بایگانی مطالب برچسب: منابع آب
هوش مصنوعی چیست؛ کاربردها، مزایا، ریسک‌ها و نقش آن در آینده زندگی + ویدیو آموزشی + اینفوگرافی
هوش مصنوعی دیگر فقط یک مفهوم فناورانه نیست و به یکی از مهم‌ترین ابزارهای عصر جدید تبدیل شده است؛ ابزاری که از پزشکی و آموزش تا انرژی، کشاورزی و محیط زیست، در حال تغییر شیوه تحلیل، تصمیم‌گیری و انجام کارهاست. با این حال، در کنار مزایایی مانند سرعت، دقت و بهره‌وری، نگرانی‌هایی درباره حریم خصوصی، اشتغال، سوگیری الگوریتمی و مصرف بالای انرژی نیز مطرح است.
حرا در ایران زیر فشار آلودگی و توسعه ناپایدار ساحلی
همزمان با روز جهانی حفاظت از اکوسیستم حرا، گزارش‌ها نشان می‌دهد با وجود بهبود برخی برنامه‌های حفاظتی، همچنان نیمی از اکوسیستم‌های مانگرو در جهان در معرض خطر فروپاشی قرار دارند. در ایران نیز جنگل‌های حرا در سواحل جنوبی، علاوه بر نقش کلیدی در حفاظت ساحلی، تنوع زیستی، گردشگری و توسعه پایدار، با تهدیدهایی مانند آلودگی، توسعه ناپایدار ساحلی، کاهش حق‌آبه و تغییرات اقلیمی روبه‌رو هستند.
پاسارگاد باغ شاهی که فرو می‌نشیند
|پیام ما| «آرامگاه بنیانگذار دودمان شاهان پارس در وسط یکی از باغ‌های شاهی واقع است که آب فراوانی در آن جاری است. درختان زیاد و سبزه و چمن آن را احاطه کرده است.» این توصیفی است که «اریستوبولوس» مورخ یونانی که همراه اسکندر بود، از پاسارگاد ثبت کرده. مطالعات باستان‌شناسان نیز نشان می‌دهد این منطقه سرزمینی آباد و حاصلخیز و مشجر بوده است. شاید امروز که بیم فرونشست تا عمق جان آثار بازمانده از عصر هخامنشی نفوذ کرده، باور این تصویر سخت باشد؛ اما پاسارگاد که در حال تبدیل شدن به دشتی غیرقابل کشت و سکونت است، روزگاری باغی بود مصفا که محبوب‌ترین شاه هخامنشی در آن مقبره‌ای داشت. حالا همان مقبره در معرض تهدید فرونشستی به عمق ۲۰ سانتی‌متر است و در تمام این سال‌ها گوش شنوایی برای هشدار کارشناسان درباره تغییر الگوی کشت و توقف برداشت‌های بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی، وجود نداشته است.
نفس شمال از دل «سُماموس» برمی‌خیزد
توده کوهستانی «سُماموس» مرتفع‌ترین کوه استان گیلان و یکی از قلل شاخص البرز غربی است. موقعیت خاص این کوه و قرارگیری‌اش در جوار دریای کاسپین و آزاد بودن سه جبهه آن از بدنه البرز، منظری شگفت‌انگیز برای آن ایجاد کرده و نزدیک‌ترین قله بالای سه هزار متر به دریای کاسپین به‌شمار می‌رود. نفوذ هرروزه رطوبت به‌شکل مه و ابر، حجم قابل‌توجه بارش، گستره جنگل‌های هیرکانی بر بخش بزرگی از دامنه‌ها، اینجا را به یکی از کانون‌های تنوع‌زیستی تبدیل کرده است. یکی از جنبه‌های زمین‌شناسی پرارزش این توده کوهستانی، رخنمون سازند کنگلومرای جواهرده (ژوراسیک) است. فقط در محدوده گیلانی این مجموعه کوهستانی ۶۹۳ چشمه شناسایی و در میانه تمامی شگفتی‌های این کوه، تاکنون دو گونه گیاهی اندمیک در آن «هزار خار سُماموسی یا هزار خار رامسری» و «گوش‌خری سُماموسی» شناسایی شده است. ارزش‌های زیستی و جغرافیایی این منطقه سبب شده است یک اثر طبیعی ملی، یک منطقه حفاظت‌شده و یک منطقه شکارممنوع در دامنه‌های این کوه ثبت شود. علاوه‌براین، این مجموعه کوهستانی در سال ۱۳۹۸ به شماره ۶۸۴ در فهرست میراث طبیعی کشور ثبت شد.
