صدای ضجه‌های زنان می‌آید. اما خیلی دورتر از جایی که مرد با من تلفنی صحبت می‌کند. اتفاق عجیب و دردناک بود. روستای «بساط بیگی» از توابع شهرستان «کوهدشت» هفت نفر از فرزندانش را در کمتر از یک ساعت در یک چاه آب از دست داد. جوانترین جان‌باخته ۲۹ سال سن داشته است. دو خواهر هم‌زمان شوهر از دست داده‌اند. یک روستا عزادار است. آخر برای چه؟ برای بی‌آبی مزارع. کدام مزارع؟ مزارع کشت خشخاش. کجا اتفاق افتاد؟ چاهی متروکه و البته ممنوعه که حفرش از همان ابتدا غیرقانونی بود. در چاه چه‌ می‌کردند؟ دنبال آب بودند. «مردم ناچارند اینجا خشخاش بکارند. اینجا محرومیت مطلق است. یک لیوان آب اگر اضافه بیاید، می‌ریزند پای مزارع خشخاش. رفته بودند چاه را احیا کنند که دچار گازگرفتگی شدند. یکی پس از دیگری برای نجات رفتند. هیچ‌کس زنده بیرون نیامد. نیروهای امدادی وقتی رسیدند که همه مرده بودند. این‌هم از بدبختی ماست.» اینها را آقای «طرهانی» می‌گوید که دو شوهرخواهر و دوستان و بستگانش را در حادثه جمعه «بساط بیگی» از دست داده است. حادثه‌ای که می‌گوید اگر در این محرومیت شدید نبودیم، اتفاق نمی‌افتاد: «آدم بدبخت محکوم است به بلا و مصیبت.»‌

آتش‌سوزی نیزارهای هورالعظیم امسال زودتر از همیشه زنگ خطر را به صدا درآورده است. هزاران هکتار از این تالاب مرزی در حالی طعمه حریق شد که رایزنی‌ها برای خاموش کردن آتش در بخش عراقی هور این‌بار هم به نتیجه نرسید. تا جایی که سید محمدرضا موالی‌زاده استاندار خوزستان دوم اردیبهشت در دیدارش با رئیس‌جمهور درباره طرح پیشنهاد برگزاری یک اجلاس منطقه‌ای برای مقابله با بحران ریزگردها، آتش‌سوزی‌های اخیر هورالعظیم را هم پیش کشید و گفت: «با توجه به آتش‌سوزی‌های مکرر در هورالعظیم و تأثیر مستقیم آن بر تشدید بحرانِ ریزگردها در استان‌های جنوبی لزوم برنامه‌ریزی دقیق وجود دارد.»

| پیام ما | با گذشت چند روز از وقوع حادثه در بندر شهیدرجایی، موج واکنش‌ها همچنان ادامه دارد. حادثه بزرگی که روز شنبه، ششم اردیبهشت‌ماه، رخ داد، تاکنون ۷۰ کشته و چندین نفر مفقود برجای گذاشته است. دیروز مدیرکل دفتر مدیریت بحران و پدافند غیرعامل وزارت نیرو اعلام کرد در جریان این حادثه تأسیسات آب‌شیرین‌کن صد هزار مترمکعبی و نیروگاه بندرعباس آسیب جدی دیده‌اند.

وقتی سیل می‌آید یا زلزله، مردم به‌سرعت با حجم وسیعی از نیازهای فوری روبه‌رو می‌شوند؛ نیاز به پناهگاه، غذا، دارو و حمایت روانی. اما وقتی بحرانی رخ می‌دهد که شاید در ظاهر ابعاد آن به طور مستقیم به مردم مربوط نباشد، آسیب‌ها کمتر نمایان‌اند. حادثه بندر شهید رجایی در صبح ششم اردیبهشت با برجای‌گذاشتن چند کشته، مفقودی و تعداد زیادی مجروح، فاجعه‌ای انسانی و زیرساختی به‌بار آورد که ابعاد آن را نمی‌توان فقط در خسارات مادی و زیرساختی دید. عواقب این اتفاق می‌تواند در طولانی‌مدت دامنه‌ای پیچیده و وسیع داشته باشد؛ همان‌طور که «رضا واعظی‌زاده»، کارشناس امور داوطلبان سازمان داوطلبان هلال‌احمر به «پیام ما» می‌گوید حمایت‌های روانی در سطوح مختلف یکی از اولویت‌های اساسی است.

