بایگانی مطالب: آثارباستانی
هیروشیمای فرهنـگی
| پیام ما | افسانهای که حالا تبدیل به یک کابوس شده، راهی که این افسانه تا کابوس شدن طی کرده، از میان داستانها گذشته تا امروز که دیگر نمیتوان با رؤیا و افسانه همنشینش کرد، حالا دیگر غارت است و تاراج، تخریب هویت یک سرزمین است؛ آنچه در سکوتی سنگین و تلخ در جریان است. سکوتی منفعلانه و انفعالی آگاهانه از سوی آنان که قرار بود حافظان این میراث باشند، اما امروز نقش دیگری پذیرفتهاند. روزی نیست که خبر دستگیری حفار غیرمجاز از گوشهای از کشور در میان خبرها نباشد، آمارها میگوید سالانه ۵۰۰ نفر به جرم حفاری غیرقانونی بازداشت میشوند. گستره تخریبها اما چیز دیگری میگوید؛ تاراج بهمراتب وسیعتر از آن است که آمارها نقل میکنند. با این وضعیت چه باید کرد؟ بخشی از تشکلهای فعال در حوزه تاریخ و باستانشناسی، در نشستی هماندیشانه که قرار است مستمر و ادامهدار باشد، تلاش کردند بخشی از زوایای این معضل ریشهدار را واکاوی کنند؛ تا شاید راهی برای نجات از این زخم عمیق که پیکر میراث فرهنگی ایران را تهدید میکند، پیدا کنند. البته «حامد وحدتینسب»، رئیس انجمن علمی باستانشناسی ایران، معتقد است نخستین گام برای حل این معضل مسدود کردن صفحات مجازی کسانی است که اقدام به تبلیغ گنجیابی میکنند. اما همین کار هم تابهحال از سوی مقامات مربوطه صورت نگرفته است.
دادخواهی پارینهسنگیها
حدود ۲۵ سال است که در حوزه باستانشناسی دوران پارینهسنگی، با تمرکز بر منطقه زاگرس، فعالیت پژوهشی انجام میدهد. دوران کارشناسی ارشد، دکتری و پسادکترای خود را با مطالعه در منطقه کرمانشاه به انجام رسانده و به همین دلیل، تجربه و شناخت عمیقی از دوره پارینهسنگی پیشازتاریخ در این منطقه دارد. «سامان حیدری گوران» باستانشناس و پژوهشگر ارشد پیشازتاریخ دانشگاه کلن نظر خود را در مورد احداث تلهکابین در محدوده تاقبستان کرمانشاه در قالب این یادداشت در اختیار «پیام ما» گذاشته است.
حل معمای آپادانا
|پیام ما| «رومن گیرشمن» کاخ آپادانا در شوش را «گوهر تابناک معماری هخامنشی» توصیف کرده است. کاخی بهیادگارمانده از داریوش بزرگ که در طوفان حوادث تاریخ بارها طعم غارت و ویرانی را چشید و آسیب دید، اما بهجا ماند تا روایتگر تاریخ باشد. دمورگان، دیولافوآ و گیرشمن و باستانشناسان بسیاری تلاشهایی برای حل معمای آن کردند و هریک بخشی از آن را از خاک بیرون کشیدند و داستان و تاریخش را ثبت کردند. حالا اما پس از سالها، بخش دیگری از ماجرای آپادانا برای باستانشناسان روشن شده است. معدنی که سنگهای این کاخ را تأمین کرده، توسط پژوهشگران کشف شد؛ کشفی که به تعبیر رئیس پژوهشگاه میراثفرهنگی و گردشگری یکی از مهمترین اکتشافات باستانشناسی در خاورمیانه در سالهای اخیر است و علاوهبر اینکه یک معمای تاریخی دوهزارساله را حل میکند، میتواند معادل کشف معدن مرمر در آتن برای ساخت پارتنون در تاریخ معماری جهان باشد.
