اگر موجی دیگر در راه باشد

اعتراض قرار بود فرصت بازگشت احساس عاملیت باشد؛ فضایی که نه‌تنها باعث بیان خواست جمعی به مستقیم‌ترین شکل ممکن می‌شود که حتی شکاف‌های کهنه را هم کنار می‌زند و بین افرادی با زبان، جنسیت و سن متفاوت، هویتی تازه و باوری به سرنوشت مشترک می‌سازد. اما بعید است بتوان با این کلمات آنچه اتفاق افتاد و تجربه مردم معترض در دی‌ماه را خلاصه کرد. حالا واژه‌های اصلی به‌جا و به‌یادمانده، «خشونت و مرگ» است و مردمی مانده‌اند که بازماندگان و سوگواران آن‌اند. خشونتی که نه‌تنها عاملیت را در هم می‌شکند، که سد روانی افراد برای آسیب‌رساندن به دیگران و حتی خود را هم سست می‌کند. به همین دلیل، افزایش نرخ خودکشی یکی از نگرانی‌های پس از این حوادث است.

سکوت پس از معیشت سوخته

مدتی پس از وقوع آتش‌سوزی گسترده در بازارچه جنت تهران، حادثه‌ای که به‌گفته کسبه حدود ۳۰۰ غرفه را به‌طور کامل از بین برد، غرفه‌داران اعلام می‌کنند هنوز پاسخ روشنی از سوی نهادهای مسئول درباره علت دقیق حادثه، میزان خسارت، نحوه جبران زیان‌ها و زمان‌بندی بازسازی دریافت نکرده‌اند. این آتش‌سوزی معیشت دست‌کم ۳۰۰ خانواده را به‌طور مستقیم تحت‌تأثیر قرار داده است. افزون‌برآن، صدها نفر دیگر که به‌شکل مستقیم و غیرمستقیم در زنجیره تأمین، تولید، فروش و خدمات وابسته به این بازارچه فعالیت داشتند، دچار آسیب شده‌اند. در میان مال‌باختگان، شمار قابل‌توجهی از زنان سرپرست خانوار حضور دارند؛ زنانی که بخش عمده‌ای از غرفه‌ها را اداره می‌کردند و فعالیتشان در حوزه‌هایی چون پوشاک، صنایع‌دستی، خرازی و تولیدات خانگی متمرکز بود. همچنین، برخی غرفه‌داران از کارآفرینان خرد و هنرمندان دارای معلولیت جسمی بودند که بازارچه جنت تنها محل عرضه محصولات و منبع اصلی درآمدشان محسوب می‌شد. روز چهارشنبه، ۲۹ بهمن‌ماه، جمعی از ما‌ل‌باختگان در محل بازارچه گرد هم آمدند تا گزارشی از پیگیری‌های انجام‌شده از سوی نمایندگان خود دریافت کنند.

میراث ملی بدون سپر قانونی

|پیام ما| نزدیک به یک قرن از تصویب نخستین قانون حفاظت از آثار ملی در ایران و ثبت نخستین اثر تاریخی در فهرست میراث ملی می‌گذرد، اما تنها ۱۰ درصد از بناها، تپه‌ها و محوطه‌های تاریخی ثبت‌شده در فهرست میراث ملی، حریم مصوب دارند. این خلأ، آثار ملی را در برابر توسعه شهری، پروژه‌های عمرانی و تغییر کاربری‌های بی‌ضابطه آسیب‌پذیر کرده است. رویکرد مخرب وزرا و مدیران دو دولت سیزدهم و چهاردهم هم به کمک آمده‌ تا نگرانی‌ها درباره شرایط و سرنوشت این آثار دوچندان شود. «طرح ساماندهی و نظارت بر تعیین حریم بناها، تپه‌ها و محوطه‌های تاریخی و فرهنگی» که با هدف اصلاح این وضعیت ارائه شده، از یک‌سو می‌تواند باعث نظام‌مند شدن فرایند تعیین حریم شود و از سوی دیگر، با ابهام‌ها و کمبودهایی که دارد، می‌تواند در حوزه اجرا به سرنوشت بسیاری از قوانین و دستورالعمل‌های کم‌اثر حوزه میراث‌فرهنگی دچار شود. مرکز پژوهش‌های مجلس هفته گذشته با بررسی جزئیات این طرح اظهارنظری کارشناسی در این زمینه منتشر و پیشنهاداتی برای اصلاح آن ارائه کرده است.

درد بی‌درمان گرانی دارو

مردم ایران در یک سال گذشته با موج شوک‌آوری روبه‌رو شدند: «گرانی دارو». با این وجود دولت باز هم بر حذف ارز ترجیحی دارو پافشاری کرد. این درحالی‌است که بررسی نتایج یک پژوهش* نشان می‌دهد؛ مشکلات جدی در تأمین دارو و هزینه‌های بالای آن، یکی از انگیزه‌های معترضان در ناآرامی‌های ۱۴۰۱ به‌بعد بوده است. از سوی دیگر، سایه جنگ بر سر کشور، مردم را نگران کرده است. یکی از نمایندگان مجلس چندی پیش گفته بود، در صورت وقوع جنگ، ذخایر دارویی کشور برای دو ماه جواب می‌دهند این در حالی است که سازمان غذا و دارو باید یک ذخیره شش‌ماهه داشته باشد.