حقابه‌های کاغذی، تالاب‌های خشکیده
بحران تالاب‌ها و دریاچه‌های ایران سال‌هاست که به یکی از جدی‌ترین چالش‌های محیط‌زیستی کشور بدل شده است. همگان می‌دانیم که ریشه‌های اصلی این بحران را باید در توسعه ناپایدار، بهره‌برداری بی‌رویه از منابع آب و خاک و مدیریت بخشی و منفصل منابع‌طبیعی جست‌وجو کرد؛ الگویی که در تضاد با اصول توسعه پایدار و حفاظت از اکوسیستم‌های حساس آبی عمل کرده است. بااین‌حال، در کنار این عوامل بیرونی، یک بُعد کمتردیده‌شده نیز وجود دارد: چالش‌های نهادی و موانع درون‌سازمانی نهاد متولی محیط‌زیست، یعنی سازمان حفاظت محیط‌زیست. نهادی که اگرچه وظیفه سیاستگذاری، نظارت و پیگیری وضعیت محیط‌زیست کشور را برعهده دارد، اما ساختار درونی آن با وظایف و مسئولیت‌های رو به گسترش هم‌راستا نیست و نیازمند بازنگری اساسی است. این مطلب، نگاهی دارد به برخی از مهم‌ترین موانع ساختاری درون این سازمان که بر توان آن در ایفای نقش مؤثر در بازسازی اکوسیستم‌های تالابی کشور سایه افکنده است؛ با این هدف که اصلاح ساختار، هم‌پای اصلاح سیاست‌های توسعه، در اولویت قرار گیرد.
اعلامیه فوت قناتی زنده
«نبادان» هنوز زنده است، اما حکم مرگش را امضا کردند. مسئولان امور آب ابرکوه، هیئت‌امنای قنات و بهره‌برداران محلی در جلسه‌ای، فوت قنات را اعلام کردند. مثل اینکه برای بیماری که در تخت بیمارستان بستری است، فاتحه بخوانند و برای خاکسپاری‌اش برنامه بریزند. بدون اینکه مهم باشد آب جاری در رگ‌های نبادان، صدها و بلکه هزاران سال است، سرو ابرکوه را سیراب می‌کند. با لوله پولیکایی که از قنات به‌سمت زمین‌های کشاورزی کشیدند، مزرعه‌هایشان را سیراب کردند و مظهر نبادان را خشکاندند. اکنون سرنوشت سرو کهنسال ابرکوه چه می‌شود؟
داستان چنارستان تهران
پیش‌ترها که کسی فکر نمی‌کرد بتوان درخت را برای سودآوری و جلوگیری از مزاحمتش در دیده‌شدن مغازه‌ها خشک کرد، کارشناسان می‌گفتند آفت‌زدگی و خشک‌شدن درختان به‌واسطه اینکه «ریشه چنارها به قنات‌های تهران رسیده و از بالا به پایین سرازیر می‌شوند، با ساخت‌وسازهای سوداگرانه، مسیر قنات‌ها مسدود و درختان در برخی نقاط به‌مرور خشک شده‌اند»، اما حالا مدت‌هاست که خشکیدن چنارها به‌دلایلی مانند رفع مزاحمت از نمای مغازه‌ها منطقی‌تر به‌نظر می‌رسد؛ حتی اگر به‌بهای پرداخت جریمه‌های چند صد میلیاردی باشد. حالا «عقیل بهرا»، معمار و پژوهشگر حوزه شهرسازی، در یادداشتی که در اختیار «پیام ما» گذاشته، از درختان چنار و جای خالی همیشگی‌شان در تهران می‌گوید.
مدیریت هوشمند منابع آب در فولاد ارفع با استفاده از آب خلیج فارس و بازیافت پساب
شرکت آهن و فولاد ارفع با بهره‌گیری از آب خلیج فارس و بازیافت پساب صنعتی، بخش عمده‌ای از نیاز آبی خود را تامین کرده و به مدیریت هوشمند منابع آب دست یافته است.
