| پیام ما | افسانه‌ای که حالا تبدیل به یک کابوس شده، راهی که این افسانه تا کابوس شدن طی کرده، از میان داستان‌ها گذشته تا امروز که دیگر نمی‌توان با رؤیا و افسانه همنشینش کرد، حالا دیگر غارت است و تاراج، تخریب هویت یک سرزمین است؛ آنچه در سکوتی سنگین و تلخ در جریان است. سکوتی منفعلانه و انفعالی آگاهانه از سوی آنان که قرار بود حافظان این میراث باشند، اما امروز نقش دیگری پذیرفته‌اند. روزی نیست که خبر دستگیری حفار غیرمجاز از گوشه‌ای از کشور در میان خبرها نباشد، آمارها می‌گوید سالانه ۵۰۰ نفر به جرم حفاری غیرقانونی بازداشت می‌شوند. گستره تخریب‌ها اما چیز دیگری می‌گوید؛ تاراج به‌مراتب وسیع‌تر از آن است که آمارها نقل می‌کنند. با این وضعیت چه باید کرد؟ بخشی از تشکل‌های فعال در حوزه‌ تاریخ و باستان‌شناسی، در نشستی هم‌اندیشانه که قرار است مستمر و ادامه‌دار باشد، تلاش کردند بخشی از زوایای این معضل ریشه‌دار را واکاوی کنند؛ تا شاید راهی برای نجات از این زخم عمیق که پیکر میراث فرهنگی ایران را تهدید می‌کند، پیدا کنند. البته «حامد وحدتی‌نسب»، رئیس انجمن علمی باستان‌شناسی ایران، معتقد است نخستین گام برای حل این معضل مسدود کردن صفحات مجازی کسانی است که اقدام به تبلیغ گنج‌یابی می‌کنند. اما همین کار هم تابه‌حال از سوی مقامات مربوطه صورت نگرفته است.

حدود ۲۵ سال است که در حوزه باستان‌شناسی دوران پارینه‌سنگی، با تمرکز بر منطقه زاگرس، فعالیت پژوهشی انجام می‌دهد. دوران کارشناسی ارشد، دکتری و پسادکترای خود را با مطالعه در منطقه کرمانشاه به انجام رسانده و به همین دلیل، تجربه و شناخت عمیقی از دوره پارینه‌سنگی پیش‌ازتاریخ در این منطقه دارد. «سامان حیدری گوران» باستان‌شناس و پژوهشگر ارشد پیش‌ازتاریخ دانشگاه کلن نظر خود را در مورد احداث تله‌کابین در محدوده تاق‌بستان کرمانشاه در قالب این یادداشت در اختیار «پیام ما» گذاشته است.

|پیام ما| در روزهای گذشته تصاویری از حصارکشی در بخشی از قطعه ۲۵۲ بهشت زهرا در تهران در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد که متن همراه آن، خبر از کشفیاتی در محدوده محصورشده می‌داد. شایعه‌ای که درصورت مواجهه نادرست مسئولان و اطلاع‌رسانی نادرست، می‌تواند تبعات خسارت‌باری به‌دنبال داشته باشد. هرچند دستگاه‌های مربوطه از سازمان بهشت زهرا و شهرداری تا شورای شهر آن را تکذیب کردند، اما اداره‌کل میراث‌فرهنگی تهران اظهارنظر دقیق در مورد این حفاری را به‌ بعد از بررسی‌های دقیق موکول کرد و برخی کارشناسان در گفت‌وگو با رسانه‌ها احتمال وجود آثار در این محدوده را دور از ذهن ندانستند. هرچند اطلاع‌رسانی در مورد این خبر باید با حساسیت‌هایی همراه باشد، اما به‌نظر می‌رسد نهادهای مربوطه هم پختگی و دقت لازم را در مورد واکنش به چنین خبری مدنظر قرار نداده‌اند؛ بدون اینکه توجه داشته باشند که بی‌احتیاطی در چنین مواردی در کنار بی‌اعتمادی عمومی به اخبار رسمی، می‌تواند منجر به بروز چه اتفاقاتی در آینده شود. علاوه‌براین، مسئولان شهری با تکذیب قاطعانه خبر، راه را برای انجام کاوش‌های علمی و ورود وزارت و پژوهشگاه میراث‌فرهنگی در این منطقه می‌بندند. درحالی‌که با‌توجه‌به اظهارات کارشناسانی که در جنوب تهران کاوش و مطالعات باستان‌شناسی انجام داده‌اند، احتمال وجود لایه‌های تاریخی در این محدوده محتمل و نیازمند بررسی و مطالعات دقیق است.

