام موجودی آب ذخیره در مخازن حدود ۱۰ سد مهم، به پایان رسید؛ سالی که عنوان پنجمین سال خشک کشور را از آن خود کرد. به‌نظر می‌رسد سال آبی جدید هم چندان پرباران از راه نمی‌رسد و پاییزی گرم و کم‌بارش را تجربه خواهیم کرد، اما زمستان نویدبخش روزهای بهتری خواهد بود؛ گرچه عقب‌ماندگی‌های آبی کشور طی پنج سال خشک به میزانی رسیده است که لااقل در کوتاه‌مدت چندان قابل‌جبران نخواهد بود.