|پیام‌ما| تنها یک روز از فاجعه انفجار در بندر کانتینری شهیدرجایی گذشت که آمار جان‌باختگان به ۴۰ نفر و مصدومان بالای ۸۰۰ نفر رسید. اتفاقی که کشور را به عزای عمومی نشاند. اطفای حریق به‌دلیل وجود مواد قابل‌اشتعال در کانتینرهای موجود، پیچیده شده و انفجارهای کوچک متوالی شرایط خطرناکی را رقم زده است. گروهی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی و مسئولان استان هرمزگان موضوع ایمنی را پیش‌ کشیده‌اند و با وجود تأکید بر مشخص نشدن دلیل فاجعه اما گفتند تذکرهای لازم داده شده بود، اما اصلاحی انجام نگرفت. کارشناسان حمل‌ونقل دریایی و بنادر اظهارنظر قطعی نمی‌کنند بلکه بر موضوع مدیریت بحران در حادثه‌ای پیچیده‌ای و فنی تمرکز می‌کنند. به‌گفته کارشناسان، شواهد نشان می‌دهد پروتکل‌های مدیریت بحران در حوادث بندری مانند آنچه رخ داد، اجرا شده است؛ اما ابعاد عظیم آتش و انفجار توان مدیریت زودهنگام را سلب کرده است. کمیته ویژه بررسی علل حادثه نیز تشکیل شده و حالا فقط زمان می‌تواند ابهامات ماجرا را روشن کند.

فقط چند دقیقه از ساعت ۱۲ ظهر روز ۲۶ ماه آوریل (۶ اردیبهشت) گذشته بود که دفاتر بیش از ۸۰ بندر در سراسر دنیا و شرکت‌های حمل‌ونقل دریایی خبری تکان‌دهنده را دریافت کردند که می‌تواند تجارت آنها را به‌شدت تحت‌تأثیر قرار دهد: «یکی از اسکله‌‌های بندر شهیدرجایی، یکی از اسکله‌های کانتینری مهم در آسیا، با صدای انفجار در آتشی مهیب در حال سوختن بود و حالا همه ۸۰ بندری که با آن در ارتباط بودند، تصاویر قلب تپنده اقتصاد ایران در ساحل خلیج‌فارس را از طریق اخبار نگاه می‌کردند.» در داخل کشور هم بیشترین حجم اخبار از صداوسیما رصد می‌شد. براساس آنچه اخبار رسمی روایت می‌کند، انفجار در محوطه دپوی کانتینرهای حامل محصولات قابل‌اشتعال و خطرناک، آتشی عظیم و دودی به سیاهی قیر ایجاد کرده است. انفجاری که خسارت قابل‌توجهی به ساختمان گمرک، باجه‌های همه شرکت‌های بیمه و نمایندگی‌های حمل‌ونقل در آن محدوده ایجاد کرد. همچنین، تا زمان تنظیم این گزارش شمار جانباختگان چهار تن و شمار مصدومان ۵۱۶ نفر گزارش شده است. بااین‌حال، برآوردها حاکی از این است که احتمالاً بر تعداد قربانیان حادثه افزوده می‌شود. واکنش‌ها به این فاجعه در حالی به گمانه‌زنی‌های فرضی گره می‌خورد که ایران در حال مذاکره با آمریکاست. مذاکره‌ای که برخی کشورها آن را برنمی‌تابند و دستی بر مختل کردن آن دارند. با وجود همه شک و شبهات موجود، دولت می‌گوید به ابهامات و شایعات بی‌توجه باشید و خبرها را از مراجع رسمی دنبال کنید. شهروندان بندرعباس اما تنها می‌خواهند مطمئن شوند امنیتشان برقرار است و خطری دوباره آنان را تهدید نمی‌کند. بر اساس گفته برخی از منابع رسانه‌ای، ارتش رژیم صهیونیستی هر گونه دخالت در انفجار بندرعباس را رد کرده‌است.

|پیام ما| تعطیلی مدارس و ادارات استان‌های مختلف، در همین ابتدای سال باز هم تیتر اخبار شد. ورود طوفان گردوغبار از مرز عراق و عربستان، امروز بیست‌وششم فروردین‌ماه آسمان نیمه‌ جنوب و غرب کشور را نارنجی کرد. ریزگردهایی که از بیابان‌های خشک عربستان و عراق به ایران رسیده‌ بودند با کاهش کیفیت هوای چندین استان، هشدارها برای کاهش دید و افزایش آلاینده‌های هوا را جدی‌تر از همیشه کردند؛ به‌طوری‌که نگرانی‌ها درباره سلامت عمومی بار دیگر به اوج خود رسید. امروز نمایندگان مجلس شورای اسلامی با تصویب تقاضای تحقیق و تفحص از عملکرد سازمان حفاظت محیط‌زیست در مقابله با پدیده گردوغبار موافقت کردند. اقدامی که نایب‌رئیس فراکسیون محیط‌زیست مجلس درباره آن به «پیام ما» می‌گوید: «انتظار داشتیم سازمان محیط‌زیست در زمینه دیپلماسی محیط‌زیستی فعال‌تر عمل کند، چراکه بخشی از منشأ ریزگردها در کشورهای همسایه قرار دارد.»

