|پیام ما| دولت تمام هزینه‌های پاویون ایران در نمایشگاه گردشگری EMITT استانبول را پرداخت کرده تا ۱۰ شرکت خصوصی، ظرفیت‌های گردشگری ایران را معرفی کنند. اقدامی که به‌گفته مسئولان، «فرصتی طلایی برای رونق گردشگری» است، اما در شرایطی که گردشگری ایران زیر سایه سنگین جنگ و ناآرامی‌ها دچار رکودی جدی شده، این حضور خارجی بیش از آنکه سرمایه‌گذاری راهبردی باشد، شبیه نمایش پرهزینه‌ای است که احتمال بازدهی آن بسیار پایین -حتی نزدیک به صفر- است.

چگونه خیر جمعی نادیده‌ گرفته می‌شود؟

سازمان گردشگری ملل متحد در گزارش اخیر خود درباره عملکرد کشورهای مختلف در حوزه گردشگری، بیست کشور اول دنیا که بهترین عملکرد را در سه ماه نخست سال ۲۰۲۵ داشتند، معرفی کرد. در این فهرست ایران با ۱۴ درصد بهبود نسبت به مدت مشابه در سال گذشته میلادی، در رتبه نوزدهم قرار گرفته است. این گزارش توسط «انوشیروان محسنی بندپی» در نشست با فعالان گردشگری با تیتر «صعود ایران به جمع ۲۰ مقصد برتر گردشگری جهان» ارایه و در رسانه‌ها منعکس شد. اما درصورتی‌که مبنای اعلام این رشد ۱۴ درصدی آمارهای رسمی وزارت گردشگری باشد، باید به این نمودار و جایگاه ایران در آن، با دیده تردید نگریست؛ چراکه آمارهای این وزارتخانه سال‌هاست که پرابهام و بدون مبنای دقیق اقتصادی بوده است. بدون تعیین‌تکلیف حساب‌های اقماری نمی‌توان به هیچ آماری در هیچ بخشی از گردشگری اعتماد داشت و به دقت آن استناد کرد. ضمن اینکه مدیران ارشد این حوزه نیز نگاهی واقع‌بینانه به وضعیت موجود گردشگری ندارند. در آخرین مورد و نزدیک به بیست روز پس از آتش‌بس میان ایران و اسرائیل، معاون توسعه مدیریت وزیر گردشگری اعلام کرده است که به‌زودی تورهای ورودی وارد کشور خواهند شد. اما سؤال اینجاست که مبنای این ادعا کدام اطلاعات دقیق از وضعیت گردشگری کشور است؟ و منظور از گردشگران خارجی، کدام طیف از گردشگران است؟ درحالی‌که هنوز تعریف دقیقی از «گردشگر» در ساختار آماری این وزارتخانه وجود ندارد، چه طیفی از گردشگران قرار است وارد ایران شوند؟ گردشگران مذهبی؟ گردشگران درمانی؟ کسانی که برای خرید از بازارچه‌های مرزی وارد کشور و نامشان وارد فهرست گردشگران می‌شود؟ یا گردشگرانی که خیالشان بابت امنیت ایران آسوده است و چند روزی ایران را به‌عنوان مقصد سفر انتخاب می‌کنند؟ این مانور رسانه‌ای و خبری در شرایطی که بسیاری از فعالان بخش گردشگری از وضعیت موجود آسیب‌های جدی دیده‌اند، جای بحث دارد.

در شرایطی که آتش‌سوزی‌های گسترده به جان جنگل‌های زاگرس افتاده و بخش‌های از آن را نابود کرده، نبود تجهیزات کافی اطفای حریق در این مناطق به یک بحران ساختاری تبدیل شده است. این کمبود شامل ابزارهایی مانند دمنده و خودروهای مناسب اطفای حریق جنگل، بالگردهای مستقر و آماده‌به‌کار است؛ مسئله‌ای که در مناطق کوهستانی و صعب‌العبور زاگرس اهمیت مضاعفی دارد و بارها هشدار آن از سوی کارشناسان و نمایندگان محلی داده شده است. شرایط طبیعی منطقه، به‌ویژه رشد سریع پوشش گیاهی در فصل بهار و خشک‌شدن آن در تابستان، اکنون به عاملی برای گسترش سریع آتش تبدیل شده است. در کنار این شرایط، عوامل انسانی مانند نبود مدیریت یکپارچه، بی‌توجهی گردشگران و نبود سیستم نظارتی پایدار نیز زاگرس را در برابر آتش بی‌دفاع کرده است. به‌گفته یک نماینده مجلس، تمام این اتفاقات به یک دلیل رخ می‌دهد‌، در نظر مسئولین اقتصاد و سیاست بر محیط‌زیست برتری دارد.