دست‌های بی‌ادعا زندگی‌بخش تالاب‌های خشک
«مؤسسه مطالعه و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران» پنجشنبه گذشته همایشی با عنوان «نقش جوامع محلی در مدیریت منابع آب» برگزار کرد. همایشی که به‌گفته مجریان آن، در جست‌وجوی دانش جایی بیرون از دانشگاه است؛ دانشی اصیل، در میان جامعه محلی، آن‌هم آنجا که به ثمر نشسته است. تلاش‌های «سیروس زارع» و «علی‌نصیری»، دو روستانشین از جنوب استان فارس، یکی از احیای تالاب خشک‌شده «کمجان» و دیگری در استفاده و مدیریت منابع آب به‌نفع «بیابان‌زدایی» و حفاظت از گونه‌های حیات‌وحش در منطقه‌ای که می‌رفت تا بیابان شود (پاقلات) به‌عنوان دو الگوی موفق و درس‌آموخته در این همایش روایت شد. روایتی از سختی‌ها و صبوری‌ها که با همراهی جامعه‌محلی و تکیه بر توان و دانش بومی منطقه، با پایانی خوش همراه شد. کمجان امروز یک تالاب احیا شده است و «پاقلات و ارتفاعاتش» روستایی که بیابان را به منطقه‌ای مطلوب برای بنات و نبات تبدیل کرده است.
لشکرکشی گونه‌های مهاجم
گونه‌های مهاجم چه آسیب‌هایی برای مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط‌زیست دارند؟ پروژه بین‌المللی حفاظت از یوزپلنگ آسیایی چه نقاط ضعف و قوتی داشته؟ نگاه حراستی و امنیتی به محیط‌زیست چه تبعاتی بر این حوزه دارد؟ وقتی از مشارکت مردم حرف می‌زنیم آیا حاضریم تصمیم‌گیری را هم به آنها بسپاریم؟ اینها و موضوعات دیگر، همگی موضوع سخنرانی‌های سومین همایش «پارک‌های ملی و مناطق حفاظت‌شده» بود که توسط اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست استان فارس و دانشگاه شیراز و با همکاری دانشگاه کشاورزی و منابع‌طبیعی گرگان، دانشگاه تهران، دانشگاه حکیم سبزواری، دانشگاه تربیت مدرس و سازمان حفاظت محیط‌زیست در دانشگاه شیراز برگزار شد.
خطرهای دیپلماتیک برای آب
پیمان آب‌های رود سند (IWT) معاهده‌ای برای توزیع آب بین پاکستان و هند برای استفاده از آب موجود در رود سند و شاخه‌های این رود است که کارهای تنظیم و مذاکرات آن توسط بانک جهانی انجام شد. هر دو کشور در این معاهده توافق کردند داده‌ها را مبادله کنند و در استفاده بهینه از منابع آب حوضه سند، کمیسیون موظف است حداقل سالی یک بار برای بحث در مورد اختلافات احتمالی و همچنین ترتیبات همکاری برای توسعه سیستم رودخانه‌های حوضه سند تشکیل جلسه دهد. هریک از طرفین باید طرف دیگر را از برنامه‌های ساخت هر کار مهندسی که بر طرف دیگر تأثیر می‌گذارد، مطلع کند و داده‌هایی در مورد چنین کارهایی ارائه دهد. همچنین یک کمیسیون بین‌المللی برای نظارت بر اجرای صحیح توافق ۱۹۶۰ و حل اختلافات ایجاد شد تا در صورت بروز مشکلات یا اختلافات در استفاده از منابع آبی مشترک، کمیته‌هایی برای بررسی و حل و فصل این مسائل تشکیل شود.
انکار خشکسالی
|پیام‌ما| انجمن‌های علمی کشاورزی ایران در واکنش به اظهارات نایب‌رئیس کمیسیون کشاورزی که موضوع بحران آب در ایران، خشکسالی و تغییراقلیم را زیر سؤال برده بود، بیانیه‌ای صادر کردند که بر جایگاه علم و واقعیت‌های انکارناپذیر تأکید دارد. این بیانیه می‌گوید با وجود اینکه کشاورزی، شریان حیاتی اقتصاد و ضامن امنیت غذایی هر کشوری است، اما اهمیت توجه به چالش آب به‌عنوان رکن مهم توسعه کشاورزی پایدار نیز حیاتی است. این بیانیه می‌گوید: «سرزمینی که بخش وسیعی از آن در اقلیم خشک و نیمه‌خشک قرار دارد، مدیریت منابع آب و خاک اهمیتی دوچندان پیدا می‌کند؛ اما متأسفانه، گاهی شاهد اظهارنظرهایی هستیم که واقعیت‌های علمی و آمارهای مستند را نادیده می‌گیرند و چالش‌های جدی مانند کمبود آب ایران و خشکسالی را انکار می‌کنند. در‌حالی‌که نه‌فقط برنامه هفتم به کاهش آب در بخش کشاورزی تکلیف کرده است که اسناد مهم بالادستی کشور نیز کم‌آبی و بحران آب را به‌عنوان فرض مهم و حقیقی در مدیریت کشور لحاظ کرده‌اند.»
