پیشرفت در محاسبات کامپیوتری و مدل‌های عددی در سال‌های اخیر برگ برنده‌ای برای علم هواشناسی بوده است. این علم با گسترش ماهواره‌ها و رادارها، با پیشرفت فناوری متحول شده است. چنان‌که اکنون به‌گفته‌ «احد وظیفه»، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور، ایستگاه‌های هواشناسی بدون دیده‌بان رفته‌رفته جای ایستگاه‌های قدیمی‌تر را می‌گیرند. او در گفت‌وگو با «پیام ما» از پیشرفت تکنولوژی در عرصه هواشناسی و کارکردهای آن در ایران می‌گوید.

کشورهایی که در مسیر «راه ابریشم» هستند، در کنار اشتراکات فرهنگی و تمدنی، از نظر محیط‌زیستی نیز یک ویژگی مشترک دارند؛‌ پوشش گیاهی و جانوری آنها به‌شدت آسیب‌ دیده است. این کشورها باید بتوانند در این زمینه با هم همکاری کنند و به راه‌حل‌هایی با مشارکت تمام ذی‌نفعان برسند. اینها گفته‌های «ماندانا سجادی»، عضو هیئت‌علمی‌ دانشگاه تهران، است که در نشست «گردشگری، صلح و محیط‌زیست در راه ابریشم» مطرح کرد. این نشست به همت انجمن علمی‌ مطالعات صلح ایران و گروه گردشگری خانه اندیشمندان علوم انسانی روز چهارشنبه، ۲۵ مهر، در سالن حافظ خانه اندیشمندان علوم انسانی برگزار شد.

آژانس بین‌المللی انرژی (IEA)، اعلام کرد: جهان در آستانه «عصر جدید برق» است، زیرا تقاضا برای سوخت‌های فسیلی تا پایان دهه جاری به اوج خود می‌رسد و مازاد عرضه نفت و گاز می‌تواند پیشران سرمایه‌گذاری در انرژی سبز شود.

در‌حالی‌که ایران در مناسبات آبی خود در رودخانه‌های فرامرزی به‌ویژه طی چندسال اخیر کامیابی نداشته است و در سه رودخانه «هیرمند»، «فراه‌رود» و «هریرود» مداخله افغانستان حقابه را به حداقل ممکن رسانده، شرق کشور با بحران شدید آب رو‌به‌رو است. یک‌سو سیستان و هامون بی‌آب است و یک‌سو خراسان‌رضوی به مرکزیت مشهد که حتی آب‌های زیرزمینی خود را از دست داده است. «محمدباقر قالیباف»، رئیس مجلس شورای اسلامی پس از مراجعت از سفر تاجیکستان، اعلام کرد برای انتقال آب از تاجیکستان به ترکمنستان و انتقال به سد دوستی مذاکره کرده است و حالا کارشناسان می‌گویند حتی به زبان آوردن این موضوع به صلاح نیست؛ چراکه فشار طالبان را هم بر حقابه هریرود و هم هیرمند و مناسبات در فراه تشدید می‌کند. به‌گفته کارشناسان، گرچه طالبان با تکمیل کانال «قوش‌تپه»، «آمودریا»، سرچشمه‌ای که گویا رئیس مجلس به آن امید بسته را هم خشک می‌کند، اما ماجرا به همین جا ختم نمی‌شود و این‌بار فشار‌های آبی طالبان بر ایران شدت می‌گیرد و او امتیازات دیگری از جمله فروش آب به ایران را به جای تأمین حقابه قانونی آن را مطالبه می‌کند.

درست است که بخشی از حقابه تالاب میقان در استان مرکزی با پساب تصفیه‌شده فاضلاب شهر اراک جبران می‌شود، اما باز هم این حقابه نتوانسته است مانع از فرونشست در دشت‌های شهرستان اراک شود. مسیر رودخانه‌هایی که روزگاری به تالاب میقان جاری بودند، اکنون با آب‌بندها و سدهای متعدد مسدود شده‌اند بلکه توسعه کشاورزی به ارمغان آورند، اما درعوض شاهدیم که توسعه کشاورزی نه به بندهای خاکی، بلکه به چاه‌های فراوانی وابسته شده که شیره سفره‌های آب زیرزمینی این سرزمین را می‌مکند. فرونشست نشانه این روند ناپایدار است که البته عوارضی هم برای زیرساخت‌های ریلی، جاده‌ای، فرودگاهی و... دارد. در این گزارش با کسب نظر از دو کارشناس قرار است به بررسی ابعاد فرونشست در شهرستان اراک بپردازیم.