بافت‌های تاریخی ایران، گنجینه‌ای از هویت فرهنگی و تمدنی‌اند که در طول تاریخ، روایتگر سبک زندگی، باورها و ارزش‌های جوامع شهری بوده‌اند. این کوچه‌ها و بناهای کهن، با وجود معماری چشم‌نواز و داستان‌های پنهان در دل خشت‌هایشان، امروزه بیش از هر زمان دیگری در معرض فراموشی و تخریب قرار گرفته‌اند. تغییر الگوهای زندگی شهری، مهاجرت جمعیت بومی و عدم توجه کافی به نیازهای روزمره این محلات، بسیاری از آنها را به فضاهایی متروک و بی‌روح تبدیل کرده است. در چنین شرایطی، پرسش اصلی این است که چگونه می‌توان به این بافت‌های ارزشمند حیات دوباره بخشید؟

آزادی کارشناسان محیط‌زیست‌، تغییر مدیران در سازمان محیط‌زیست و منابع‌طبیعی،‌ کسب جایزه‌های جهانی «مارخو» و «استو» و «قهرمان جهانی تالاب» به کارشناسان و انجمن‌های ایران‌، ممنوعیت شش کارشناس برای ورود به مناطق،‌ ثبت هفتمین سمندر به‌نام ایران،‌ درگذشت استیون کلمنت اندرسون و الن ووسالو، برگزاری انواع و اقسام شب‌های بخارا با موضوع محیط‌زیست،‌ جاده‌کشی در جنگل‌های شمال‌، کور شدن گره آلودگی هوا در ایران،‌ نابسامانی مدیریت پسماند در شهرهای شمالی، تخریب زاگرس و... گوشه‌ای از اتفاقات سال ۱۴۰۳ در حوزه محیط‌زیست و منابع‌طبیعی هستند. در «پیام ما» کوشیدیم در حد توان و بضاعت مهمترین اتفاقات روز را پوشش دهیم و درعین‌حال، نگاهی هم به سایر موضوعات بیندازیم،‌ از انعکاس دیدگاه‌های نسل جدید کارشناسان حیات‌وحش گرفته تا چالش‌های پیش روی زنان حفاظتگر،‌ یا انتشار خلاصه‌ای از مقالات کارشناسان ایرانی که در مجلات معتبر جهانی منتشر شده‌اند و.... واقف هستیم که برخی از موضوعات و وقایع این سال از قلم افتاده‌اند که هرکدام قابلیت تبدیل شدن به یک سوژه گزارش یا مصاحبه را داشتند. آنچه می‌توانست منتشر شود و نشده را به حساب توان محدود ما در مقابل حجم بالای اتفاقات در این حوزه بگذارید. امیدواریم سال آتی همچنان فرصت نوشتن درباره محیط‌زیست ایران را داشته باشیم و بتوانیم سنگی را از پیش پای حفاظت برداریم.

امروز روز جهانی راهنمایان گردشگری است. آنها که در سال‌های اخیر تجارب سختی را از سر گذرنده‌اند، از رکود شدید گردشگری و ترک ناخواسته شغل‌شان تا مشکلات اقتصادی و بیکاری. فعالان این بخش از گردشگری امروز برای شانزدهمین سال گردهمایی سالانه خود را در حالی در موز ملی ایران برگزار می‌کنند که این حرفه هنوز با چالش‌های زیادی دست و پنجه نرم می‌کند. این گردهمایی به نوعی یادآور تلاش و ایستادگی راهنمایان گردشگری در بحران‌هایی است که گردشگری ایران از سر گذراند، کسانی که در سخت‌ترین شرایط هم ایستادند، اما امروز بسیاری از آنها به دلیل مشکلات اقتصادی تن به مهاجرت داده یا خانه‌نشین شده‌اند.

|پیام ما|نخستین همایش بین‌المللی «فرصت‌های سرمایه‌گذاری در گردشگری پزشکی ایران»، قرار است اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۴ در استان خوزستان و شهرهای خرمشهر و آبادان که همچنان یادگارهای جنگ را به تن دارند، برگزار شود. برگزارکنندگان معتقدند این همایش می‌تواند مقدمه‌ای باشد برای تبدیل این دو شهر به مرکز گردشگری پزشکی در جنوب‌غرب ایران. اما حوزه گردشگری پزشکی در ایران با چالش‌های جدی و عمده‌ای روبه‌رو است که توجه به آنها و سیاستگذاری برای رفع آن و حل‌وفصل اختلافات بین دستگاهی در این حوزه نیز به‌اندازه توسعه زیرساخت‌های شهرهای مرزی برای جذب گردشگران پزشکی به کشور اهمیت دارد. به باور حاضران در پیش‌همایش فرصت‌های سرمایه‌گذاری گردشگری پزشکی، باتوجه‌به موقعیت جغرافیایی ویژه خرمشهر و آبادان و نزدیکی به کشورهای حوزه خلیج‌فارس و عراق، این شهرها از ظرفیت‌های قابل‌توجهی برای جذب گردشگران حوزه سلامت برخوردارند. اهمیت توسعه زیرساخت‌ها و رفع موانع تجاری و اداری در کنار کاهش موانع و تسهیل ورود بیماران خارجی، می‌تواند آبادان و خرمشهر را که نقش ارزشمندی در تاریخ معاصر ایران دارند، تبدیل به مقصدی جذاب برای گردشگران ورودی کند. این امر مستلزم فراهم آمدن پیش‌شرط‌هایی است که به بخشی از آنها در مراسمی که هفته گذشته در تهران برگزار شد، اشاره شد و بخشی از آنها مثل همیشه مغفول ماند.