بایگانی مطالب: میراث فرهنگی
مرثیهای برای کاشیهای ۴۵۰ ساله
در پی حملات اخیر به شهرهای ایران، گزارشهایی از آسیبدیدن زیرساختهای فرهنگی، علمی و همچنین تعدادی از بناهای تاریخی کشور منتشر شده است. این موضوع از منظر حقوق بینالملل فرهنگی و کنوانسیونهای مرتبط با حفاظت از میراثفرهنگی در زمان مخاصمات مسلحانه، اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا طبق اسناد بینالمللی از جمله کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه و پروتکلهای الحاقی آن، اموال فرهنگی از جمله بناهای تاریخی، موزهها، مراکز علمی و آموزشی باید در زمان جنگ از هرگونه حمله یا استفاده نظامی مصون بمانند.
در بازسازی تهران، رد جنگ را پاک نکنیم
ایران از ۹ اسفند ۱۴۰۴ درگیر جنگ سوم شده است؛وضعیتی که بار دیگر پرسشهای بنیادینی را درباره کیفیت شهرها، میزان تابآوری کالبدی و اجتماعی آنها، و نقش معماران و شهرسازان در مواجهه با بحرانهای کلان ، پیش روی کشور قرار داده است. در چنین شرایطی، معماری دیگر صرفاً یک هنر یا حرفه فنی نیست، بلکه بهمثابه دانشی میانرشتهای، در پیوند با امنیت، اقتصاد، حافظه تاریخی و زیستپذیری شهرها معنا پیدا میکند. از اینرو و با توجه به اینکه سوم اردیبهشت در ایران به عنوان «روز معمار» نامگذاری شده است، «پیام ما» در گفتوگو با «پیروز حناچی»، معمار، استاد دانشگاه و از چهرههای شناختهشده حوزه معماری و شهرسازی، به بررسی نسبت معماری با مفهوم «شهر تابآور»، دلایل گسست تاریخی در سنت شهرسازی ایران، نسبت پدافند غیرعامل با طراحی شهری، و در نهایت رسالت معماران در دوران پساجنگ پرداخته است. آنچه میخوانید، حاصل این گفتوگوست.
میراثِ معلق
|پیام ما| بهمن ۱۴۰۳ بود که اعلام شد ۱۵۱ اثر نفیس از موزههای «رضا عباسی»، «مقدم»، «آبگینه»، «فرش» و «هنرهای ملی» به چین رفتهاند تا در نمایشگاه «سرزمین مهر» به نمایش درآیند. نمایشگاهی که قرار بود شش ماه طول بکشد و حالا بیش از یک سال است که ادامه پیدا کرده و اشیا آن هنوز به کشور بازنگشتهاند. اواخر بهمنماه ۱۴۰۴ و چند روز پیش از آغاز جنگ چهلروزه؛ هیئت دولت با تمدید نمایشگاه و حضور آثار نفیس ایران در چین موافقت کرد و طبق آخرین مصوبه، این آثار تا ۲۵ اردیبهشت در چین هستند و بعد باید به ایران بازگردند در شرایطی که ایران روزهای ملتهبی را میگذراند کسی توضیح نداد که چرا باید این آثار همچنان در خارج از کشور باقی بمانند. حالا هم که جنگ و وضعیت ناپایدار بهانه تازهای ایجاد کرده تا سرنوشت آثار این نمایشگاه همچنان در ابهام بماند. در این میان مرکز پژوهشهای مجلس در گزارشی به خلأهای قانونی در زمینه انتقال آثار تاریخی به خارج از کشور پرداخته و تأکید کرده که خروج آثار به شکلی که در سالهای اخیر مرسوم شده، دارای ایرادهای قانونی است و توصیه کرده تا زمانی که تکلیف تعریف نفایس در ادبیات میراثی کشور و قوانین مربوط به آن روشن نشده، خروج آثار تاریخی از کشور متوقف شود.