|پیام ما| کمتر از یک ماه به بیست‌ونهمین اجلاس متعهدین کنوانسیون تغییراقلیم (کاپ ۲۹) در کشور جمهوری آذربایجان باقی مانده. اجلاسی که قرار است در آن تصمیم‌هایی مهم دربارهٔ آیندهٔ سوخت‌های فسیلی و اعتبارات مالی مربوط به کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و جبران اثرات ناشی از تغییراقلیم گرفته شود. یکی از مطالبات مهم فعالان اقتصادی و محیط‌زیست در آن روزها، حضور مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری، در این اجلاس و شرکت فعالانهٔ ایران در نشست‌های مربوط به اعتبارات اقتصادی آن است. چندروز قبل نیز در نشستی که اتاق بازرگانی ایران ترتیب داده بود، موضوع با حضور محمدجواد ظریف، وزیر اسبق امور خارجه ایران بررس شد. روز گذشته نیز مرکز صلح و محیط‌زیست به‌همراه بنیاد امید ایرانیان در یک همکاری با اتاق بازرگانی ایران، نشستی را با موضوع تبعات نپیوستن ایران به توافق اقلیمی پاریس برگزار کردند. نشستی که اگرچه تمامی سخنرانان بر لزوم پیوستن هرچه سریع‌تر ایران به این توافقنامه تأکید داشتند، اما هنوز نه‌فقط حضور پزشکیان در کاپ ۲۹ در هاله‌ای از ابهام است که پروندهٔ پیوستن ایران به توافق پاریس نیز هنوز در شورای نگهبان بلاتکلیف مانده تا ایران درکنار یمن و لیبی یکی از سه کشوری باشد که هنوز به این توافقنامه نپیوسته است.

برندگان پانزدهمین دوره «Equator Prize» یا «جایزه استوا» برنامه عمران ملل متحد (UNDP) مشخص شدند. در این فهرست ۱۱ تشکل برگزیده حضور دارند که یکی از آنها انجمنی محیط‌زیستی در استان فارس و شهرستان کازرون است؛ «میراث پریشان».

درست دو هفته بعد از طوفانی موسوم به هلن که جان ۲۳۰ نفر را در جنوب ایالات متحده و مکزیک گرفت، طوفان میلتون به‌عنوان یکی از خسارت‌بارترین درجات طوفان ایالت فلوریدا را در نوردید و جان ۱۲ نفر را گرفت، اما به‌نظر می‌رسد خسارت اقتصادی زیادی به‌جای گذاشت. در زمان تنظیم این گزارش و براساس اعلام نیویورک تایمز بیش از دو میلیون و ۶۰۰ هزار نفر به برق دسترسی ندارند. همچنین، خبرگزاری‌های دیگر گزارش کرده‌اند که ساکنان فلوریدا ناچار از دور انداختن بسیاری قایق‌ها و ابزارهای شغلی‌شان هستند و این فقط بخشی از خسارت‌هاست. همزمان سازمان هواشناسی در ایالات متحد امریکا گزارش کرده است شدت طوفان‌ها، با تغییراقلیم و در آمریکا رو به افزایش است و اثر تغییراقلیم بر این کشور به گونه‌ای‌ است که نیازمند اقدام همگانی برای کاهش گاز گلخانه‌ای و مدیریت پیامد‌های تغییراقلیم است.

گزارش سال ۲۰۲۴ «سیارهٔ زنده» (Living Planet Report) روز پنجشنبه منتشر شد. این گزارش هر دو سال یکبار توسط «صندوق جهانی حیات‌وحش» (WWF) و با همکاری باغ‌وحش لندن (ZSL) منتشر می‌شود و در آن شاخص‌های وضعیت طبیعت در جهان مورد بررسی قرار می‌گیرد. صندوق جهانی حیات‌وحش در گزارش امسال خود اعلام کرده که اگرچه اقدامات امیدوارکننده‌ای برای حفاظت از گونه‌های زنده و زیستگاه‌های طبیعی در جهان به چشم می‌خورد، اما کماکان فعالیت‌های انسانی، در حال هدایت طبیعت به‌سوی «حذف فاجعه‌بار گونه‌ها» است. هشداری که می‌گوید طی سال‌های ۱۹۷۰ تا ۲۰۲۰ میلادی، حدود سه‌چهارم جمعیت مهره‌داران وحشی از روی کرهٔ زمین حذف شده‌اند و حذف این گونه‌ها، به‌معنای از دست رفتن اکوسیستم‌های طبیعی و به‌خطر افتادن بقای انسان روی کرهٔ زمین است.

