در سال‌های اخیر توجه به ظرفیت‌های طبیعی مناطق چهارگانه ‌و تالاب‌های تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط‌زیست افزایش یافته است. در این راستا واژه‌های متعددی نظیر «تفرج»، «گردشگری»، «گردشگری پایدار»، «طبیعت‌گردی پایدار»، «طبیعت‌گردی مسئولانه»، «اکوتوریسم» و ... درباره بهره‌برداری از ظرفیت‌های طبیعی مناطق چهارگانه و تالاب‌های تحت مدیریت استفاده می‌شود. همچنین، در مواردی این واژه‌ها با یکدیگر تعویض و جایگزین و منجر به سیاستگذاری‌های نادرست می‌شوند، به‌عنوان مثال در نشریه شماره ۲۵۷ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی تحت عنوان دستورالعمل تهیه طرح مدیریت مناطق تحت حفاظت، بر تفرج متمرکز و گسترده در مناطق چهارگانه تحت مدیریت تأکید شده است و یا در آیین‌نامه طبیعت‌گردی، اجرای طرح‌های طبیعت‌گردی در مناطق چهارگانه مدنظر است. در این نوشتار سعی شده است به‌شکل دقیق‌تر به تفاوت‌های این مفاهیم پرداخته و درنهایت مشخص شود چارچوب درست در مناطق چهارگانه و تالاب‌ها کدام است.

| پیام ما| تصاویر زباله‌های انباشته‌شده بر روی یکدیگر در شهرهای شمالی و جنوبی امسال هم در تعطیلات نوروز بار دیگر بحران بزرگ زباله در این نقاط را بیش از همیشه به رخ کشید. استان‌های شمالی در زمانی که با گردشگر میلیونی روبه‌رو نیستند هم با بحران زباله روبه‌رویند و گواه این امر هم مشکل سایت‌های زباله این مناطق مانند سراوان رشت و عمارت آمل و ایستادگی مردم مقابل آنها در سالی که گذشت، است. جمع نشدن زباله‌ها در روستاهای گیلان و بردن زباله‌های مازندران به گلستان هم از دیگر نشانه‌های بحرانی است که سال‌هاست وجود دارد و با حضور گردشگران این بحران به‌شکل گسترده‌تری خود را نشان می‌دهد. وضعیت در سواحل جنوبی هم بهتر نبود. تصویری از ریختن یک وانت زباله در رودخانه‌ای در کرمانشاه هم از دیگر تصاویری بود که در تعطیلات منتشر شد. نکته اصلی اما این است که بحران زباله در کشور حالا آنقدر حاد شده که با حضور گردشگران وجوه ترسناکی از آن تصویر می‌شود و مسئولان شهری که در طول سالیان متمادی نتوانسته‌اند این معضل را حل کنند بار را بر دوش گردشگری می‌اندازند. حال آنکه گردشگری مسئولانه یک بخش از این ماجراست و بخش دیگر ناکارآمدی طولانی مدت در مدیریت پسماند است.

سبزی‌های کوهی، از سنت‌ها تا تهدیدهای محیطی

اعداد و ارقام و داده‌های «eBird» به‌عنوان یکی از وب‌سایت‌های تخصصی پرندگان به‌خصوص در زمینه پرنده‌نگری نشان می‌دهد «درنا مجاب» با مشاهده «۴۳۱» گونه در ایران بیشترین رکورد را دارد. او ۱۵ سال قبل، پس از گذراندن دوره‌های طبیعت‌گردی وارد دنیای پرنده‌نگری شد. آن سال‌ها نه محیط‌زیست چندان شناخته شده بود و نه پرنده‌نگری مقوله‌ای آشنا!‌ درنا مجاب سفرهای زیادی را در ایران و خارج از ایران با انگیزه رکورد و مشاهده پرندگان داشته و همین باعث شده است طوماری از فهرست مشاهداتش داشته باشد. در زمانه‌ای که ناامیدی تکیه‌کلام بسیاری در گفت‌وگوهای شخصی است، او آینده پرنده‌نگری در ایران را درخشان می‌‌داند،‌ البته با دو شرط؛ کسانی که در این حوزه فعالیت می‌کنند، رقابت سالم داشته باشند و از شیب صعودی تخریب زیستگاه‌های حیات‌وحش کاسته شود.

همه عمر برندارم سر از این خمار مستی/که هنوز من نبودم که تو در دلم نشستی» بهمن ایزدی فعال محیط‌زیست با این بیت از سعدی سخنانش را آغاز کرد. مراد ایزدی از «تو» در این بیت می‌تواند دو گزینه باشد؛ «ایران»، «لوت». او دهه‌ها برای حفاظت از طبیعت این سرزمین تلاش کرده و درعین‌حال نقش مهمی در ثبت ملی و جهانی بیابان لوت داشته است. هشتصد و هجدهمین شب از سلسله شب‌های مجلۀ بخارا با همکاری فصلنامۀ صنوبر، پژوهشگاه علوم‌انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی و انجمن مستندسازان حیات‌وحش و تنوع زیستی به بیابان لوت اختصاص یافت. شبی که در آن اغلب سخنرانان از تلاش‌های ایزدی برای حفاظت از «لوت» گفتند. ایزدی اما گله‌مند از فعالیت‌های تخریبی در این بیابان، مدیران را خطاب قرارداد «مسئولان باید صدای متخصصان و دل‌سوختگان این سرزمین را بشنوند. ما در برابر این میراث مسئولیم؛ این‌ها سرمایه‌های ماندگاری ایران، کالای نیستند که مصرف شوند و از بین بروند.»

