بار تمام ضعف‌های زیرساختی همچون سال گذشته بر دوش صنایع افتاد. بی‌برقی با افت تقاضا در زنجیرۀ ارزش همراه شده، رکود را عمق بخشیده و صادرات را محدود کرده است. مثل یک دومینو، دشواری‌های صادراتی به کاهش ارزآوری و دوبارۀ افت تولید منتهی شده و در نهایت روند ورود مادۀ اولیه و سایر ملزومات تولید را دچار مشکل کرده است. شاخص مدیران خرید در سه‌ماهۀ گذشته، افت شدیدی را تجربه کرده و به مقادیری رسیده که حتی در اوج تحریم‌ها نیز سابقه نداشته است. تیر امسال نه فقط صنایع سیمان و فولاد، بلکه تولیدکنندگان بخش صنایع پوشاک و چرم، صنایع فلزی، صنایع کانی‌های غیرفلزی، نساجی و صنایع غذایی، با زیان هنگفت اقتصادی مواجه شده‌اند؛ هنوز برآورد دقیقی از عدم‌النفع‌های صنایع در دسترس نیست. نایب‌رئیس کمیسیون صنایع ایران معتقد است، برای حل این مشکل، یکی از راهکارها فاصله‌گرفتن از قیمت‌گذاری دستوری است.

|پیام ما| با وجود پیامدهای گستردۀ تغییر اقلیم بر بخش‌های مختلف کشور نظیر انرژی، امنیت غذایی و مهاجرت طی سال‌های اخیر و آتی و ضرورت اقدام ملی در این حوزه‌، تغییر اقلیم در کشور عمدتاً از زاویۀ محیط‌زیستی موردتوجه قرار گرفته است؛ درحالی‌که این تغییرات در سال‌های اخیر به‌عنوان یکی از روندهای دگرگون‌کنندۀ اقتصاد و تجارت جهانی، موردتوجه نهادهای بین‌المللی و طیف فزاینده‌ای از کشورها قرار گرفته است. بررسی تجربیات جهانی نشان می‌دهد که سازگاری با تغییر اقلیم، در حال تبدیل‌شدن به بخش معمول و ضروری در همۀ سطوح برنامه‌ریزی است؛ درحالی‌که بر اساس گزارش برنامۀ محیط‌زیست ملل متحد در سال ۲۰۲۲، ایران ازجمله معدود کشورهایی است که در سطوح راهبردی‌، سیاستی و برنامه‌ریزی، اقدام چندانی برای سازگاری با تغییر اقلیم انجام نداده است.

نزدیک‌ترین تصویر به زندگی، دورنمایی از شهرهای تاریخی ایران در غروبی با رنگ‌های گرم و صمیمی است؛ تصویری از خانه‌های دست‌به‌دست‌هم‌داده که در گذشته، تنها سقفی بی‌جان بر بلندای جریان زیستن نبود، بلکه تندیسی از جنس طبیعت بود که روح عواطف انسانی در آن دمیده شده باشد؛ تبلوری از دنیای درونی انسان. هماهنگی خانه‌ها با مواهب طبیعت و نیازهای انسان، ضرب‌آهنگ زندگی را در رگ‌های زندۀ شهر جاری می‌کرد و ازاین‌رو، نزدیک‌ترین تصویر به انسان، دورنمایی از شهرهای تاریخی ایران در غروبی با رنگ‌های گرم و صمیمی است. عقل و خردورزی موجود در معماری سنتی ایران، نشریۀ آمریکایی «تایم» را بر آن داشت که سال گذشته در یکی از گزارش‌های خود، بنویسد: «ایالات متحده برای مقابله با گرما باید در شهرهای خود از تکنیک‌های خاورمیانه و ایران استفاده کند، زیرا این راهکار از هر لحاظ به‌صرفه‌تر است.» دلیل این توصیۀ نشریۀ تایم، سازگاری و هماهنگی معماری سنتی ایران با اقلیم و آب‌وهوا، برای برطرف‌کردن معضلات آب‌وهوایی هر منطقه و بیشترین بهره‌وری از مواهب طبیعت است. برای مثال، خانه‌های سنتی ایران به‌نحوی ساخته می‌شد که گرمای هوای مناطق کویری، سرمای مناطق کوهستانی یا شرجی کرانه‌های خلیج‌فارس، کمترین آزار را برای ساکنان در پی داشته باشد. این گزارش حسرت‌برانگیز، ما را بر آن می‌دارد که از خود بپرسیم چگونه از این میزان خرد و اندیشه فاصله گرفتیم و چه مسیری معماری ما را به امروز رساند که خانه‌ها، نه روح و احساسی در جریان دارند و نه احترامی برای ساکنان خود قائل هستند؟ چگونه ممکن است با گذر زمان و پیشرفت علم و فناوری، در رویکرد معماری پسرفت داشته باشیم و فلسفۀ معماری را فدای اقتصاد و درآمد بیشتر کنیم؟ ازاین‌رو روزنامۀ «پیام ما»، در گفت‌وگو با «علی عطریان» معمار و مدرس دانشگاه، به بررسی اهمیت معماری اقلیمی و سازگاری و هماهنگی معماری سنتی ایران با اقلیم و آب‌وهوا پرداخته است که مشروح این گفت‌وگو را در ذیل از نظر می‌گذرانید.

