اقتصاد ایران در دهه اخیر به صحنه یک پارادوکس بی‌رحمانه تبدیل شده است. در یک‌سو، کارگران و حقوق‌بگیران هر روز زیر فشار تورم افسارگسیخته فقیرتر می‌شوند و در سوی دیگر، گروهی از «بیکارانِ دارای درآمد» با دسترسی به رانت و فرصت‌های سفته‌بازی در بازارهای مالی و دارایی، نه‌تنها از کار کردن بی‌نیاز شده‌اند، بلکه ثروت‌های کلانی به دست آورده‌اند. این شکاف عمیق، اکثریت جامعه را که تنها راه درآمدی‌شان کار است، به‌سمت قماری ناخواسته سوق می‌دهد؛ آنها وادار می‌شوند برای بقا و فرار از فقر، پس‌اندازهای اندک خود را وارد بازی‌ای کنند که قواعد آن از پیش توسط برندگان همیشگی نوشته شده و سرنوشتشان از ابتدا چیزی جز باخت نیست.

«مرتضی عزتی» در گفت‌وگو با «پیام ما»:

بازخوانی خطابه اردبیل در آینه مهاجرت

بازگشت احتمالی تحریم‌های شورای امنیت و سناریوی موسوم به «اسنپ‌بک» دوباره اقتصاد ایران را در مرکز یک جدال جدی قرار داده است. تجربه سال‌های گذشته نشان می‌دهد هر بار حلقه فشار‌های بین‌المللی تنگ‌تر شده، اقتصاد ایران بدون یک استراتژی روشن برای تاب‌آوری، با شوک‌های سنگین ارزی، تورمی و تجاری روبه‌رو بوده است. این‌بار نیز اگر اقتصاد کشور آماده مقابله با بحران پیشرو نباشد، تبعات آن پیش از هر چیز، بر سفره مردم و معیشت خانوار‌ها سنگینی خواهد کرد.

پدافندها در آسمان شلیک می‌شد و بمب‌ها روی زمین منفجر، که «پریا» بیکار شد. شرکت خصوصی او چهار روز بعد از حمله اسرائیل به ایران تصمیم گرفت برای امنیت جان کارمندان، شرکت را بسته نگه‌ دارد. سه روز بعد از اعلام تعطیلی موقت، مدیران شرکت تصمیم گرفتند پریا را در فهرست نیروهای تعدیلی قرار دهند. مدیران توضیحاتی به پریا ندادند، تنها به گفتن همین جمله‌ها بسنده کردند: «شرایط اقتصادی مطلوب نیست. مجبوریم. متأسفیم.» دو روز بعد از پایان جنگ و آتش‌بس، پریا مانده و کار و درآمدی که دیگر ندارد. مانند پریا کم نیست، «محمد»، یکی از کارمندان شرکتی بزرگ در حوزه فناوری غذایی، می‌گوید: مدیران بالادستی به او اعلام کردند برای جلوگیری از تعدیل نیرو، درآمدش تا حدود ۲۰ درصد کمتر می‌شود: «من با کم‌شدن درآمد موافق‌تر بودم. ترجیح می‌دهم، در این شرایط همه سرکار بمانیم و کسی اخراج نشود.» جنگ علاوه‌بر کشتن آدم‌ها، اقتصاد را هم تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. کم نیستند کسانی که بعد از جنگ باید با وضعیت مالی جدید دست‌و‌پنجه نرم کنند.

کارزار، دعای دسته‌جمعی و استوری‌های پی‌در‌پی شهروندان برای یافتن دختر گمشده کارساز نشد. ۱۰ روز تمام چشم‌ها پی الهه حسین‌نژاد گشت و درنهایت پنجشنبه، ۱۵ خرداد، جسم بی‌جان او پیدا شد. ماجرا به‌گفته قاتل که مشخص شده راننده اتومبیلی است که او را برای رساندن به خانه‌اش سوار کرده بود، زمانی مرگبار می‌شود که قاتل گوشی تلفن همراه گران‌قیمت مسافر را می‌بیند. الهه حسین‌نژاد مقاومت می‌کند و درنهایت سرنوشت او مشابه امیرمحمد خالقی می‌شود؛ دانشجویی که زمستان پارسال به‌دلیل مقاومت برای دزدیده‌نشدن لپ‌تاپش مقابل خوابگاه دانشجویی، جان خود را از دست داد. هرچند که برخی ناامنی شهر برای زنان را ریشه قتل الهه می‌دانند، برخی دیگر معتقدند عوامل اقتصادی در تعدد جرایم بی‌تأثیر نیست. افزایش روایت‌های دزدی، این پرسش را در ذهن ایجاد می‌کند که آیا جرایمی مانند سرقت، خشونت و قتل در سال‌های اخیر افزایش پیدا کرده است؟ متأسفانه آمار میزان جرایم در سال ۱۴۰۳ در دسترس نیست، اما بررسی‌ها از میزان جرایم حوزه‌های انتظامی کشور در سال ۱۴۰۲ نشان می‌دهد اغلب جرایم، مانند قتل، نزاع دسته‌جمعی و شرارت‌ها نسبت به سال ۱۴۰۱ بیشتر شده است.

|پیام‌ما| ترکیب اقلام صادراتی ایران در حوزه کشاورزی و صنایع غذایی در سال ۱۴۰۲ بیش از آنکه نشانگر تنوع و عمق باشد، بیانگر وابستگی نگران‌کننده به معدودی از کالاهای خام و سنتی است. طبق داده‌ها، تنها ۱۷ قلم کالا با مجموع ارزش صادراتی سه هزار و ۲۵۱ میلیون دلار، معادل ۵۰.۱ درصد از کل ارزش صادرات این حوزه را به خود اختصاص داده‌اند. این تمرکز بالا به روشنی نشان می‌دهد نیمی از صادرات کشور تنها بر دو درصد از تنوع کالاهای ممکن استوار است و این نشان‌دهنده وابستگی سنگین به سبدی محدود و شکننده است. اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تهران در گزارشی که با عنوان «صادرات محصولات غذایی و کشاورزی، از روندهای جهانی تا ایران در بازار چین» منتشر کرده است، اعلام کرده نکته مهم و منفی، تسلط محصولات خام و با حداقل فراوری مانند پسته، سیب، هندوانه، پیاز و گوجه‌فرنگی در این فهرست است؛ محصولاتی که به‌‎رغم ارزآوری نسبی، فاقد ارزش‌افزوده بالا و برند صادراتی متمایز هستند. همچنین، صادرات کالاهایی با نسبت بالای وزن به ارزش مانند هندوانه گوجه‌فرنگی در کشوری با بحران آب، زنگ خطر مهمی است که باید به آن توجه شود. در کنار اینها، سهم اندک فراورده‌هایی مانند رب گوجه‌فرنگی، شیرینی بدون کاکائو و زعفران بسته‌بندی‌شده، بیانگر آن است که ایران هنوز نتوانسته در زنجیره ارزش صنایع غذایی جایگاه قابل‌دفاعی پیدا کند و بخش بزرگی از صادرات آن همچنان خام‌محور و سنتی‌ باقی مانده است