|پیام ما| پلتفرم‌های آنلاین رزرواسیون، حالا دیگر به‌عنوان یکی از بازیگران اصلی گردشگری پذیرفته شده‌اند. اما هنوز سازوکار مشخصی برای نظارت مؤثر بر فعالیت آنها و پاسخگو کردنشان در قبال مسائلی که برای مشتریان خدماتشان پیش می‌آید، تعریف نشده است. نهادهای ناظر نیز در بسیاری از موارد، واکنش شفافی نسبت به این مسائل نشان نمی‌دهند. در تازه‌ترین مورد، تعدادی از اقامتگاه‌های بومگردی از تسویه نشدن مبالغ مربوط به رزروهای انجام‌شده در سایت «شب» طی هفت ماه گذشته خبر داده‌اند. سایت «شب» که از نخستین پلتفرم‌های رزرو آنلاین اقامتگاه در ایران است، مجوز رسمی فعالیت از وزارت میراث‌فرهنگی دارد. بااین‌حال، تاکنون پاسخی رسمی از سوی مدیران این پلتفرم یا وزارتخانه درباره خسارت واردشده به ۲۲ اقامتگاهی که در هفت ماه اخیر با خلف وعده این سایت روبه‌رو بوده‌اند، منتشر نشده است.

|پیام ما| «اینجا فقط یه مجموعه نیست؛ اینجا خونه‌ خاطره‌ها و آرزوهامونه.» این بخشی از یک آگهی است. آگهی فروش یک اقامتگاه بوم‌گردی در روستای غرقاب گلپایگان، اقامتگاه «تیمره» برای بسیاری از اهالی سفر نام آشنایی است. در روزهای جنگ «تیمره» نخستین اقامتگاهی بود که اعلام کرد حاضر است به‌صورت رایگان میزبان کسانی باشد که می‌خواهند مدتی در جایی امن اقامت داشته باشند. حالا اما این اقامتگاه در آستانه تعطیلی است و «رسول مجیدی» آگهی فروش آن را در شبکه‌های اجتماعی منتشر کرده و نوشته است: «تیمره، تکه‌ای از قلبمونه که حالا به‌خاطر شرایط سخت اقتصادی و نبود هیچ حمایت دولتی، مجبوریم ازش دل بکنیم.» فروش اقامتگاه بوم‌گردی و تعطیلی بسیاری از بخش‌های مرتبط با گردشگری به روشنی نشان‌دهنده شرایط سخت فعالان گردشگری است. شرایطی که گویی برخی مدیران ارشد این حوزه به‌جای تلاش برای تغییر و بهبود آن، چشم بر آن بسته‌اند و تصویر دیگری از وضعیت گردشگری ایران در ذهن دارند، تصویری که اختلافی معنادار با حقیقت جاری در این بخش دارد.