مسمومیت هفت نفر از کارکنان و معدن‌کاران معدنی با عنوان «مهماندویه دامغان» و جان‌ باختن همه، یک بار دیگر توجه‌ها را به‌ سمت ایمنی در معادن ایران جلب و سیل دستورات ویژه برای بررسی ابعاد و دلایل موضوع از سوی مسئولان دولتی و قضائی را روانه کرد. با این‌همه، برخی از خانواده‌های جانباختگان ایرانی این حادثه می‌گویند این‌همه دستور در تمام این سال‌ها درد معدن‌کاران را دوا نکرده است و حالا پس از این فاجعه نیز در انتظار هماهنگی برای انتقال پیکر جانباختگان هستند. بررسی اولیه از عدم رعایت ایمنی و همراه نداشتن تجهیزات کافی در هنگام ورود به تونل متروک معدن حکایت می‌کند، اما مسئولان می‌گویند تا پاسخ قطعی معدن تعطیل است و بررسی‌ها ادامه دارد.

|پیام ما| وقوع آتش‌سوزی در بازارهای تاریخی شهرهای مختلف کشور، در سال‌های اخیر بارها منجر به بروز خسارات فراوانی شده است. در برخی از این موارد، خسارت‌های جدی به میراث فرهنگی و تاریخی هم وارد آمده است. اما تمام این آتش‌سوزی‌ها یک فصل مشترک دارند و آن بی‌توجهی‌ مستمر مدیران شهری و مسئولان میراث‌فرهنگی به مسئله ایمنی این مراکز است. در غالب موارد علت آتش‌سوزی‌ها در بازار اصفهان و تبریز و تهران و شهرهای دیگر، اتصال سیم‌های برق عنوان شده است. اما همچنان سیم‌های برق در بخش‌های مختلف بازار به حال خود رها شده و تجهیزات مدرن مورد نیاز حجره‌های بازار، روی همان زیرساخت‌های فرسوده بازار سوار می‌شوند و کسی به نوسازی و ساماندهی شبکه توزیع برق در دالان‌های بازار فکر نمی‌کند تا روزی که فاجعه از راه برسد. «جلال ملکی»، سخنگوی سازمان آتش‌نشانی، اخیراً هشدار داده است مدیران شهری فکری به حال وضعیت ایمنی بازار تهران کنند. هرچند اظهارات او متمرکز بر وضعیت بازار تهران است، اما بسیاری از بازارهای تاریخی در شهرهای دیگر هم شرایطی مشابه بازار تهران دارند و توجه به ایمنی آنها موضوعی است که چندان مورد توجه قرار نمی‌گیرد. بازارهایی که مثل یک بمب ساعتی هر لحظه ممکن است فاجعه بیافرینند و با‌توجه‌به اظهارات ملکی درباره محدودیت‌های امدادرسانی در این محدوده از شهر، می‌تواند ابعاد گسترده‌ای پیدا کند و خسارات قابل‌توجهی به جا گذارد و علاوه‌برآن، بخشی از هویت تاریخی شهر را برای همیشه از بین ببرد.

فرونشست در ایران در حال گسترش است و پیامدهای آن نیز روبه‌فزونی. بااین‌حال، از سال ۱۴۰۱ تا کنون لایحه‌های میان دولت و مجلس با عنوان «کنترل فرونشست زمین و اثرات آن در کشور» در رفت‌و‌آمد است که نه ایرادهای آن رفع می‌شود، نه لغو و نه تصویب. بسیاری از کارشناسان اما این لایحه را بی‌دلیل می‌دانند و موضوعات مندرج در آن را یا تکراری ارزیابی می‌کنند یا در تضاد با سایر قوانین و مقرراتی که به‌نوعی با کنترل فرونشست و این مسئله. موضوع « چیستی» این لایحه از همان ابتدای تدوین حتی از سوی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی زیر سؤال رفت. با این‌همه وزارت کشور باز هم این لایحه را که به پیشنهاد شورای اسلامی شهر تهران و از سوی شورای‌عالی استان‌ها تدوین شد، به مجلس شورای اسلامی فرستاد. مشخص نیست این بار تکلیف لایحه چگونه خواهد شد؛ آن‌هم در سالی که هشدارهای افزایش فرونشست تکرار می‌شود. رئیس بخش زلزله‌شناسی مهندسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه‌، مسکن و شهرسازی اما معتقد است از همان ابتدا بارها و بارها کارشناسان بیان کرده‌اند کنترل فرونشست در کشور نه لایحه و طرح جدید می‌خواهد، نه قانون و مقررات تازه. بلکه آنچه به آن نیاز است، عمل به آنچه مفاد قانونی موجود است که به‌واسطه تأمین اعتبار میسر خواهد شد.