ESG؛ استراتژی نوین کسب‌وکارها برای رشد پایدار و اعتمادسازی

ESG، که مخفف محیط‌زیست، اجتماعی و حکمرانی است، امروز به فراتر از یک ابتکار مسئولیت اجتماعی شرکتی تبدیل شده و به یک ضرورت برای کسب‌وکارهای مدرن بدل شده است. رعایت اصول ESG نه تنها اعتماد مشتریان و سرمایه‌گذاران را جلب می‌کند، بلکه می‌تواند عملکرد مالی و انعطاف‌پذیری سازمان را بهبود دهد. ESG چیست؟

زندگی زیر سایه جنگ احتمالی

زیستن با مرگ

سوگ این روزها تمام نمی‌شود. اندوه و رنج در هوا معلق است و ما فقط برای یک نام سوگواری نمی‌کنیم؛ برای تداوم فقدان‌ها سوگواریم. در چنین روزهایی، سوگواری از یک آیین خانوادگی به تجربه‌ای جمعی تبدیل شده و مرز میان عزای ما و عزای دیگران فرو ریخته است. اندوه معنای دیگری پیدا کرده و عزاداری به آیینی تمام‌نشدنی بدل شده که در آن جامعه می‌کوشد رنج خود را بلند و عمومی بیان کند. بسیاری از آیین‌های سوگواری که امروز می‌بینیم، تاریخی طولانی دارند. «ژیلا مشیری»، پژوهشگر پژوهشکده مردم‌شناسی، از لایه‌مند بودن الگوی سوگواری در ایران و آداب و آیین‌های آن در طول تاریخ می‌گوید.

جهان نو ناگزیر از عدالت مردم‌محور

|پیام ما| آمارهای تکان‌دهنده نشان می‌دهد دو سوم جمعیت جهان به عدالت معنادار دسترسی ندارند. حرکت به‌سوی «عدالت مردم‌محور» قانون را از ساختارهای رسمی دور از مردم، به زندگی روزمره شهروندان می‌آورد. این رویکرد اعتماد عمومی را بازسازی می‌کند و موتور محرکی برای رشد اقتصادی و تقویت بنگاه‌های کوچک و متوسط محسوب می‌شود. اما وقتی مردم احساس کنند قانون در حل ساده‌ترین مشکلات زندگی آنها ناتوان است، پیوند میان خود و حاکمیت را گسسته می‌بینند. حاکمیت قانون، در قلب حکمرانی مؤثر جای دارد و زیربنای رفاه، انصاف و اعتماد است. بااین‌حال، در بسیاری از کشورها، تجربه زیسته مردم با وعده‌های حاکمیت قانون همخوانی ندارد. تجربه موفق آرژانتین در ایجاد «مراکز دسترسی به عدالت» (CAJ) مدلی الهام‌بخش برای بازتعریف عدالت در بوم ایران است. در این مراکز، حقوقدانان در کنار مددکاران اجتماعی و روان‌شناسان فعالیت می‌کنند تا ابعاد مختلف رنج یک شهروند را مدیریت کنند. عدالت واقعی آنجاست که شهروند در زندگی روزمره خود احساس امنیت و انصاف کند.

عدالت اجتماعی؛ حلقه مفقوده حکمرانی ایرانی

از نگاه اکثریت مردم در جامعه امروز ایران عدالتی وجود ندارد. اعتماد به حکمرانی از دست رفته است و دیگر امیدی به داوری منصفانه نیست. نارضایتی افزایش پیدا کرده و تحقق عدالت به بحران تبدیل شده است. از سوی دیگر، این شرایط منجر به شکاف‌های عمیق اجتماعی شده و دسترسی به فرصت‌های برابر را محدود کرده است. سؤال اینجاست که آیا مفهوم عدالت از نگاه مردم و حکمرانی یکی است؟ در دنیای امروز عدالت چگونه معنا پیدا می‌کند؟ از همین رو، هم‌زمان با روز جهانی عدالت اجتماعی با «صالح نقره‌کار»، حقوقدان و تحلیلگر مسائل حقوقی، درباره این چالش‌ها گفت‌وگویی داشتیم.

نگرانی از تنش و ناامنی در برخی مدارس

بعد از آنکه یک مرد و زن، با عنوان تحلیلگر سیاسی به مدرسه‌ای در تهران رفتند و تصاویری خشن از اعتراضات دی‌ماه را به بچه‌های پایه دهم نشان دادند، یکی از بچه‌ها غش کرد و بچه‌های دیگر حال روحی بدی را تجربه کردند. این روایتی شنیده شده از اتفاقی است که می‌گویند در مدارس برخی از شهرها رخ داده. همه آنها اما می‌خواهند نامشان در گزارش نیایند، نام شهر و مدرسه‌شان عنوان نشود و مهم‌تر از همه اینها، فضای مدرسه بار دیگر مدرسه شود؛ بدون حضور عوامل خارجی، تصویربرداری از بچه‌ها، تهییج آنها و نشان‌دادن فیلم‌های خشن از اعتراضات. هرچند پیگیری‌ ما از سخنگوی آموزش‌وپرورش دراین‌باره بی‌نتیجه بود، اما روابط‌عمومی این وزارتخانه گفت «سخنگو پیش‌ازاین درباره بازداشت دانش‌آموزان و فضای امنیتی صحبت و آن را تکذیب کرده است، از همان استفاده کنید.» پیگیری‌های «پیام ما» در این زمینه همچنان ادامه دارد و از مسئولان مربوطه می‌خواهیم که در این زمینه پاسخ‌گوی نگرانی‌های خانواده‌ها باشند.