سریال تاریخی علیه بنای تاریخی؟
سه سال پیش وقتی فیلمبرداری سریال سووشون در باغ عفیفآباد و مسجد نصیرالملک شیراز همراه با وارد آوردن آسیب به این آثار ملی شد و اعتراض فعالان میراث فرهنگی و کنشگران محلی را بهدنبال داشت، «نرگس آبیار» در صفحه اینستاگرامش توضیحاتی را منتشر و در بخشی از آن تأکید کرد: «خودم یک فعال میراث فرهنگی هستم و دغدغه میراث فرهنگی دارم.» اما او بهعنوان «فعال میراث فرهنگی» وقتی سریال بعدی خود را کلید زد و باز هم برای لوکیشن سریالش به سراغ بناهای تاریخی رفت، باز هم بیتوجهی به ضوابط میراث فرهنگی در حفاظت از بناهای تاریخی را در پیش گرفت. چندی پیش تصاویری از حسینیه امینیها در قزوین منتشر شد که نشان میداد عوامل سریال «بامداد خمار» بدون توجه به قدمت بنا داربستها و الحاقاتی به آن اضافه کردهاند و حالا تصاویری از مسجد عتیق قزوین منتشر شده است که نشان میدهد دیوارهای این بنای ثبت ملی بهشکل غیرمسئولانهای توسط گروه فیلمبرداری رنگی شده و آسیب دیده و بعد از اتمام فیلمبرداری به حال خود رها شده است؛ هرچند پس از رسانهای شدن موضوع، روابطعمومی این سریال رنگپاشی به دیوارهای مسجد را تکذیب و اعلام کرد: «تا جایی که امکانپذیر بوده از دیوارهای کاذب و پرتابل در این پروژه استفاده شده است». این اولینبار نیست که موضوع آسیب گروههای فیلمبرداری به بناهای تاریخی موجب نگرانی میشود. پیشازاین، بارها این مسئله محل اعتراض فعالان میراث فرهنگی بوده است، اما گویا نه وزارت میراثفرهنگی در اجرای قانون جدیت لازم را دارد و نه گروههای فیلمبرداری توجهی به رعایت ضوابط فعالیت در این اماکن دارند.
کاوشهای مبهم
|پیام ما| در روزهای گذشته تصاویری از حصارکشی در بخشی از قطعه ۲۵۲ بهشت زهرا در تهران در شبکههای اجتماعی منتشر شد که متن همراه آن، خبر از کشفیاتی در محدوده محصورشده میداد. شایعهای که درصورت مواجهه نادرست مسئولان و اطلاعرسانی نادرست، میتواند تبعات خسارتباری بهدنبال داشته باشد. هرچند دستگاههای مربوطه از سازمان بهشت زهرا و شهرداری تا شورای شهر آن را تکذیب کردند، اما ادارهکل میراثفرهنگی تهران اظهارنظر دقیق در مورد این حفاری را به بعد از بررسیهای دقیق موکول کرد و برخی کارشناسان در گفتوگو با رسانهها احتمال وجود آثار در این محدوده را دور از ذهن ندانستند. هرچند اطلاعرسانی در مورد این خبر باید با حساسیتهایی همراه باشد، اما بهنظر میرسد نهادهای مربوطه هم پختگی و دقت لازم را در مورد واکنش به چنین خبری مدنظر قرار ندادهاند؛ بدون اینکه توجه داشته باشند که بیاحتیاطی در چنین مواردی در کنار بیاعتمادی عمومی به اخبار رسمی، میتواند منجر به بروز چه اتفاقاتی در آینده شود. علاوهبراین، مسئولان شهری با تکذیب قاطعانه خبر، راه را برای انجام کاوشهای علمی و ورود وزارت و پژوهشگاه میراثفرهنگی در این منطقه میبندند. درحالیکه باتوجهبه اظهارات کارشناسانی که در جنوب تهران کاوش و مطالعات باستانشناسی انجام دادهاند، احتمال وجود لایههای تاریخی در این محدوده محتمل و نیازمند بررسی و مطالعات دقیق است.
استقبال پرشور گردشگران از اماکن تاریخی ایران در نوروز ۱۴۰۴
طبق آمار ارائهشده از سوی معاونت میراثفرهنگی وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی، تعطیلات نوروز سال ۱۴۰۴ با ثبت بیش از نیم میلیون بازدید از اماکن تاریخی و فرهنگی، نشاندهنده علاقه عمیق ایرانیان به میراث غنی کشور است.