«دولت دیگر توان گازمفت‌دادن به نیروگاه‌های گازی را ندارد.» این پیامی است که هم از سمت جامعه‌شناسان توسعه و هم اعضای انجمن انرژی تجدیدپذیر و سندیکای برق مخابره می‌شود. سال گذشته، دولت قدر ۳۰ درصد از بودجۀ منابع عمومیِ حدود ۲۰۰۰ هزار میلیارد تومانی خود را، کسری آورد. این رقم بسیار نزدیک به رقم ۱۹۰۴ هزار میلیارد تومان یارانۀ برق است. ادامۀ این روند، چه از دید «علیرضا اسدی» معاون پژوهشی سندیکای برق و چه از دید اعضای انجمن انرژی‌های تجدیدپذیر کشور، سیاهی و تباهی است. باتوجه‌به کاهش دبی خروجی گازهای پارس جنوبی و کاهش نیاز به حفاری بیشتر، قرار است قیمت تمام‌شدۀ گاز به‌جای ۵ سنت، ۱۲ سنت برای دولت آب بخورد و دولت دیگر توان تأمین این بودجه را ندارد. این‌بار در قوانین کشور نه برای صنایع پرمصرف، بلکه برای کشاورزی هم قوانین وضع شده که از دید «محمدامین زنگنه» دبیر انجمن انرژی‌های تجدیدپذیر کشور، به این معناست که هرکسی که در این کشور برق پایدار می‌خواهد، بایستی نیروگاه احداث کند.

سومین دورۀ جشنوارۀ جایزۀ ملی وجدان محیط‌زیست در کسب‌وکار، با مشارکت معاونت گردشگری وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی و حمایت دستگاه‌های فرابخشی حوزۀ محیط‌زیست و انتخاب برترین‌های محیط‌زیست، یکشنبه هشتم مهرماه ۱۴۰۳ برگزار خواهد شد. دبیر کمیتۀ ملی طبیعت‌گردی کشور در گفت و گو با «پیام ما» با اشاره به محوریت گردشگری سبز در این دوره از نشان ملی وجدان محیط‌زیست از سهم ۹درصدی صنعت گردشگری در گرمایش جهانی، گفت.

