|پیام ما| بزرگترین رویداد سالانه صنعت انرژی تجدیدپذیر صبح روز پنجشنبه در حالی آغاز به کار کرد که وزیر نیرو علی‌رغم اعلام قبلی در افتتاحیه آن حاضر نشد. چهاردهمین نمایشگاه بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق که میزبان ۱۵۰ شرکت داخلی و ۱۹ شرکت خارجی از کشورهای آسیایی و اروپایی است، اما از همان افتتاحیه با خبرهای خوبی همراه شد؛ از امضای دو تفاهمنامه، چندین قرارداد و موافقتنامه برای توسعه نیروگاه‌ها، قول معاون وزیر نیرو برای ارائه تسهیلات به شرکت‌های فعال در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر تا اعلام آمادگی سازمان ملل برای توسعه این انرژی‌ در ایران.

سد «پاشدان» بر «هریرود» به‌طور کامل آبگیری شده است و حالا آورد آب به سد «دوستی»، سد تأمین‌کننده آب شرب خراسان‌رضوی را تا حدود قابل‌توجهی کاهش داده است. هم‌زمان خبرها حاکی از شروع برنامه‌ریزی برای سد جدیدی بر خاشرود است. همچنین، خبرهای نگران‌کننده‌ای از برنامه‌ریزی برای توسعه سد «قلعه‌افضل» و انحراف دوباره آب حکایت می‌کنند. درحالی‌که شرکت مدیریت منابع آب ایران اقدام‌های طالبان را خلاف عرف بین‌الملل و حسن همسایگی می‌خواند، اما دیپلماسی آب کشور حتی در هیرمند نیز با وجود داشتن معاهده، برای تأمین حقابه موفق نبوده است. کارشناسان می‌گویند اعداد و سازه‌های آبی افغانستان خبرهای خوشی برای ایران نخواهند داشت. در «هیرمند» نوع سازه و در «فراه‌رود» حجم سازه نشان می‌دهد حداقل در نیمه پایینی مرز با افغانستان، روزهای تاریکی را باید برای سیستان متصور باشیم؛ چون امکان انحراف همه آب در هیرمند و نگهداشت همه آب در فراه‌رود را دارد، افغانستان حالا توسعه سازه‌های آبی در «خاشرود» را هم که شروع کرده است.

در پی انتشار مطلبی تحت‌عنوان «کابوس شور چم‌شیر» در تاریخ ۲۳ مهر ۱۴۰۳ در روزنامه پیام‌ما، شرکت آب نیرو پاسخی برای روزنامه فرستاده است که به‌طور کامل منتشر می‌شود.

آیا عذرخواهی کافی است؟ بررسی مسئولیت‌های مدیران و شرکت‌های دولتی در بحران انرژی کشور

قطع برق منازل در زمستان یک شوک بود. یک اتفاق خارج از عرف که ابتدا دولت سعی کرد با شانتاژ خبری «خاموشی منظم» جایگزین «مازوت» افکار عمومی را منحرف کند. ناترازی برق کشور این فصل ۱۴ هزار مگاوات بود، عددی کمتر از ناترازی برق تابستان، اما دولت دیگر قادر به محول‌ کردن این ناترازی به صنعت نبود. دو انتخاب روی میز بود؛ اول، محول‌ کردن خاموشی دوباره به صنعت که به قیمت کسری ملزومات صنعتی با خوابیدن تولید تمام می‌شد و خود آغازگر بحرانی دیگر و دوم، خاموشی بخش خانگی. به نصف رسیدن ذخایر گازوئیل و قاچاق سوخت دستاویز دیگر دولت بود؛ اما سهم این بخش از سبد انرژی شاید ۱۰ درصد باشد. مشکل فراتر از این است، طبق گفته «هاشم اورعی»، استاد دانشگاه صنعتی شریف، دولت پزشکیان برخلاف سایر دولت‌ها که در زمستان با واردات گاز از روسیه و ترکمنستان کسری گاز کشور را پوشش می‌دادند و این بحران را به تعویق می‌انداختند، موفق به اخذ قرارداد نشده است. دولت با کسری بودجه مواجه است و این بین خاموشی‌های گسترده با رشد روزافزون بهای رمزارزها همراه شد. سخنگوی صنعت برق می‌گوید سهم برق رمزارز بین ۱۷۰۰ تا دو هزار مگاوات برق است، یعنی در حد ۴ درصد مصرف؛ اما اخباری که به فضای مجازی کشانده شده، حاکی از سهم بیشتر این امر است.