نوروز در گذر تاریخ
نوروز، فراتر از یک آیین سنتی، بازتابی از هویت، فرهنگ و تاریخ ایرانیان است. این جشن کهن نهتنها نمادی از تجدید طبیعت و آغاز سال نو است، بلکه در گذر قرنها به یک عنصر بنیادین در ساختار اجتماعی، فرهنگی و حتی سیاسی ایران تبدیل شده است. اما پرسش اساسی این است که چگونه نوروز توانسته است با وجود تغییرات تاریخی، تهاجمات فرهنگی و دگرگونیهای اجتماعی، همچنان زنده بماند و به یکی از معدود جشنهایی تبدیل شود که مرزهای جغرافیایی و تاریخی را درنوردیده است؟ پاسخ این پرسش را میتوان در لایههای مختلف تاریخ ایران جستوجو کرد؛ از سنگنوشتههای هخامنشیان در تختجمشید، که ردپای آیینهای نوروزی را در تشریفات درباری ثبت کردهاند، تا متون کهن زرتشتی که به فلسفه این جشن اشاره دارند. شاهنامه فردوسی، آثارالباقیه ابوریحان بیرونی، و حتی گزارشهای مورخان عرب و یونانی، همگی گواهی بر دیرینگی و اهمیت این آیین هستند.
مجازات سنگین برای حفاران غیرمجاز
حفاظت از میراث فرهنگی از اصلیترین ارکان هویت ملی و تاریخی هر کشور است. یکی از عواملی که حفاظت از این میراث ارزشمند را با چالش مواجه میکند، حفاریهای غیرمجاز و کاوشهای غیرقانونی است. این موضوع در سالهای اخیر تحتتأثیر باورهای غلط، سودجویی و ناآگاهی از ارزش واقعی میراثفرهنگی، گسترش یافته است. از سوی دیگر، قوانین و مقررات موجود در برخی موارد نتوانستهاند بهطور مؤثر در مقابله با این معضل عمل کنند. بهویژه، در مورد ابزاری چون فلزیابها و دیگر تجهیزات کاوش پیشرفته، که روزبهروز پیچیدهتر شده و امکان کاوشهای غیرمجاز را تسهیل کردهاند. در این زمینه، تصویب قوانین جدید و بهروز برای مقابله با حفاریهای غیرمجاز و حفاظت از میراث فرهنگی، یک ضرورت است که اخیراً در قالب طرح جدیدی که در مجلس اعلام وصول شده است، بهطور جدی در حال پیگیری است.
گنجِ گمشده زیر چرخ لودرها
کارگاههای حفاری مترو زیر بافت تاریخی شیراز همچنان فعال هستند و در روزهای اخیر سفالهای قرون میانه اسلامی که احتمالاً متعلق به قرون ۵ تا ۱۰ هجری قمری هستند، در میان نخالههای یکی از کارگاههای حفر تونل مترو که قرار است به عبور اتوبوسهای برقی از زیر زمین در بافت تاریخی شیراز اختصاص پیدا کند، کشف شده است. این درحالیاست که بهگفته فعالان میراث فرهنگی شیراز، قرار بود تا پایان مطالعات و صدور مجوز وزارت میراثفرهنگی برای حفر مترو در بافت تاریخی شیراز، هیچ اقدامی از سوی شهرداری شیراز برای حفر تونل مترو انجام نشود.
خشت به خشت، روایتی از غفلت
|پیام ما|گردهمایی سالانه باستانشناسی ایران، که امسال بیستودومین دورهاش در موزه ملی ایران برگزار شد، به معرفی جدیدترین کشفیات باستانشناسی ایران اختصاص داشت. در این گردهمایی که از پنجم اسفند آغاز و تا هفتم اسفند ادامه داشت، گزارشهای جدید از کاوشهای باستانشناسی در نقاط مختلف ایران ارائه شد. یکی از مهمترین یافتههای امسال، تدفین نوزادی از هزاره پنجم پیش از میلاد در محوطه غرقشده «چپرآباد» در استان آذربایجانغربی بود. در کنار این گردهمایی، نمایشگاه گزیدهای از جدیدترین اکتشافات باستانشناسی ایران برپا شده که شامل ۲۷۳ اثر از ۱۳ محوطه باستانی از دورههای مختلف است. این نمایشگاه تا پایان فروردین ۱۴۰۴ در موزه ملی ایران قابل بازدید است. اما مهمترین نکته در این گردهمایی سالانه، نگرانی باستانشناسان و پیشکسوتان از وضعیت حاکم بر میراث فرهنگی کشور بود.