ناترازی برق در شروع دولت رئیسی، ۱۲ هزار مگاوات بود و اکنون در بهترین حالت، ۱۶ هزار مگاوات. پیامک‌های وقت‌وبی‌وقت کمپین «باانرژی» راهی از پیش نبرده و مدیرعامل توانیر، چند روز پیش اعلام کرد که امسال از مرز ۸۰ هزار مگاوات هم عبور می‌کنیم تا به ۲۰ هزار مگاوات ناترازی برسیم. رئیس هیئت‌مدیرۀ اتحادیۀ شرکت‌های تولیدکنندۀ برق، با قاطعیت عدم‌النفع ۱۵۰ هزار میلیارد تومانی امسال را تا پایان پیک تابستان به‌دلیل خاموشی‌ها تأیید کرده است. پیش‌بینی‌ شده با ادامۀ رویه (سالی ۳ تا ۸ درصد رشد مصرف) طی ۱۰ سال آینده، ناترازی برق به ۳۷ هزار مگاوات و به میزان یک‌سوم برق مصرفی کشور برسد. «پیام ما» در این گزارش برای کسب راهکاریی برای برون‌رفت دولت پزشکیان از این ناترازی شدید برق، به سراغ کارشناسان انرژی رفته است.

زمانی که پس از چند سال کشمکش، صندوق ملی محیط‌زیست در دولت «حسن روحانی» کار خود را آغاز کرد، قرار بود سرمایهٔ آن صرف راه‌اندازی بسیاری از طرح‌ها و پروژه‌های محیط‌زیستی کشور خصوصاً در بخش خصوصی شود. در چند سال گذشته، این صندوق که سرمایه‌ای یک‌هزار میلیارد تومانی در یکی از بانک‌های کشور دارد، توانسته بود تسهیلاتی برای برخی طرح‌ها و پروژه‌ها فراهم کند. اما در اواخر اردیبهشت، خبر برکناری مدیرعامل این صندوق و انتصاب فردی دیگر که پیش از این هیچ نشانی از او در موضوع محیط‌زیست نبود، در بحبوحهٔ اخبار انتخابات زودهنگام ریاست‌جمهوری گم شد. اما در همین ماه‌ها، خبری از اعطای تسهیلات به طرح‌ها و پروژه‌ها به‌ چشم نمی‌خورد. طرحی برای انتقال سرمایهٔ صندوق به بانکی دیگری در دست پیگیری است و مدیر عامل جدید، انتصاباتی که چارچوب قوانین و مقررات نیستند را انجام داده است؛ تغییراتی که به‌ نظر می‌رسد در دقیقهٔ ۹۰ دولت نیمه‌تمام سیزدهم، باعجله درحال انجامند.

حتماً شما هم وقتی به اینستاگرام سر می‌زنید، با انبوه دایرکت‌هایی پر از «میم»‌های مختلف مواجه می‌شوید که دوستانتان برایتان ارسال کرده‌اند؛ تصاویری طنز که در فضای مجازی با نوشته‌هایی برای توصیف یک رفتار، تصویر و موقعیت، به‌سرعت دست‌به‌دست می‌شوند. اما آیا تابه‌حال فکر کرده‌اید که انتشار بعضی از این میم‌ها، می‌تواند به محیط‌‌زیست آسیب برساند؟

وقتی از «صدیقه ترابی» دعوت کردم تا به عنوان یکی از نامزدهای وزارت نیرو به «پیام ما» بیاید تا گفت‌وگو کنیم، با تردید پذیرفت. ترابی یکی از نامزدهای نهایی کمیته نیرو برای معرفی به رییس جمهوری بود اما با این‌حال به نظر می رسید که تحت تاثیر فضایی که حول این وزارتخانه شکل گرفته بود چندان امیدوار نبود که از موانع پیش روی زنان عبور کند. تردید او ناشی از فضایی بود که در دو سه هفته اخیر برای این وزارتخانه شکل گرفته است. تکرار این جمله که «اداره وزارت نیرو دشوار است و خیلی مردانه است. باید مردی توانمند وزیر شود که بتواند ناترازی آب و برق را رفع کند.» ادعایی که روشن نیست چگونه مطرح و ترویج شده است. او از سال ۷۹ در بدنه وزارت نیرو در سمت‌های مختلفی خدمت کرده و در دوره وزارت رضا اردکانیان، مدیرکل دفتر آب و آبفای این وزارتخانه بود. او در دوره مسئولیتش حتی از زبان منتقدانش به عنوان مدیری منضبط و باسواد شناخته می‌شود. او که دانش آموختهٔ دکتری عمران آب دانشگاه صنعتی امیرکبیر است در سال‌های گذشته برای اصلاح الگوی مدیریت منابع آب در ایران تلاش فراوانی کرده است. او اکنون به این نتیجه رسیده که اصلاح ناترازی در آب و برق نیازمند اتخاذ رویکردی کلان در حوزه توسعه در سطح کلان است و با بخشی‌نگری نمی‌توان کاری از پیش برد.