شنبه، ۱۴ مهر ۱۴۰۳، زمین‌لرزه با بزرگای ۴.۶ در ساعت ۲۲:۴۶ در جنوب لاسجرد سمنان رخ داد و در فاصله ۱۵۰ کیلومتری کانون در شرق تهران بعضی ساختمان‌ها را به لرزه درآورد. بعضی از مردم که به‌ویژه در طبقات فوقانی ساکنند، لرزش‌ها را در نقاط مختلف تهران حس کردند. این زلزله روی گسل گرمسار رخ داد. منطقه مزبور با وجود گنبدهای نمکی تغییرشکل‌های تدریجی در پوسته را با زلزله‌های کوچک و متوسط ولی متعدد نشان می‌دهد.

اثرات تغییراقلیم حوزه‌های مختلفی را تحت‌الشعاع قرار داده است و در بخش آب، این تأثیرگذاری به‌صورت ناهنجاری در جو یا نزولات جوی خود را نشان می‌دهد. سال گذشته، بعد از بارندگی‌های خوب بهار همواره سخن از سال نرمال در میان بود، درحالی‌که در منابع آب این‌طور نبود و تأمین آب با سختی و مشقت همراه بود؛ چراکه شاخص‌های منابع آب به‌جز میزان بارندگی‌ها، مطلوب نبود. سخنگوی صنعت آب کشور در نخستین نشست خبری خود با شروع سال آبی جدید با شرح وضعیتی که گفته شد، اعلام کرد سال آبی ۱۴۰۲ ـ ۱۴۰۳ که شهریورماه خاتمه پیدا کرد، به‌عنوان یکی از سال‌های نرمال طبق آمار وزارت نیرو با دو درصد رشد نسبت به متوسط نیم‌قرن اخیر پایان یافت. در کشور با طیف وسیعی از تغییرات روبه‌رو بودیم، به‌طوری‌که بخشی از کشور با افت ۲۰ درصدی بارندگی و در برخی نقاط دیگر بالای ۵۰ درصد رشد بارندگی را شاهد بودیم: «در مجموع شش استان جزو استان‌های زیرنرمال هستند که شامل استان‌های تهران، بوشهر، قزوین، چهارمحال‌وبختیاری، فارس و سمنان است. در همین شرایط، استان‌هایی هم بودند که شرایط نرمال داشتند، اما وضعیت منابع آبی آنها شرایط مطلوبی پیدا نکرد. به‌طور مثال استان هرمزگان که به‌جهت تحلیل‌های بارش، در وضعیت نرمالی به‌سر برد، ولی سد «استقلال» ورودی خوبی را تجربه نکرد؛ به همین دلیل باید بین سال نرمال بارشی و شرایط منابع آبی نرمال در کشور تفاوت قائل شد.»

|پیام ما| موافقتنامهٔ پاریس در سال‌های اخیر با موافقان و مخالفان فراوانی در فضای کارشناسی و اصحاب رسانه داشته است. از نگاه موافقان، این معاهده مزیت‌ها و فواید محیط‌‌زیستی متعددی برای کشور به‌همراه دارد. اما در طرف مقابل، منتقدان پیوستن و اجرای موافقتنامه را مانعی تلقی می‌کنند که می‌تواند توسعهٔ کشور را (به‌دلیل وابستگی به سوخت‌های فسیلی) مختل کند. ازاین‌رو، کمیسیون استاندارد، محیط‌‌زیست، توسعهٔ پایدار و آب اتاق ایران در گزارشی دیدگاه‌های موافق و مخالف پیوستن به معاهدهٔ پاریس را بررسی و تحلیل و روز گذشته این گزارش را منتشر کرده است.