حفاظت از میراث فرهنگی از اصلی‌ترین ارکان هویت ملی و تاریخی هر کشور است. یکی از عواملی که حفاظت از این میراث ارزشمند را با چالش مواجه می‌کند، حفاری‌های غیرمجاز و کاوش‌های غیرقانونی است. این موضوع در سال‌های اخیر تحت‌تأثیر باورهای غلط، سودجویی و ناآگاهی از ارزش واقعی میراث‌فرهنگی، گسترش یافته است. از سوی دیگر، قوانین و مقررات موجود در برخی موارد نتوانسته‌اند به‌طور مؤثر در مقابله با این معضل عمل کنند. به‌ویژه، در مورد ابزاری چون فلزیاب‌ها و دیگر تجهیزات کاوش پیشرفته، که روزبه‌روز پیچیده‌تر شده و امکان کاوش‌های غیرمجاز را تسهیل کرده‌اند. در این زمینه، تصویب قوانین جدید و به‌روز برای مقابله با حفاری‌های غیرمجاز و حفاظت از میراث فرهنگی، یک ضرورت است که اخیراً در قالب طرح جدیدی که در مجلس اعلام وصول شده است، به‌طور جدی در حال پیگیری است.

|پیام ما|گردهمایی سالانه باستان‌شناسی ایران، که امسال بیست‌ودومین دوره‌اش در موزه ملی ایران برگزار شد، به معرفی جدیدترین کشفیات باستان‌شناسی ایران اختصاص داشت. در این گردهمایی که از پنجم اسفند آغاز و تا هفتم اسفند ادامه داشت، گزارش‌های جدید از کاوش‌های باستان‌شناسی در نقاط مختلف ایران ارائه شد. یکی از مهمترین یافته‌های امسال، تدفین نوزادی از هزاره پنجم پیش از میلاد در محوطه غرق‌شده «چپرآباد» در استان آذربایجان‌غربی بود. در کنار این گردهمایی، نمایشگاه گزیده‌ای از جدیدترین اکتشافات باستان‌شناسی ایران برپا شده که شامل ۲۷۳ اثر از ۱۳ محوطه باستانی از دوره‌های مختلف است. این نمایشگاه تا پایان فروردین ۱۴۰۴ در موزه ملی ایران قابل بازدید است. اما مهمترین نکته در این گردهمایی سالانه، نگرانی باستان‌شناسان و پیشکسوتان از وضعیت حاکم بر میراث فرهنگی کشور بود.

در نشست تخصصی «فضای مجازی و مبارزه با تخریب آثار تاریخی ایران» که با حضور تعدادی از کارشناسان میراث فرهنگی؛ حقوقی و اعضای کارگروه مبارزه با گنج‌یابی در پژوهشگاه میراث فرهنگی برگزار شد، موضوعات مختلفی درباره چالش‌های پیش روی حفاظت از آثار تاریخی ایران و مقابله با تخریب و قاچاق این آثار مورد بحث و بررسی قرار گرفت. در این نشست که بر نقش فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی در گسترش گنج‌یابی و تخریب محوطه‌های باستانی تمرکز داشت، در کنار انتقادات صریحی که به عملکرد وزارت میراث‌فرهنگی در مقابله با این جریان وارد کرد، تأکید ویژه‌ای بر ضرورت اصلاح قوانین و تغییر نگرش قانونی و ساختاری در وزارت میراث‌فرهنگی و نهادهای مرتبط و آگاهی‌بخشی عمومی رسانه‌ها شد.

موزه مصری تورین که به‌عنوان قدیمی‌ترین موزه جهان در حوزه فرهنگ مصر باستان شناخته می‌شود، از گالری بازطراحی‌شده «پادشاهان» رونمایی کرد.

تیمی از باستان‌شناسان مصری و آلمانی موفق به کشف ورودی کامل معبدی باستانی و به‌خوبی حفظ‌شده در منطقه «آتریبیس» مصر شدند که قدمتی بیش از دو هزار سال دارد.