سازمان گردشگری ملل متحد در گزارش اخیر خود درباره عملکرد کشورهای مختلف در حوزه گردشگری، بیست کشور اول دنیا که بهترین عملکرد را در سه ماه نخست سال ۲۰۲۵ داشتند، معرفی کرد. در این فهرست ایران با ۱۴ درصد بهبود نسبت به مدت مشابه در سال گذشته میلادی، در رتبه نوزدهم قرار گرفته است. این گزارش توسط «انوشیروان محسنی بندپی» در نشست با فعالان گردشگری با تیتر «صعود ایران به جمع ۲۰ مقصد برتر گردشگری جهان» ارایه و در رسانه‌ها منعکس شد. اما درصورتی‌که مبنای اعلام این رشد ۱۴ درصدی آمارهای رسمی وزارت گردشگری باشد، باید به این نمودار و جایگاه ایران در آن، با دیده تردید نگریست؛ چراکه آمارهای این وزارتخانه سال‌هاست که پرابهام و بدون مبنای دقیق اقتصادی بوده است. بدون تعیین‌تکلیف حساب‌های اقماری نمی‌توان به هیچ آماری در هیچ بخشی از گردشگری اعتماد داشت و به دقت آن استناد کرد. ضمن اینکه مدیران ارشد این حوزه نیز نگاهی واقع‌بینانه به وضعیت موجود گردشگری ندارند. در آخرین مورد و نزدیک به بیست روز پس از آتش‌بس میان ایران و اسرائیل، معاون توسعه مدیریت وزیر گردشگری اعلام کرده است که به‌زودی تورهای ورودی وارد کشور خواهند شد. اما سؤال اینجاست که مبنای این ادعا کدام اطلاعات دقیق از وضعیت گردشگری کشور است؟ و منظور از گردشگران خارجی، کدام طیف از گردشگران است؟ درحالی‌که هنوز تعریف دقیقی از «گردشگر» در ساختار آماری این وزارتخانه وجود ندارد، چه طیفی از گردشگران قرار است وارد ایران شوند؟ گردشگران مذهبی؟ گردشگران درمانی؟ کسانی که برای خرید از بازارچه‌های مرزی وارد کشور و نامشان وارد فهرست گردشگران می‌شود؟ یا گردشگرانی که خیالشان بابت امنیت ایران آسوده است و چند روزی ایران را به‌عنوان مقصد سفر انتخاب می‌کنند؟ این مانور رسانه‌ای و خبری در شرایطی که بسیاری از فعالان بخش گردشگری از وضعیت موجود آسیب‌های جدی دیده‌اند، جای بحث دارد.

در سال‌های اخیر، اقامتگاه‌های بومگردی به‌ویژه اقامتگاه‌های تحت مدیریت زنان، به نقطه‌عطفی در صنعت گردشگری ایران تبدیل شده‌اند. در این میان، زنان مدیر این اقامتگاه‌ها با ابتکار و تلاش بی‌وقفه، نه‌تنها به احیای فرهنگ محلی و سنت‌های بومی پرداخته‌اند، بلکه کارآفرینی و ایجاد فرصت‌های شغلی برای دیگر زنان را نیز تسهیل کرده‌اند. به‌عنوان مثال، در دل روستای سلین در اورامان خانواده‌ای اقامتگاه بومگردی دایر کرده‌اند و مادر خانواده به‌همراه فرزندانش آن را اداره می‌کنند. اتاق‌های این اقامتگاه با نمادهایی از انار و میخک که از محصولات محلی این منطقه و کار دست زنان است، تزئین شده‌اند. همچنین، فضایی برای پوشیدن لباس کردی و گرفتن عکس فراهم شده است تا هرکدام از مسافران بتوانند لباس کردی بپوشند و عکس بگیرند. با‌این‌حال، با ورود بیماری کرونا، صنف گردشگری با چالش‌های بی‌شماری روبه‌رو شد. بانوان مدیر این اقامتگاه‌ها نیز در این دوران با مشکلات خاص خود مانند کاهش شدید گردشگران و نگرانی‌های مالی مواجه شدند. اما با وجود این موانع، بسیاری از آنها به تلاش و همت خود ادامه دادند و به‌تدریج موفق شدند به رونق نسبی پیشین بازگردند.