المپیک ۲۰۲۴ پاریس به‌عنوان سبزترین دورهٔ بازی‌های المپیک به‌ ثبت رسیده و آن را اولین بازی‌های ورزشی سازگار با توافقنامهٔ اقلیمی پاریس نامیده‌اند. صحبت از «بازی‌های سبز» به سال ۲۰۲۱ برمی‌گردد. در آن زمان، کمیتهٔ سازماندهی بازی‌های المپیک (OCOG) به‌دنبال هدف بلندپروازانهٔ کاهش گازهای گلخانه‌ای منتشرشده در جریان بازی‌های المپیک و همچنین تلاش برای ترسیب گازهای گلخانه‌ای جو بود که از این طریق رویای «المپیک کربن-خنثی» یا همان «صفر خالص کربن» را دنبال کند. اما کمی بعد و بدون سروصدا، اشاره به صفر خالص کربن در بازی‌های المپیک حذف شد و دیگر صحبتی از آن به‌ میان نیامد.

جهان امروز جهان فناوری است و این شعار نیست. آب یکی از مهم‌ترین چالش‌های کشور که زندگی بیش از هشتاد میلیون شهروند ایرانی با آن گره خورده است، اما چندان با تکنولوژی آشنا نشده است. گواه این موضوع استفاده از روش‌های قدیمی ذخیرۀ آب، بی‌توجهی به بازچرخانی، اجرای سنتی طرح‌های آبخیزداری و آبخوان‌داری، ضعف در کشاورزی سنتی، کارآمد نکردن آن و بسیاری مانند آن است. این مسئله نه فقط در مورد آب، بلکه در سایر بخش‌های انرژی کشور نیز قابل ردگیری است؛ چه اینکه برق کشور نیز از همین چالش رنج می‌برد و به‌رغم تبلیغات گستردۀ دولتی، هیچ راه‌حل عملی‌ای برای کاهش ناترازی برق در کشور به اجرا نرسیده است. این‌بار کارشناسان از ضرورت به‌روزرسانی دانش آب و انرژی و «فناور» کردن مدیریت این بخش می‌گویند.

در دنیای امروز که با چالش‌های جدی محیط‌زیستی مواجه هستیم، آموزش محیط‌زیست به‌عنوان یکی از ابزارهای کلیدی برای مقابله با این مسائل اهمیت بسیاری پیدا کرده است. تغییر اقلیمی، کاهش منابع طبیعی، آلودگی هوا و آب و از بین رفتن تنوع‌زیستی تنها بخشی از مشکلاتی هستند که نیازمند توجه و اقدام فوری هستند. آموزش‌های محیط‌زیستی نه‌تنها به دانش‌آموزان کمک می‌کنند تا آگاهی بیشتری دربارۀ مسائل محیط‍‌زیستی کسب کنند، بلکه آن‌ها را به انجام اقدامات عملی و مؤثر در حفاظت از محیط‌زیست ترغیب می‌کنند. ضرورت برخورد با بحران‌های اکولوژیکی نیازمند رویکردهای آموزشی نوآورانه است. آموزش محیطی نقش کلیدی در شکل‌دهی به نگرش‌ها و رفتارهایی دارد که پایداری و حفظ محیط‌زیست را تأیید می‌کند. این نوع آموزش‌ها می‌توانند به کودکان و نوجوانان کمک کنند تا اهمیت حفاظت از منابع طبیعی و زندگی پایدار را درک کنند و مهارت‌ها و دانش لازم برای مواجهه با چالش‌های محیط‌زیستی را کسب کنند.