نقص تصفیه‌خانه شهرک صنعتی شماره ۲ اردبیل و توسعه‌نیافتگی تصفیه‌خانه فاضلاب اردبیل، کشتارگاه صنعتی اردبیل و مهمتر از همه کم‌توجهی مسئولان شهرک صنعتی به هشدارهای اداره‌کل محیط‌زیست اردبیل، حیات رودخانه قره‌سو را بیش از هر زمان مورد تهدید قرار داده و نفس‌های آن را به شماره انداخته است. رودخانه قره‌سو دچار آلودگی بالا شده و آخرین هشدار مربوط به آن را پنج روز پیش مدیرکل حفاظت محیط‌زیست اردبیل صادر کرده است. با وجود تلاش‌های این دستگاه و تشکل‌های مردمی فعال در بخش محیط‌‌زیست شهرستان نمین، اما کارخانه‌دار و متولیان کارخانه تاکنون زیر بار رفع چالش‌های این شهرک صنعتی نکرده‌اند. با وجود کتمان برخی از نهادهای متولی اما مصاحبه‌های رسمی و مکاتبات سازمان بازرسی و اداره حفاظت محیط‌زیست در اردبیل گویای آلودگی بالا در این رودخانه‌ است که حتی امنیت غذایی منطقه را نیز به خطر انداخته است.

مصاحبه روزنامه «پیام ما» با عباس عراقچی، در خصوص دیپلماسی آب

باوجود اجرای طرح مقابله با بیابان، شن‌های روانِ تثبیت‌نشده در خراسان‌شمالی علاوه‌بر طوفان‌های گردوغبار مشکل جدیدی در تأسیسات آبرسانی به‌وجود آورده و این‌بار «سد دوستی»، مهمترین منبع آبرسان به شهر مشهد و بخش‌های قابل‌توجهی از خراسان‌رضوی را تحت‌تأثیر قرار داده است. روز گذشته شرکت آب منطقه‌ای خراسان‌رضوی اعلام کرده است با طوفان‌های شن مکرر در شهرستان سرخس بخش‌هایی از شبکه آبیاری در زیر ماسه‌ها دفن می‌شود. ماسه‌ها بر آبراهه‌های رودخانه‌ها، کانال‌ها، انهار و بر روی شبکه هیدروگرافی منطقه نیز آثار منفی کاملاً مشهودی باقی گذاشته‌اند. همچنین، مسدود شدن شبکه پایاب «دوستی»، ایجاد انحراف در مسیر آب‌های جاری و درنهایت فرسایش کناره رودخانه‌ها از دیگر چالش‌هایی است که ماسه‌های روان سرخس ایجاد کرده است.

از روزگاری که «هنری بکرل» از سیاه شدن فیلم در برابر سنگ معدن اورانیوم به خاصیت رادیواکتیویته اورانیوم پی برد و «مادام کوری» خاصیت رادیواکتیویته رادیوم را کشف کرد و بعدها دانشمندان اتم اورانیوم ۲۳۵ را شکافته و از انرژی آن استفاده کردند، سال‌ها می‌گذرد. گرچه خواص مثبت این اکتشافات بر جای خود باقی است، اما این روزها تهدید احتمالی اسرائیل برای حمله به سایت‌های هسته‌ای ایران، بار دیگر لزوم قوانین بازدارنده و حافظ محیط‌زیست در حوزه انرژی هسته‌ای را پررنگ می‌کند. حمله موشکی ایران به اسرائیل در تاریخ دهم مهرماه ۱۴۰۳، پاسخی مشروع به حملات و تهدیدات اخیر اسرائیل، علیه منافع ایران و ترور فرماندهان سپاه و رهبر حزب‌الله لبنان، سید حسن نصرالله بود. باوجوداین، از همان دقایق ابتدایی پس از حمله ایران، تهدید برخی مقام‌های ارشد اسرائیل درباره واکنش این رژیم به ایران آغاز شد و یکی از سناریوهای مطرح‌شده برای واکنش اسرائیل، حمله به تأسیسات نفتی و هسته‌ای ایران بود. این سناریو موازی شد با انتشار یک روایت که گرچه از سوی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی تأیید رسمی نشد، اما شواهدی نیز برای رد آن مطرح نشد.

در‌حالی‌که ایران در مناسبات آبی خود در رودخانه‌های فرامرزی به‌ویژه طی چندسال اخیر کامیابی نداشته است و در سه رودخانه «هیرمند»، «فراه‌رود» و «هریرود» مداخله افغانستان حقابه را به حداقل ممکن رسانده، شرق کشور با بحران شدید آب رو‌به‌رو است. یک‌سو سیستان و هامون بی‌آب است و یک‌سو خراسان‌رضوی به مرکزیت مشهد که حتی آب‌های زیرزمینی خود را از دست داده است. «محمدباقر قالیباف»، رئیس مجلس شورای اسلامی پس از مراجعت از سفر تاجیکستان، اعلام کرد برای انتقال آب از تاجیکستان به ترکمنستان و انتقال به سد دوستی مذاکره کرده است و حالا کارشناسان می‌گویند حتی به زبان آوردن این موضوع به صلاح نیست؛ چراکه فشار طالبان را هم بر حقابه هریرود و هم هیرمند و مناسبات در فراه تشدید می‌کند. به‌گفته کارشناسان، گرچه طالبان با تکمیل کانال «قوش‌تپه»، «آمودریا»، سرچشمه‌ای که گویا رئیس مجلس به آن امید بسته را هم خشک می‌کند، اما ماجرا به همین جا ختم نمی‌شود و این‌بار فشار‌های آبی طالبان بر ایران شدت می‌گیرد و او امتیازات دیگری از جمله فروش آب به ایران را به جای تأمین حقابه قانونی آن را مطالبه می‌کند.

