بایگانی مطالب: میراث و فرهنگ
جشنوارهای با طعم طبیعت
سیزده سال از روزی که «داریوش مهرجویی» با فیلم «نارنجیپوش» و یک دغدغه محیطزیستی در سیامین دوره جشنواره فیلم فجر شرکت کرد، میگذرد. با هر کیفیتی که فیلم داشت و تمام نقدهایی که به آن وارد شد، «نارنجیپوش» را میتوان یکی از اولین فیلمهایی دانست که سراغ محیطزیست رفت و بحران درهمتنیدگی انسان و محیطزیست را به تصویر کشید. حالا ۱۳ سال بعد از «نارنجیپوش» و پررنگتر شدن هرروزه چالشهای محیطزیستی در جهان، اهمیت پرداختن به این موضوع از دریچه سینما مهمتر میشود. چهلوسومین جشنواره فیلم فجر این روزها در حال نزدیک شدن به ایستگاه پایانی است و با یک نگاه کلی به این دوره جشنواره و فیلمهای آن، میتوان گفت نسبت به سالهای گذشته، محیطزیست اهمیت بیشتری پیدا کرده است، هرچند که هنوز قدمهای کوچکی برداشته شده و باید حساسیتهای اجتماعی در این زمینه بیشتر شود. امسال هم برای اولینبار در هر سه بخش فیلم کوتاه، مستند و سینمایی، سازمان حفاظت محیطزیست قرار است با همکاری دبیرخانه جشنواره فیلم فجر، سازمان سینمایی و صندوق ملی محیطزیست «جایزه ویژه محیطزیست» را به بهترین فیلم محیطزیستی جشنواره فجر اهدا کند.
هجوم چاههای غیرمجاز به قلب تاریخ
استان فارس چهارمین استان ایران از نظر وسعت و شدت فرونشست است که دشت مرودشت با تختجمشید و نقشرستمش بیشترین فشار ناشی از این پدیده را متحمل میشود و در نقاطی تا ۲۰ سانتیمتر در سال پایین میرود. در این گزارش سعی کردیم نشان دهیم کشاورزی در مجاورت این آثار باستانی چطور باعث تشکیل عارضهای بهنام «گرادیان فرونشستی» شده که در حال تخریب این بناها است. از «محمد ثابت اقلیدی»، مدیرکل میراثفرهنگی فارس نیز جویا شدیم که چه اقداماتی برای بازگرداندن معنای واقعی «حریم آثار ملی» به دو اثر باستانی انجام شده است؟ پاسخها پرسشهای دیگری را برانگیخت که «مهدی معتق»، کارشناس فرونشست، به آنها پاسخ داد. درنهایت از کشاورزان منطقه غفلت نکردیم و با چهار نفر از آنان گفتوگو کردیم تا مشخص شود که آیا میتوان راهحلی اجتماعی مبتنیبر توافق برای توقف یک اشتباه پرهزینه پیدا کرد؟
نصف جهان، در انتظار یک ناجی
|پیام ما| اواخر هفته گذشته وزیر میراثفرهنگی میهمان اصفهان بود. اصفهانی که مدتهاست اخبار نگرانکنندهای درباره بناهای تاریخی آن منتشر میشود، بناهایی که روزی با مرمت غیراصولی آسیب میبینند و روزی فرونشست ترک بر اندام کهنسالشان میاندازد. از مسجد عتیق تا مسجد سید و از میدان نقشجهان تا سیوسهپل در معرض فرونشست قرار دارند. از سوی دیگر مسئله مرمت در بناهای فاخر این استان موضوعی است که نیاز به توجه جدی دارد. موضوعی که مورد نقد برخی مسئولان استانی هم قرار گرفته است. اما در سفر وزیر به این استان دستکم در اخبار منتشرشده توسط رسانهها خبری مربوط به برنامه وزیر برای رفع این دو معضل اساسی در نصف جهان که یکی از مراکز مهم میراثفرهنگی و تاریخی ایران است، دیده نمیشود. جز اینکه «صالحی امیری» در اظهاراتی بیان کرده است: «نیازمند مرمت جدی بناهای استان هستیم، این بناها نهتنها سازههای معماری و زیباشناختی هستند، بلکه آبرو، هویت و شخصیت ایران زمین را نیز نمایندگی میکنند.» اگر بهگفته وزیر میراثفرهنگی قرار است اصفهان قطب گردشگری کشور باقی بماند و در کار یزد و شیراز مثلثی طلایی در گردشگری تشکیل دهد، باید بناها و نشانههای تاریخی آن به بهترین شکل حفاظت شوند. بدون این آثار ارزشمند حتی بهرهبرداری اقتصادی در حوزه گردشگری هم امکانپذیر نیست.