تصاویر، دو ویلای بزرگ را نشان می‌دهند که در منطقه حفاظت‌شده خاییز ساخته شده‌اند. این ویلاها بخشی از طرح گردشگری تنگ تکاب در منطقه حفاظت‌شده خاییز است که حالا با بتن‌ریزی گسترده کوه‌های بکر منطقه را تکه‌تکه کرده‌اند. بیش از شش سال از مخالفت فعالان استان‌های خوزستان و کهگیلویه‌وبویراحمد با این طرح گردشگری می‌گذرد، اما طرح به‌بهانه آنکه زمینش جزو مستثنیات است، مجوز فعالیت گرفت. حالا اما گزارشی رسمی از دادگستری منتشر شده که نشان می‌دهد این طرح روی گسل فعال زلزله قرار دارد، برخلاف ضوابط طرح‌های اکولاژ و اقامتگاه‌های بومگردی، بتن‌ریزی گسترده و آرماتوربندی در سایت پروژه انجام گرفته، ده‌ها گونه مهاجم و غیربومی در سایت پروژه کاشته شده و کانال‌کشی‌ها با سازه‌های بتنی و غیرهمگون با سیستم منطقه انجام گرفته است. این تخلفات حالا یک‌بار دیگر این طرح پرحاشیه در منطقه حفاظت‌شده را خبری کرده است و این سؤال را بار دیگر مطرح کرده که چرا ضوابط مناطق حفاظت شده برای این ۳۲ هکتار رعایت نشده و به‌راحتی ساخت‌وساز و تخریب در حال انجام است؟

هجدهمین نمایشگاه گردشگری تهران؛ حضور ۱۱ کشور و ۷۰۰ شرکت داخلی و خارجی

«متولد ۳۱ شهریور ۱۳۸۲ هستم، روز و ماه از این جهت گفتم که هم‌زمان با تولد خانم «مه‌لقا ملاح»، مادر محیط‌زیست ایران، است»، این اولین جمله‌ای است که «مهدیه نوروزی» می‌گوید. او که دانشجوی کارشناسی محیط‌زیست دانشگاه منابع طبیعی گرگان است، از ترم اول وارد عرصه حفاظت شد و تاکنون در پروژه‌های متعددی از نگارش شیوه‌نامه حفاظت مشارکتی در پارک ملی گلستان تا پروژه نفوذپذیری زیستگاه پلنگ در دامنه شمالی البرز شرقی همکاری کرده است. آنها که با مهدیه نوروزی همکاری داشته‌اند، او را به سختکوشی می‌شناسند. در گفت‌وگو با این حفاظتگر از او پرسیدم چگونه وارد این حوزه شد؟ وضعیت زنان و مردان در این حوزه آیا تفاوتی می‌کند و همانند بسیاری از دهه هشتادی‌ها قصد مهاجرت دارد یا خیر؟

گفت‌وگو با علی تک روستا، کارگردان مستند «امید یک تالاب» درباره نجات تالاب صالحیه

صنعت گردشگری یکی از مهمترین ارکان اقتصاد کشورها به‌شمار می‌رود و در ایران با وجود جاذبه‌های تاریخی و طبیعی فراوان، با چالش‌های متعددی روبه‌رو است. از کمبود زیرساخت‌ها و مشکلات حمل‌و‌نقل گرفته تا مسائل اقتصادی مردم، همه و همه دست‌به‌دست هم داده‌اند تا این صنعت در مسیر رشد و توسعه قرار نگیرد. در این میان، برگزاری نمایشگاه‌های گردشگری به‌عنوان یک راهکار مؤثر برای برطرف کردن این مشکلات، توجه بسیاری را به خود جلب کرده است. «مصطفی فاطمی»، مدیرکل توسعه گردشگری داخلی کشور، بر لزوم برگزاری این نمایشگاه‌ها تأکید دارد و می‌گوید این رویدادها می‌توانند محلی برای هم‌اندیشی و هم‌افزایی فعالان این حوزه باشند. در این نمایشگاه‌ها، نخبگان گردشگری می‌توانند با اشتراک‌گذاری تجربیات و ارائه راهکارهای نوآورانه، به‌دنبال حل مشکلات زیرساختی، حمل‌ونقل و توان اقتصادی مردم در این حوزه برآیند. مسئله فقط برگزاری نمایشگاه‌ها نیست. در دنیای امروز، توجه به سفرهای مسئولانه و رعایت اصول زیست‌محیطی در کنار رشد گردشگری، ضروری است. به همین منظور، وزارت گردشگری با تشکیل کمیته‌های مختلف و برگزاری دوره‌های آموزشی، تلاش می‌کند تا هم از ظرفیت‌های گردشگری کشور بهره‌برداری کند و هم از آسیب‌های احتمالی به محیط‌زیست جلوگیری کند. با وجود همه چالش‌ها، رویکرد مثبت و همکاری بین فعالان گردشگری و مسئولان می‌تواند به‌عنوان یک نیروی محرکه برای رشد این صنعت عمل کند. به‌ویژه اگر نمایشگاه‌های گردشگری بتوانند به معرفی جاذبه‌های کمتر شناخته‌شده ایران کمک کنند و گردشگری داخلی و خارجی را رونق بخشند. روزنامه «پیام ما» در گفت‌وگو با مصطفی فاطمی، مدیرکل توسعه گردشگری داخلی، به بررسی نقش نمایشگاه‌های گردشگری در حل بحران‌های این صنعت، مشکلات زیرساختی، حمل‌ونقل و راهکارهای ترویج سفرهای مسئولانه پرداخته است.

نشست دوم مدرسه پاییزه هتلداری سبز با هدف توسعه پایدار گردشگری در هتلداری سه‌شنبه، ۱۸ دی‌ماه ۱۴۰۳، در معاونت گردشگری وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی برگزار شد.