سیستم آموزشی کشور در طول یکسال گذشته، با طوفانی از چالش‌ها دست و پنجه نرم کرده. مواجه با دو جنگ، آلودگی هوا و ناترازی‌ها، سایه‌ای سنگین بر سال تحصیلی انداخته و کلاس‌های درس را به فضای مجازی کشانده است. از سوی دیگر، رویکرد سنتی آموزش که بر حفظیات و رقابت نمره تاکید دارد، فرصت شکوفایی تفکر انتقادی، پرسشگری و خلاقیت را از دانش‌آموزان سلب کرده است. پرونده آموزش روزنامه «پیام ما» در روز جهانی خلاقیت و نوآوری به این چالش‌ها پرداخته است.

بعد از آنکه یک مرد و زن، با عنوان تحلیلگر سیاسی به مدرسه‌ای در تهران رفتند و تصاویری خشن از اعتراضات دی‌ماه را به بچه‌های پایه دهم نشان دادند، یکی از بچه‌ها غش کرد و بچه‌های دیگر حال روحی بدی را تجربه کردند. این روایتی شنیده شده از اتفاقی است که می‌گویند در مدارس برخی از شهرها رخ داده. همه آنها اما می‌خواهند نامشان در گزارش نیایند، نام شهر و مدرسه‌شان عنوان نشود و مهم‌تر از همه اینها، فضای مدرسه بار دیگر مدرسه شود؛ بدون حضور عوامل خارجی، تصویربرداری از بچه‌ها، تهییج آنها و نشان‌دادن فیلم‌های خشن از اعتراضات. هرچند پیگیری‌ ما از سخنگوی آموزش‌وپرورش دراین‌باره بی‌نتیجه بود، اما روابط‌عمومی این وزارتخانه گفت «سخنگو پیش‌ازاین درباره بازداشت دانش‌آموزان و فضای امنیتی صحبت و آن را تکذیب کرده است، از همان استفاده کنید.» پیگیری‌های «پیام ما» در این زمینه همچنان ادامه دارد و از مسئولان مربوطه می‌خواهیم که در این زمینه پاسخ‌گوی نگرانی‌های خانواده‌ها باشند.

تعداد دانش‌آموزان بازداشتی همچنان یکی از ابهامات اصلی پرونده حوادث دی‌ماه است. «علیرضا کاظمی»، وزیر آموزش‌وپرورش، از آزادی همه دانش‌آموزان بازداشتی خبر داد، اما «محمد حبیبی»، سخنگوی شورای تشکل‌های صنفی فرهنگیان، این گفته‌ها را رد کرد و از تداوم بازداشت تعدادی از دانش‌آموزان گفت.

پای نامه‌شان امضا زده‌اند: «با احترام دانش‌آموزان دهم و یازدهم و دوازدهم دبیرستان غیرقانونی ثقلین». مدرسه‌شان در چهارمین ماه سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ پلمب شده است. دانش‌آموزان علاوه‌بر مبالغ هنگفت شهریه، حتی موفق نشده‌اند پرونده تحصیلی خود را پس بگیرند و بدون کد دانش‌آموزی به مدرسه‌ای قانونی و البته دورتر فرستاده شده‌اند. ۱۲ معلم هم بدون کار و حقوق، بلا‌تکلیف مانده‌اند. معلم‌ها و دانش‌آموزان، همگی از مدیر این دبیرستان غیردولتی در تهرانپارس شاکی‌اند.

کمبود منابع آبی مختص به ایران نیست و بسیاری از کشورهای جهان با آن درگیرند. یکی از راه‌های برنامه‌ریزی برای این بحران آموزش به کودکان و نوجوانان است. در سال‌های اخیر آموزش‌وپرورش کشورمان تصمیم گرفت درس عمومی‌ای را در پایه یازدهم به محیط‌زیست اختصاص دهد. این کتاب محورهایی چون آب، خاک، هوا، انرژی، زباله، تنوع‌زیستی و محیط‌زیست را مورد بررسی قرار می‌دهد. در این نوشته با استقبال از چنین رویکردی به نقد محتوایی محور آب می‌پردازیم. همچنین، این رویکرد را با پروژه «سواد آب بیابان» در ایالت آریزونا در آمریکا مقایسه می‌کنیم.

افت نمرات دانش‌آموزان در سال تحصیلی اخیر، با آنکه به وضعیت هشدار رسیده، اما بی‌توجهی وزارت آموزش‌وپرورش برای بررسی و حل این بحران، در نوع خود عجیب و قابل تأمل است. چندی پیش بود که آماری تکان‌دهنده از میانگین نمرات آزمون نهایی دانش‌آموزان در روزنامۀ «فرهیختگان» منتشر شد که نشان می‌داد میانگین معدل دانش‌آموزان، بین ۸ تا ۱۰ است و تعداد خیلی زیادی از دانش‌آموزان، معدل‌های زیر ۱۰ داشتند. چند ماه پیش هم وزارت آموزش‌وپرورش براساس آماری که داده است، میانگین کشوری نمرات دانش‌آموزان در امتحانات نهایی خرداد ۱۴۰۲ در رشتۀ تجربی ۲۳.۱۱، رشتۀ ریاضی ۷۹.۱۰، رشتۀ انسانی ۷۵.۸ و رشتۀ معارف ۵۶.۱۰ بوده است. براساس گزارش روزنامۀ فرهیختگان، میانگین معدل نمرات دانش‌آموزان در سال ۱۴۰۲ نسبت به چهار سال پیش از آن، در تمامی رشته‌ها با افت حدود ۲نمره‌ای در امتحانات نهایی روبه‌رو بوده است. به‌این‌صورت که میانگین معدل امتحانات نهایی خرداد ۱۴۰۲ در استان‌های هرمزگان، کهگیلویه‌وبویراحمد، خوزستان و آذربایجان غربی، ۸ تا ۹ بود. همچنین خراسان شمالی، گلستان، اردبیل، ایلام، کردستان، لرستان، کرمانشاه، فارس، کرمان، گیلان، بوشهر و چهارمحال‌وبختیاری نیز، استان‌هایی هستند که میانگین ۹ تا ۱۰ را ثبت کردند. یعنی معدل دانش‌آموزان این استان‌های نیز کم و هشدارآمیز است. با این حساب، مجموعاً در ۱۷ استان، میانگین معدل امتحانات نهایی خرداد، ۸ تا ۱۰ بوده که در وضعیت قرمز هستند.