پیام ما- در دنیای امروز، بومگردی به‌عنوان تجربه‌ای منحصربه‌فرد و عمیق از ارتباط با طبیعت و فرهنگ محلی شناخته می‌شود. یکی از جنبه‌های اساسی بومگردی که نیازمند توجه ویژه است، گردشگری خوراک است. غذا نه‌تنها ابزاری برای سیرکردن شکم، بلکه آئینه‌ای از فرهنگ و سنت‌های یک منطقه به شمار می‌آید. در ایران، با تاریخ غنی و تنوع اقلیمی بی‌نظیر، این موضوع اهمیت دوچندان می‌یابد. معرفی غذاهای محلی در بومگردی‌ها می‌تواند به حفظ هویت فرهنگی، ارتقای کشاورزی پایدار و ایجاد درآمدزایی برای جوامع محلی کمک کند. همچنین، گردشگری خوراک فرصتی است برای گردشگران تا از طریق غذا به عمق فرهنگ و آداب‌ورسوم محلی پی ببرند و تجربه‌های فراموش‌نشدنی را به دست آورند. بااین‌حال، برخی چالش‌ها نیز وجود دارد که می‌تواند این ظرفیت را تهدید کند. نبود زیرساخت‌های استاندارد برای ارائه خدمات مناسب به گردشگران، مانند رستوران‌های محلی و اقامتگاه‌هایی که فرهنگ و غذاهای منطقه را به‌درستی معرفی کنند، از جمله این مشکلات است. همچنین، کاهش توجه به مواد اولیه سنتی و محلی که نقش کلیدی در اصالت غذاها ایفا می‌کند، می‌تواند به‌تدریج این میراث غنی را تحت‌تأثیر قرار دهد.

در روستایی بی‌برق در دل کوه‌های کرمان، میان خانه‌ای خشت‌وگلی شاهرود، یا اقامتگاهی بومی کنار دریا، هرکجا که نام بومگردی بر سر در خانه‌ای نقش بسته، روایتی پنهان است؛ روایتی از رؤیای زندگی آرام و اصیل در دل طبیعت که امروز در سایه مشکلات اقتصادی، تغییرات بی‌ضابطه، نگاه تجاری و بی‌توجهی به اصالت‌های فرهنگی، به محاق می‌رود. این گزارش، از دغدغه‌های صاحبان بومگردی‌ها می‌گوید؛ از آنان که میان ماندن و رفتن، میان اصالت و درآمد، گرفتارند.

در دل کویر سوزان اما دل‌فریب کرمان، جایی که باد بر خاک هزارساله می‌وزد، کاروان بومگردی ایران منزل می‌کند. جشن ملی بومگردی‌ها قرار است در این پهنه فرهنگی و طبیعی برگزار شود؛ رویدادی که نه‌فقط گردهمایی فعالان گردشگری، بلکه نمودی از پیوند انسان با طبیعت و هویت بومی است. «یاور عبیری»، رئیس جامعه اقامتگاه‌های بومگردی، در گفت‌وگو با «پیام ما»، از دلایل انتخاب کرمان به‌عنوان میزبان این جشن می‌گوید؛ استانی که به‌گفته او با تنوع اقلیمی، معماری منحصربه‌فرد و استقبال روزافزون گردشگران، شایسته چنین رویدادی است. او همچنین به چالش‌های فرهنگی، ضرورت حفظ ریشه‌های بومی و تلاش‌های صورت‌گرفته برای بهبود کیفیت خدمات می‌پردازد و درباره استفاده از انرژی‌های پایدار در اقامتگاه‌ها و راهکارهای غلبه بر موانع موجود سخن می‌گوید.

| پیام‌ ما | در قلب دیار کریمان، جایی که آوای فرهنگ بومی در خانه‌های خشتی و عطر طبیعت در کویر لوت طنین‌انداز است، نخستین جشنواره ملی بومگردی ایران با حضور سیدرضا صالحی‌امیری، وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی برگزار شد. این جشن، به بهانه روز ملی بومگردی، نه‌فقط یک گردهمایی که تلاشی است برای به‌تصویرکشیدن ریشه‌هایی که هنوز در خاک مانده‌اند و شاخه‌هایی که به‌سوی آینده قد کشیده‌اند. این آیین، صحنه‌ای است برای درخشش اقامتگاه‌های بومگردی که با بیش از چهار هزار واحد فعال در سراسر ایران، نه‌فقط سقفی برای گردشگران که تپش‌های زنده گردشگری پایدار و پاسدار هویت فرهنگی کشور‌اند.