تمرکززدایی و تفویض اختیارات به استانها
اصفهان با ۲۲ هزار اثر تاریخی، از مهمترین کانونهای تمدنی و فرهنگی ایران بهشمار میرود و بهدلیل موقعیت ویژهاش، همواره در سیاستگذاریهای کلان میراثفرهنگی و گردشگری کشور نقش محوری داشته است. سفر اخیر «سیدرضا صالحی امیری»، وزیر میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی کشور، به این استان در راستای بررسی چالشها، ظرفیتها و آینده گردشگری و حفاظت از میراث فرهنگی انجام شد. در این سفر که با حضور مقامات استانی و ملی همراه بود، وزیر میراثفرهنگی در مراسمهای مختلف از جمله آیین بهرهبرداری از ۲۰ پروژه مرمتی بناهای تاریخی تخت فولاد، رونمایی از اسناد مالکیت مجموعه باغموزه چهلستون و کارخانه ریسباف و نشست با فعالان گردشگری در اتاق بازرگانی اصفهان، به بیان راهبردهای این وزارتخانه و برنامههای آینده پرداخت. در ادامه، مهمترین محورهای این سفر و سخنان وزیر بررسی میشود.
مبارزه برای بقای لوت
بیابان لوت نخستین اثر طبیعی ایران است که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده، اثری که تنها دارای ارزشهای طبیعی منحصربهفرد نیست، بلکه سابقه تمدنی سههزارساله دارد و آثار باستانی و تاریخی بسیاری در محدوده آن قرار گرفته است. حالا اما شواهد بسیاری وجود دارد که نشان میدهد مسئولان به اهمیت و ارزش این میراث واقف نیستند. چندماهی است که علاوهبر نبود برنامه مدون برای مدیریت محدوده ثبت جهانی بیابان لوت و بیتوجهی به اصول حفاظت از آن، انجام پروژههای عمرانی غیراصولی در عرصه این اثر طبیعی جهانی توسط هواپیمایی ماهان، به لیست بلندبالای مشکلات لوت اضافه شده است. این هلدینگ در حال ساخت جادهای ۲۰ کیلومتری در منطقه شهداد و محدوده جهانی بیابان لوت است. میزان تخریبهای غیرقابلجبران اجرای این پروژه در حریم و عرصه این اثر طبیعی موضوعی نیست که حتی با توقف کامل پروژه قابلجبران باشد. بهگفته کارشناسان، این پروژههای عمرانی نهتنها خارج از ضوابط عرصه و حریم میراث جهانی است که اکوسیستم منطقه را نیز تغییر میدهد و آسیبهای جدی به محیطزیست لوت وارد میکند. مسئولان میراثفرهنگی تنها به بیان اینکه این هلدینگ را ملزم به رعایت ضوابط حفاظتی کردهاند بسنده میکنند، اما زبان لودرها و کامیونهایی که در محدوده تپههای تخممرغی و رود شور در حال فعالیت هستند، زبان دیگری است.