نام و عنوان بسیاری از هنرهای سنتی وابسته به جغرافیا، گویش و فرهنگ محلی، مفهومی است و لزوماً بیانگر توضیح دقیق مهارت اهل آن حرفه نیست. زردوزی نیز از این قاعده مستثنا نیست و اگر نام سلطنتی بر این هنر اضافه می‌شود؛ صرفاً نام مرسوم آن را بیان می‌کنیم. می‌توان گفت تاریخ و جغرافیای این هنر به دوران قدیم و سرزمین‌های باستانی برمی‌گردد؛ اما اسناد دقیق و قابل‌اتکایی برای مشخص‌ کردن مبدأ اصلی آن در دسترس نیست. هنر زردوزی به‌صورت جامع در برگیرنده تمام روش‌های رودوزی و سوزن‌دوزی‌هایی است که در آن از مصالح زرگون برای دوختن و شکل‌ دادن به طرح استفاده می‌شود. این مصالح شامل نخ‌های طلایی و گلابتون، قیطان‌های تنیده از نخ‌ها و سیم‌های طلا، سرمه‌ها، ملیله‌ها و... است.

سن‌پترزبورگ به دنبال جذب گردشگران ایرانی است. این جمله‌ای است که مسئول دفتر کنوانسیون و نمایشگاه‌های سن‌پترزبورگ در جمع نمایندگان تشکل‌های صعنت گردشگری این شهر روسیه برزبان راند. مدیران تشکل‌های صعنت گردشگری سن‌پترزبورگ در هتل «ووولبرگ» از برنامه‌هایشان برای جذب گردشگران خارجی به شهرشان به‌خصوص در فصل‌های پاییز و زمستان سخن گفتند و از ایران، هند، قطر، ازبکستان و برخی از کشورهای آسیا به‌عنوان کشورهایی یاد کردند که می‌توانند به جای اروپایی‌ها از سن‌پترزبورگ دیدن کنند. فعالان صنعت گردشگری سن‌پترزبورگ با برنامه‌ریزی‌های مختلف در تلاش هستند از ثروت فرهنگی و تاریخی خود برای جلب بازدیدکنندگان از دیگر نقاط روسیه و کشورهای همسایه بهره ببرند. ایران یکی از همان کشورهایی است که توجه فعالان صنعت توریسم سن‌پترزبورگ را جلب کرده است. درهمین راستا، مسئولان این شهر به‌طور فعال در تلاش‌اند تا با جذب گردشگران جدید، بهبود زیرساخت‌ها و استفاده از میراث فرهنگی غنی خود، جایگاه‌شان را به‌عنوان یک مقصد جهانی برجسته حفظ کنند. به‌طوری که برای تقویت گردشگری، به‌ویژه در شرایط کنونی، روسیه اقدام به معرفی سیستم ویزای الکترونیکی کرده است که سفر به روسیه را برای گردشگرانی از کشورهای خاص آسان‌تر می‌کند. این سیستم بخشی از تلاش‌های گسترده‌تری است که برای جذب بازدیدکنندگان بین‌المللی، به ویژه از بازارهای آسیایی، انجام می‌شود.

|پیام ما| مقر یونسکو در پاریس، این روزها میزبان نمایشگاهی است از اسناد تکان‌دهنده جنایات داعش، جنایاتی که روزی بسیاری از مردم عراق و سوریه از نزدیک تجربه کردند و حالا بازدیدکنندگان با کمک واقعیت مجازی بخشی از آن را مرور می‌کنند. تصاویر و روایت زندانیان و زندان‌هایی که دیوارهایش پر است از امید آدم‌ها برای شنیده شدن روایتشان و نجات از چنگ جنایتکاران تندرو. «عامر مطر»، روزنامه‌نگار سوری که این اسناد را با کمک همکارانش در موزه مجازی «زندان‌های داعش» گردآوری کرده، چند روزی است نخستین نمایشگاه تعاملی از اسناد این موزه را با عنوان «Three Walls: Spatial Narratives of Old Mosul» در مقر یونسکو در پاریس برپا کرده است. تاریخ موصل قبل و بعد از تسلط داعش بر این شهر در این نمایشگاه با کمک هدست‌های واقعیت مجازی، روایت می‌شود. این نمایشگاه به بازدیدکنندگان این فرصت را می‌دهد که به روایت‌های دست اول مردمی که داعش به‌شکلی به آنها یا افراد خانواده‌شان آسیب زده است، گوش دهند.