قنات جهانی گوهرریز ۴ ماه پس از تخریب همچنان مدیر ندارد
بیتوجهی وزارتخانه میراثفرهنگی به میراث جهانی کرمان
تاریخِ ترکخورده
جنگها معمولاً پیش از آنکه در تاریخ نوشته شوند، در حافظه بناها ثبت میشوند. ترکهایی که روی دیوارهای خشتی و آجری مینشینند، کاشیهایی که از گنبدها فرومیریزند، شیشههایی که در تالارهای آیینهکاری خُرد میشوند و نقاشیهایی که با موج انفجار ترک برمیدارند، همه روایتهای خاموشی از لحظههایی هستند که تاریخ معاصر با گذشته دور یک ملت برخورد میکند. در هفتههای گذشته و در جریان آنچه به «جنگ رمضان» میان ایران، آمریکا و اسرائیل معروف شده، میراثفرهنگی ایران نیز مانند بسیاری از زیرساختهای شهری و انسانی کشور از تبعات مستقیم و غیرمستقیم این درگیریها در امان نمانده است. گزارشهای رسمی منتشر شده از سوی دستگاههای استانی میراثفرهنگی نشان میدهد که در اکثر شهرهای کشور، بهویژه در اصفهان و تهران، تعدادی از بناهای تاریخی و مجموعههای میراثی در معرض موج انفجار، لرزشهای شدید و آسیبهای ثانویه قرار گرفتهاند؛ آسیبهایی که اگرچه در مواردی محدود به تخریبهای ظاهری بوده، اما در برخی بناهای حساس نگرانیهای جدی درباره پیامدهای سازهای آن نیز مطرح شده است.
شهرکرد؛ از شهر ملی تا قطب جهانی نمد
میراث مارگیران راجستان با تابآوری زنده ماند
| پیام ما| در دل کویرهای سوزان راجستان هند، جایی که زندگی با ریتم باد و شن گره خورده، رقصی سنتی جریان دارد که فراتر از نمایش هنری، نماد مقاومت و هویت یک جامعه است. رقص کالبیلیا، با حرکات سیال و هیپنوتیزمکننده زنان مارگیر، اکنون در فهرست میراثفرهنگی ناملموس بشریت یونسکو جای گرفته و داستان آن از ممنوعیتهای دوران استعمار بریتانیا تا جهانیشدن توسط هنرمندانی چون گلابو سپرا، روایتی الهامبخش از تابآوری فرهنگی به شمار میرود.
گنجیابی در سایه جنگ
| پیام ما | هنوز غبار جنگ بهطور کامل فرو ننشسته بود که صدای کلنگها بر خاک، بلند شد. در روزهایی که کشور درگیر بحران و نااطمینانی بود، برخی سودجویان از همین آشفتگی بهعنوان فرصتی برای حفاریهای غیرمجاز و جستوجوی گنج استفاده کردند. اکنون در دوران آتشبس، نشانههای این سوءاستفاده، به شکل زخمهایی عمیق بر پیکر محوطههای تاریخی خود را نشان میدهد.
صدمه به بنای ثبت ملی نخستین بلدیه شیراز در پی حملات هوایی دشمن
کاروانسرای شفیعآباد میراثی میان «هتل تجملی» یا «تعاونی روستایی»
هرکسی که پایش را در شفیعآباد بگذارد در همان پیچوخمهای اول روستا کاروانسرای تاریخی بینظیری را میبیند، کاروانسرایی که مدتهاست ورودیاش تبدیل به فروشگاه دائمی محصولات گروه گوجینو شده، درواقع اگر نقش کاروانسرای شفیعآباد را در جهانیشدن روستای شفیعآباد نادیده بگیریم، خطا کردهایم. این کاروانسرا به دلیل موقعیت و معماری بینظیرش فضایی برای زنان استوار کویر ایجاد کرده و البته بیم آن وجود دارد که این بنای ارزشمند تغییراتی در کاربریاش ایجاد شود.