زاگرس، ستاره فیلم «خاتی»
جنگل زاگرس طعمه آتش شده. مردم میدوند تا آتش را خاموش کنند و حیوانات را فراری دهند. زنی در این میان، روباه سوختهای را بغل میگیرد. این شروع سکانس آغازین فیلم «خاتی» است که تصاویرش برای ما غریبه نیست. سالهای اخیر زیاد دیدهایم که داغ زاگرس بر دل طبیعت مانده است و مردم محلی هم همیشه برای کمک حضور داشتهاند. فیلم «خاتی» که امسال در جشنواره فیلم فجر شرکت کرده، روایتی است از طبیعت این منطقه و تعارض جامعه محلی با حیاتوحش. «فریدون نجفی»، کارگردان این فیلم، در گفتوگو با «پیام ما» از «خاتی» و اهمیت ساخت فیلمهای محیطزیستی میگوید.
گنجیابهای سیاسی
|پیام ما| «یکی از سیاسیون که ارتباط گرفتن با ایشان هم بسیار سخت است، چندبار به بنده گزارش دادند که بنابر گزارشهای یک زمینشناس معروف، در فلان نقطه گنجینهای وجود دارد، ما هم تحقیق میدانی را آغاز کردیم؛ چندین متر آن منطقه را به پایین و چپ و راست حفاری کردیم و درنهایت دستور توقف دادیم، چون چیزی پیدا نشد.» این جملات مربوط به اظهارات بیپرده «عزتالله ضرغامی»، وزیر سابق میراثفرهنگی، در جمع فرماندهان و مدیران پایگاههای یگان حفاظت میراثفرهنگی است که در اردیبهشت ۱۴۰۱ بیان شده است، در این جلسه ضرغامی از حفاریهای سفارشی پرده برداشت و نکاتی در مورد گزارشهای سیاسیون مبنیبر وجود گنجینه در نقاطی از کشور بیان کرد. نکتهای که نشان میدهد بزرگترین چالش میراث فرهنگی کشور که «گنجیابی» و حفاری غیرمجاز است، تا چه سطحی نفوذ کرده و چرا با آن برخورد قاطعی صورت نمیگیرد. نکته قابلتأمل اما این است که این روند محدود به یک دوره خاص نبوده و بهگفته قائممقام وزارت میراثفرهنگی سفارشها برای حفاری و پیدا کردن گنج از سوی مقامات به وزارت میراث همچنان ادامه دارد.
ادعای حراج سکههای مکشوفه فارس در آمریکا اثبات نشده است
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی فارس با اشاره به انتشار خبری مبنی بر حراج سکههای تاریخی از شهرستان بیضای این استان در شهر نیویورک آمریکا، گفت: این ادعا اثبات نشده است.
هنر در لباس، زیبایی در مفهوم
مد فراتر از پوششی برای بدن، بازتابی از اندیشه، فرهنگ و هنر یک جامعه است. در این میان، «مد مفهومی» بهعنوان جریانی پیشرو، مرزهای سنتی طراحی لباس را درهم میشکند و بستری برای بیان اندیشهها و احساسات انسانی فراهم میآورد. این سبک که بهعنوان پلی میان هنرهای تجسمی و فشن شناخته میشود، نهتنها زیباییشناسی را متحول کرده، بلکه زمینهساز دیالوگهای فرهنگی و اجتماعی شده است. جنبه دیگر آنکه از طریق مفاهیم نوآورانه، استفاده از مواد پایدار و ایجاد آگاهی عمومی، این سبک طراحی میتواند به کاهش اثرات زیستمحیطی مد و ایجاد آیندهای پایدارتر کمک کند. بنابراین، مد مفهومی نهتنها یک جریان هنری است، بلکه میتواند بهعنوان ابزاری مؤثر برای تغییرات مثبت در صنعت مد پایدار عمل کند.
آرمانهای انقلاب در پیچ و تاب آرزوهای فردی
مستند «ناهید رضایی»، واکنشهای مختلف زنان به فشارهای اجتماعی و فرهنگی انقلاب را با نگاهی عمیق و هنری بررسی میکند
