بازار کار ایران برای زنان، سال‌هاست با درهای نیمه‌باز تعریف می‌شود؛ ورود به آن دشوار است و ماندن در آن دشوارتر. شرایط پس از جنگ و وضعیت اقتصادی، شکافی را که از پیش وجود داشت عمیق‌تر کرده و بار دیگر زنان را به نخستین قربانیان بحران اشتغال تبدیل کرده است.

از دیرباز، تولیدمثل در ایران مسئولیتی سنگین بر دوش زنان بوده و گاه امتناع از آن به‌مثابه رفتاری در تضاد با منافع ملت و دولت تعبیر شده است. با این حال، در سال‌های اخیر، رابطه زنان با حاکمیت دستخوش تحولات قابل توجهی شده است: از مطالبه برای پوشش اختیاری و حق موتورسواری گرفته تا کنترل باروری و تصمیم‌گیری درباره فرزندآوری. این مجموعه انتخاب‌ها حول محور «کنترل بر بدن» و حق انتخاب فردی شکل گرفته‌اند؛ انتخاب‌هایی که زنان برای به دست آوردن آن‌ها سال‌ها تلاش کرده و هزینه‌های فراوانی پرداخته‌اند.

«حقیقت زندگی افراد حاشیه‌ همیشه در حرف‌هایشان نیست؛ گاهی باید این حقیقت را در سکوت و احساسات آنها پیدا کرد» طرح این دیدگاه در کنار این هشدار که «کنشگری مؤثر باید با واقعیت عینی جامعه نسبت داشته باشد» محور اصلی نشست تخصصی «زنان در مواجهه با جنگ» بود. این نشست بر این متمرکز بود که چگونه در میانه جنگ روایت‌ها و تحلیل‌های دور از واقعیت، زندگی روزمره زنان به ابزاری برای بازی‌ قدرت رسانه‌ها تبدیل می‌شود. از سوی دیگر، آمارهای نگران‌کننده از حذف زنان از بازار کار، زنگ خطری است که نشان می‌دهد این روند چگونه جامعه را در روزهای بحران، شکننده می‌کند. پژوهشگران حاضر در این نشست، راه خروج از این بن‌بست را شکستن ساختارهای مسلط و پناه بردن به فضاهای کوچک حمایتی می‌دانند؛ جریانی که می‌تواند خشم و ناامیدی امروز را به امید و حرکت تبدیل کند.

| پیام ما | در هرات، شهری که سال‌ها به فرهنگ، تجارت و زندگی شهری پرجنب‌وجوش در غرب افغانستان شناخته می‌شد، خیابان جبرئیل در روزهای اخیر به صحنه‌ای تازه از تقابل زنان بانظم سخت‌گیرانه طالبان تبدیل شد. زنانی که به بازداشت‌های اخیر به بهانه پوشش اعتراض داشتند، با نیروهای امنیتی روبه‌رو شدند. فریاد اعتراض ضعیف بود، اما صدای آن به‌سرعت از مرزهای افغانستان عبور کرد. هم‌زمان، در سطح حقوقی نیز فرمان شماره ۱۸ طالبان نگرانی‌ها را درباره آینده دختران و زنان افغانستان عمیق‌تر کرده است. فرمانی که به گفته نهادهای حقوق بشری، ازدواج کودکان و محدودیت زنان برای خروج از ازدواج‌های اجباری را در ساختار حقوقی طالبان تثبیت می‌کند.

نزدیک به دو ماه است که آتش‌بسی شکننده برقرار شده، اما هنوز تصویری روشن از آینده درگیری‌ها یا سرنوشت توافق وجود ندارد. این در حالی است که بسیاری از زنان همچنان با پیامدهای اقتصادی و اجتماعی جنگ و شرایط دشوار اقتصادی کشور روبه‌رو هستند؛ زنانی که به‌تنهایی مسئولیت تأمین معاش خانواده را بر عهده دارند یا کسب‌وکارهای کوچکشان در پی اختلال‌های اقتصادی و اینترنتی آسیب‌های جدی دیده است. اگرچه هنوز آمار دقیقی از ابعاد این بحران منتشر نشده است، اما روایت‌های زنان نشان می‌دهد که فشارهای معیشتی و مسئولیت‌های روزمره بیش از گذشته بر دوش آنها سنگینی می‌کند.

حجت‌الاسلام عبدالرضا پورذهبی، نماینده ولی‌فقیه در استان کردستان، با هشدار نسبت به پیامدهای دوقطبی‌سازی در جامعه، بر ضرورت حفظ وحدت، امید و آرامش اجتماعی تأکید کرد و گفت همه بانوان، فارغ از نوع پوشش، قابل احترام هستند و بخش مهمی از سرمایه اجتماعی کشور در میان آنان قرار دارد.

روز جهانی ماما یادآور مسئولیتی است که از نخستین لحظه شکل‌گیری زندگی آغاز می‌شود؛ مسئولیتی که این روزها در میان انبوهی از بحران‌ها سنگین‌تر از همیشه شده است. ایران در یک سال گذشته دو جنگ را تجربه کرده و هنوز در سایه آتش‌بسی شکننده روزگار می‌گذراند. هم‌زمان، بحران‌های محیط‌زیستی؛ از آلودگی هوا و کمبود آب تا تغییر اقلیم، آرام و بی‌صدا سلامت نسل‌های آینده را تهدید می‌کنند؛ مسائلی که از افزایش زایمان‌های زودرس تا اختلال در سلامت باروری را به دنبال دارند. در چنین شرایطی، نقش ماماها فقط به همراهی لحظه تولد محدود نمی‌شود. «ناهید خداکرمی»، رئیس انجمن علمی مامایی ایران، در گفت‌وگو با «پیام ما» از پیوند عمیق سلامت مادر و نوزاد با شرایط محیطی و اجتماعی می‌گوید و تأکید می‌کند که بدون هوای پاک، آب سالم، امنیت و زیست‌بومی امن نمی‌توان از سلامت زنان و کودکان سخن گفت. به باور او، ماماها امروز بیش از هر زمان دیگری با پیامدهای این بحران‌ها روبه‌رو هستند؛ در خط مقدم مراقبت از زندگی و آینده نسل‌ها.

| پیام ما | بازار صنایع‌دستی ایران که همواره یکی از مهم‌ترین پیوندهای میان فرهنگ، اقتصاد محلی و معیشت خانوارها بوده، در ماه‌های اخیر زیر فشار هم‌زمان جنگ، رکود اقتصادی و قطع اینترنت با بحرانی کم‌سابقه روبه‌رو شده است. کاهش قدرت خرید، ازدست‌رفتن مسیرهای فروش آنلاین و افت شدید گردشگری، نه‌تنها چرخه تولید و عرضه را مختل کرده، بلکه زندگی هزاران هنرمند، به‌ویژه زنان در مناطق محروم را در معرض فروپاشی قرار داده است.