ادامه مدیریت آب به‌شیوه کنونی در کنار ناتوانی و ضعف دیپلماسی در تأمین حقابه‌ها از رودهای مرزی،‌ روند کاهشی ذخایر آب ایران، کمبود آب و سیل‌هایی با خسارات جبران‌ناپذیر و... نشان می‌دهد در برخی مناطق از شمال‌شرق تا جنوب‌شرق و مرکز ایران امنیت آبی پایینی داریم.

در روزهای اخیر خبری از طرف رئیس قوه مقننه ایران منتشر شد مبنی‌بر اینکه با مقامات ارشد دولت تاجیکستان مذاکراتی انجام شده تا اینکه بخشی از آب این کشور به ترکمنستان انتقال یافته است تا درنهایت از طریق سد دوستی فرصت برداشت حقابه بیشتری برای شرق کشور و استان خراسان‌رضوی فراهم شود. در مورد انتشار این خبر نکاتی مطرح است که لازم است بدان اشاره شود.

کابوس شور سد «چم‌شیر» به حقیقت پیوست. دومین بمب نمکی در خوزستان، معروف به «گتوند دوم» که این بار شرق استان را هدف گرفته است. اوایل امسال بود که کارشناسان مستقل خبر دادند هشدارهایشان درباره اثرات سد چم‌شیر درست بوده و شوری رودخانه زهره افزایش چشمگیری داشته. حالا اداره کل حفاظت محیط‌زیست خوزستان هم زنگ خطر را به صدا درآورده است. «داوود میرشکار»، مدیرکل حفاظت محیط‌زیست خوزستان، از افزایش شوری رودخانه زهره اظهار نگرانی کرده است: «باتوجه‌به نگرانی‌هایی که درباره شورشدن رودخانه زهره به دلیل آبگیری سد چم‌شیر وجود دارد، دستور ویژه‌ای برای بررسی اثرات این سد در خوزستان صادر شده است.» میرشکار به پیام ما می‌گوید: «بر همین اساس، شورای حفاظت کیفی رودخانه‌های خوزستان در هفته گذشته مصوب کرد ظرف یک ماه آینده اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست خوزستان، سازمان جهاد کشاورزی خوزستان و سازمان آب و برق خوزستان گزارشی تهیه کنند و گزارش جامعی از وضعیت زیست‌محیطی و اثرات سد چم‌شیر بر رودخانه زهره و اراضی پایین‌دست سد با محوریت استانداری خوزستان به‌عنوان گزارش شورای حفاظت کیفی رودخانه‌های استان خوزستان به مقامات ملی و دستگاه‌های نظارتی ارائه شود.»

سیمان یکی از عمده کالاهای صادراتی به افغانستان از پایانه‌های مرزی میلک، ماهیرود و دوغارون بوده و است که غالباً در زمینه سدسازی‌های افغانستان مصرف می‌شود، علی‌رغم احداث سدها و سازه‌های آبی متعدد بر رودهای مشترک فرامرزی میان افغانستان و ایران (هیرمند، فراه، خاشرود و هریرود)، اما صادرات سیمان به افغانستان کماکان ادامه دارد.

اثرات تغییراقلیم حوزه‌های مختلفی را تحت‌الشعاع قرار داده است و در بخش آب، این تأثیرگذاری به‌صورت ناهنجاری در جو یا نزولات جوی خود را نشان می‌دهد. سال گذشته، بعد از بارندگی‌های خوب بهار همواره سخن از سال نرمال در میان بود، درحالی‌که در منابع آب این‌طور نبود و تأمین آب با سختی و مشقت همراه بود؛ چراکه شاخص‌های منابع آب به‌جز میزان بارندگی‌ها، مطلوب نبود. سخنگوی صنعت آب کشور در نخستین نشست خبری خود با شروع سال آبی جدید با شرح وضعیتی که گفته شد، اعلام کرد سال آبی ۱۴۰۲ ـ ۱۴۰۳ که شهریورماه خاتمه پیدا کرد، به‌عنوان یکی از سال‌های نرمال طبق آمار وزارت نیرو با دو درصد رشد نسبت به متوسط نیم‌قرن اخیر پایان یافت. در کشور با طیف وسیعی از تغییرات روبه‌رو بودیم، به‌طوری‌که بخشی از کشور با افت ۲۰ درصدی بارندگی و در برخی نقاط دیگر بالای ۵۰ درصد رشد بارندگی را شاهد بودیم: «در مجموع شش استان جزو استان‌های زیرنرمال هستند که شامل استان‌های تهران، بوشهر، قزوین، چهارمحال‌وبختیاری، فارس و سمنان است. در همین شرایط، استان‌هایی هم بودند که شرایط نرمال داشتند، اما وضعیت منابع آبی آنها شرایط مطلوبی پیدا نکرد. به‌طور مثال استان هرمزگان که به‌جهت تحلیل‌های بارش، در وضعیت نرمالی به‌سر برد، ولی سد «استقلال» ورودی خوبی را تجربه نکرد؛ به همین دلیل باید بین سال نرمال بارشی و شرایط منابع آبی نرمال در کشور تفاوت قائل شد.»