به‌دنبال افزایش چشمگیر تلفات تنها پستاندار دریای خزر در سال‌های اخیر، طرح ایجاد ایستگاه‌های امدادی و آموزش صیادان در سواحل شمالی کشور با هدف حفاظت از فوک خزری و شناسایی دقیق دلایل مرگ‌ومیر این گونه نادر آغاز شد. آمارهای اخیر نشان‌دهنده کاهش شدید جمعیت این پستاندار و ضرورت اقدامات فوری برای تأمین امنیت زیستگاهی آن است.

کشف لاشه چهار قلاده فوک خزری در سواحل استان مازندران بار دیگر وضعیت شکننده این گونه منحصربه‌فرد دریای خزر را برجسته کرده است.

خبرگزاری‌های محلی قزاقستان روز گذشته گزارش دادند که در مجموع ۱۹۱ فُک مرده در امتداد سواحل دریای خزر در غرب این کشور کشف شده است. این لاشه‌ها طی دو تا سه روز گذشته توسط بادهای شمال غربی به ساحل آورده شده‌اند.

 معاون محیط زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط زیست گفت: عمق دریای خزر سالانه ۲۰ سانتی متر کاهش می یابد که این روند باید با همکاری کشورهای منطقه مدیریت و از آن جلوگیری شود.

پهنه آبی خزر برای بسیاری از مردم ایران فراتر از پدیده‌ای طبیعی، بخشی از حافظه اجتماعی آنهاست. دریای کاسپین، اثر عمیقی بر محیط‌زیست پیرامونش دارد. مطالعات نشان داده است اگر این دریا نبود بارش‌های استان‌های ساحلی به‌ویژه گیلان و مازندارن ۶۰ درصد کاهش می‌یافت. رطوبت و اعتدال دمایی در همراهی با البرز رخ می‌دهد که همچون مانعی، تکمیل‌کننده اثر دریا است. دیر نبوده زمانی که پیشروی دریای کاسپین، کابوس مردمان ساحل‌نشین بود. این روزها اما دریا کاهش سطح تراز و پس‌رَوی را پی گرفته است. سال‌هاست گمانه‌های زیادی درباره علت این روند معرفی می‌شود‌ و هنوز استدلال یکسانی مطرح نشده است؛ احتمالاً به این دلیل که زیر سایه درون‌گرایی شوروری سابق، تعامل شفافی میان محققان این منطقه وجود ندارد. از علت پس‌روی دریا که بگذریم، چگونگی رفتار در مقابل این پدیده اولویت دارد.

|پیام ما| مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارش نظارتی جدید به «بررسی آثار محیط‌زیستی روند کاهشی تراز سطح آب دریای خزر» پرداخته است. در این گزارش که اسفندماه سال گذشته تدوین آن آغاز شد، ابعاد مختلف و چرایی کاهش تراز این دریاچه شمالی بررسی و از مسئولان خواسته شد با تسریع در تدوین یک راهبرد منسجم درباره وضعیت حقوقی دریای خزر، مواضع خود را در حوزه‌هایی نظیر حدود، بهره‌برداری از منابع، امنیت دریایی، حفاظت ‌محیط‌زیستی و کشتیرانی، به‌صورت شفاف و یکپارچه تعیین کنند. همچنین، سیاست ملی در بخش‌های کشاورزی و صنعتی براساس این گزارش باید به‌گونه‌ای تنظیم شوند که با اهداف حفاظت از دریای خزر کاهش فشار بر منابع آب سازگار باشند و در بخش بین‌اللملی هم کانال‌های ارتباطی و مذاکرات مستمر بین کشورهای حاشیه خزر ایجاد شود تا بتوان از شرایط بحرانی کنونی گذر کرد.

تابستان ۱۳۷۰، طاهره با یک چمدان از خانه‌اش در کلاچای بیرون آمد. خزر پیش آمده بود و آب دریاچه خانه‌ها را در خود محو می‌کرد. برای او و بسیاری دیگر خانه لب ساحل آرزویی شد گمشده در دل آب. همان زمان «جهان‌بخش»، معاون عمرانی استاندار گیلان، گفته بود بر اثر بالا آمدن آب دریای خزر حدود ۳۰ واحد تجاری و ۳۵۰ واحد مسکونی در سطح شهرها، غیرقابل‌سکونت شده‌اند و «جزایری»، مدیرکل برنامه‌ریزی و امور شهری ضمن بازدید از خط ساحلی دریا در منطقه نوشهر و کورکورسر گفته بود پیشروی آب ۵۰۰ خانه مسکونی در تنکابن را تخریب کرده است. خانه‌ها در آب تمام شدند و زندگی بسیاری از مردم حاشیه خزر هم معلق روی آب ماند. حالا سه دهه بعد از آن پیشروی، خزر در سال‌های اخیر شروع به پسروی کرده. خانه‌ها، حیاط‌ها، مغازه‌ها و زندگی‌هایی که سال‌های قبل به زیر آب رفته بودند، شاید چون مردگان متحرک سر از آب بیرون بیاورند و این داستان خزر است؛ داستان پسروی‌ها و پیشروی‌های دائم.