|پیام‌ما| چند روز پیش بود که رئیس‌جمهوری وضعیت آبی کشور را فاجعه خواند و این موضوع علاوه‌بر آن است که حدود ۱۵ سال است که هشدارهای مربوط به بحران و تنش آب در همه نقاط کشور به‌طور مکرر از سوی کارشناسان اعلام شده است. طی چند سال گذشته اما عیان شدن وضعیت بی‌آبی با جیره‌بندی آب و فرونشست‌های مکرر، چاه‌های خشک‌شده و سدهای خالی، شرایطی را پیش آورد که دولت نیز ناگزیر از هم‌صدایی با هشدارهای ناترازی آب، برنامه‌های کوتاه‌مدت و بلندمدتی را برای مقابله با این بحران تدوین کرد. حالا اما سخنگوی صنعت آب می‌گوید همه بحران را پذیرفته‌اند و وزارت نیرو هم طرح‌ها و برنامه‌های اثرگذاری دارد، اما برای انجام آن پول کمی در اختیار وزارت نیرو قرار دارد: «در بودجه‌های کشور، رقمی متناسب با حل این بحران انعکاسی دیده نمی‌شود. ما از مسئولان سازمان برنامه‌و‌بودجه انتظار داریم در تدوین پیوست‌های بودجه ۱۴۰۴ عنایت ویژه‌ای به بخش آب داشته باشند.» او بی‌توجهی به تعیین بودجه متناسب با شرایط، در کنار غیرواقعی بودن قیمت آب عرض شده در بخش‌های اقتصادی را دو عامل اصلی تشدید ناترازی بخش آب اعلام کرد و گفت: « قیمت‌های تکلیفی آب و فاصله معنادار آن با قیمت تمام‌شده، تبدیل به مشکل اساسی و ناترازی در اقتصاد آب شده و اعتبارات عمومی و بودجه سنواتی نیز به‌شدت دچار محدودیت است. این مسئله موجب شده است سالانه ۲۱۷ هزار میلیارد تومان یارانه پنهان در بخش آب پرداخت شود. هم‌زمان با این اتفاق بدهی بخش آب و آبفا به پیمانکاران، مشاوران و تأمین‌کنندگان به‌دلیل نبود اعتبارات کافی بالغ‌بر ۴۷ هزار میلیارد تومان است.»

در پنج دهه گذشته ما شاهد روند تغییر بارش هستیم، به‌شکلی که نزولات جوی ما به‌شدت کم شده است. هم‌زمان ما دچار روند افزایش دما هستیم. از طرف دیگر، منابع آب تجدیدپذیر ایران به‌دلیل این موارد که ذکر شد، به‌ویژه کاهش نزولات جوی از ۱۳۰ میلیارد مترمکعب در سال ۱۳۷۳ به ۱۰۳ میلیارد در سال ۱۴۰۰ رسیده است که البته در صحت این عدد هم شک و شبهه زیادی وجود دارد و بسیاری از کارشناسان این عدد را عدد واقعی نمی‌دانند. در سال ۱۳۵۲ متوسط دمای ما ۱۶.۶ درجه سانتی‌گراد بوده است، اما در سال ۱۴۰۰ این عدد به ۱۸.۶۵ صدم رسیده است. از نظر بارش هم در همین بازه زمانی ما ۲۳۶ میلی‌متر باران در سال را ثبت کرده بودیم که اکنون این عدد به ۱۷۲ میلی‌متر رسیده است. در مورد مصارف هم اعداد قابل‌توجه است. در مورد مصارف ما از ۸۱ میلیارد مترمکعب در سال ۱۳۷۳ در سال ۱۳۹۹ به حدود ۹۳ میلیارد مترمکعب. اگر همین روند را به‌صورت خطی در نظر بگیریم، داریم ۹۰ درصد از این ۱۰۳ میلیارد مترمکعب آب تجدیدپذیر موجود را استفاده می‌کنیم. این میزان برداشت درحالی‌است که براساس شاخص‌هاس مختلف برداشت بیش از ۴۰ آستانه بسیار پرخطر ارزیابی می‌شود. این‌هم درحالی‌است که ما بیش از دو برابر از این عدد جلوتر هستیم.

مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور دولت جمهوری اسلامی ایران، در زمان مسئولیت نمایندگی مردم تبریز در مجلس شورای اسلامی همواره یکی از اصلی‌ترین نمایندگان در پیگیری احیای دریاچه ارومیه بود. اینک و بعد از گذشت پنج ماه از شروع بکار دولت چهاردهم به‌نظر می‌رسد، انتقال عرفی مسئولیت ریاست کارگروه ملی نجات دریاچه ارومیه از معاون اول دولت سیزدهم به دکتر محمدرضا عارف، باعث افول مجدد و اینک تعطیلی ستاد احیای دریاچه ارومیه شده است.

لایحه‌ای موسوم به «لایحه حفاظت از رودخانه‌ها و کاهش خطرات سیلاب» امسال بعد از گذشت حدود دو سال از وصول در مجلس شورای اسلامی روزهای نخست آذر در کمیسیون کمیسیون کشاورزی، آب، منابع طبیعی و محیط‌زیست مجلس شورای اسلامی بررسی و رد شد. بنابه اعلام رئیس این کمیسیون رد این لایحه به‌دلیل تأکید زیاد بر انتقال مالکیت رودخانه‌ها از مالکیت عمومی به مالکیت وزارت نیرو بوده است؛ دیدگاهی که بسیاری از کارشناسان نیز با آن هم‌نظر هستند. درحالی‌که قوانین مشخصی برای مقابله با سیلاب و همچنین حفاظت از رودخانه‌ها به‌عنوان اسناد بالادستی کشور وجود دارد، اما شرکت مدیریت منابع آب می‌گوید این لایحه با هدف اصلاح و تکمیل همان اسناد موجود به‌ويژه قانون توزیع عادلانه آب تدوین شده است. حال اینکه هیچ از اسناد بالادستی مالکیت دولت یا بخش خصوصی بر رودخانه به‌عنوان ثروت عمومی را به رسمیت نمی‌شناسند و مطابق با اصل ۲۵ قانون اساسی آن را در مالکیت عموم و مدیریت دولت می‌دانند. مرکز پژوهش‌های مجلس نیز پیشتر در مورد ضرورت اصلاح این لایحه گزارشی منتشر کرده بود.

| پیام ما | فولادی‌ها سالی چهار ماه به‌دلیل قطعی انرژی، تولیدشان دچار مشکل می‌شود؛ بیش از دو ماه قطعی گاز و یک‌ماه و نیم قطعی برق. ناترازی برق امسال ۲۰ هزار مگاوات را رد کرد. ایران با یک تصویر آخرالزمانی از بحران انرژی روبه‌روست و کشور از سال ۱۴۰۶ به‌بعد دچار افت تولید گاز می‌شود. صنایع انرژی‌بر نظیر فولاد، سیمان و پتروشیمی به برق پایدار و قابل‌اطمینان نیاز دارند. در میان تمام این صنایع، میدکو به‌عنوان یکی از بزرگترین شرکت‌های صنعتی ایران در حوزه معدن و فلزات، وارد فاز مدیریت بحران‌های انرژی و آب در کشور شده است. این شرکت نیمی از برق مصرفی خود را با احداث نیروگاه‌ها تأمین کرده و در بخش آب نیز به‌سمت ایجاد تصفیه‌خانه و استفاده از پساب فاضلاب رفته است.

|پیام ما| وزارت نیرو هفته گذشته اعلام کرده بود مشکل قطع برق مشترکان خانگی حل شده است، بااین‌حال تا زمان تنظیم گزارش همچنان قطع برق اعمال می‌شود. حالا و در شرایطی که این وزارتخانه امکان تأمین برق حتی برای مشترکان خانگی را ندارد، از «احداث نیروگاه تجدیدپذیر به‌منظور تأمین برق مراکز استخراج رمزدارایی‌ها»‌ صحبت می‌کند: «در این چارچوب نیز تاکنون برای شش ساختگاه به ظرفیت ۲۶.۵ مگاوات پروانه احداث صادر شده که از این ظرفیت، یک نیروگاه ۱۳ مگاواتی خورشیدی احداث شده است.»